بۇگىن ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسى ءوتىپ, وندا دەپۋتاتتار VIII شاقىرىلىمداعى ەكىنشى سەسسياسىنىڭ جۇمىسىن قورىتىندىلادى, دەپ حابارلايدى Egemen.ءkz ماجىلىستىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.
ەرلان قوشانوۆ وتكەن سەسسيادا «مىقتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» فورمۋلاسىنىڭ تيىمدىلىگى دالەلدەنگەنىن ايتتى.
«پرەزيدەنت جاريالاعان زاڭ مەن ءتارتىپ ۇستەمدىگى قاعيداتى وتكەن زاڭ شىعارۋ ماۋسىمىنداعى باستى باعدار بولدى. قوعامنىڭ ساپالى زاڭدار قابىلداۋعا دەگەن سۇرانىسىن ارتتىرا ءتۇستى. پارلامەنت ەلىمىزدەگى ەڭ وزەكتى پروبلەمالار بويىنشا زاڭنامالىق شەشىمدەر شىعارۋ جانە ولاردى اشىق تالقىلاۋ الاڭىنا اينالدى. تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى زاڭدار ارقىلى شەشۋ نەگىزگى تەتىك رەتىندە قالىپتاسىپ كەلەدى. نورماتيۆتىك قۇجاتتاردىڭ مارتەبەسى مەن سالماعى ارتىپ جاتىر», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
پالاتا سپيكەرى وسى سەسسيادا پارلامەنتتىك جۇمىس كەزەڭى تولىق ءارى تابىستى اتقارىلعانىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىلداعى جولداۋلارىن, پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن, ۇلتتىق قۇرىلتايدا قابىلدانعان شەشىمدەردى ىسكە اسىرۋ دەپۋتاتتىق كورپۋس قىزمەتىنىڭ نەگىزگى وزەگىنە اينالدى.
«ەكىنشى سەسسيانىڭ زاڭنامالىق كۇن ءتارتىبى دە مازمۇندى بولدى. پالاتالاردىڭ 5 بىرلەسكەن وتىرىسى, ءماجىلىستىڭ 39 جالپى وتىرىسى جانە سەناتتىڭ 43 جالپى وتىرىسى ءوتتى. سەسسيا بارىسىندا ەكى پالاتانىڭ قاراۋىندا 179 زاڭ جوباسى بولدى. ونىڭ 102-ءسى قابىلداندى», دەدى ەرلان قوشانوۆ.
قابىلدانعان زاڭداردىڭ قاتارىندا جىلۋ ەنەرگەتيكاسى سالاسى, مەملەكەتتىك ساتىپالىم, ماسس-مەديا تۋرالى, ادام ساۋداسىنا قارسى ءىس-قيمىل, تۇرمىستاعى زورلىق-زومبىلىقپەن كۇرەس, حالىقتىڭ شامادان تىس كرەديت الۋى ماسەلەسى, لۋدومانيامەن كۇرەس تۋرالى جانە باسقا دا زاڭدار بار.
اتاپ ايتقاندا, دەپۋتاتتار بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر مەن كازينولارعا قويىلاتىن تالاپتاردى قاتايتىپ, ونلاين-كازينولاردىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى ەنگىزدى. بورىشكەرلەر مەن اليمەنت تولەۋشىلەردىڭ ويناۋىنا تىيىم سالدى. ءماجىلىس توراعاسى وسىلايشا قوعامدى الەۋمەتتىك تۇرعىدان ساۋىقتىرۋ جولىندا ماڭىزدى قادام جاسالعانىن ايتتى.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار ەلىمىزدىڭ باستى قارجىلىق قۇجاتى – رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى قابىلدادى. زياندى ەڭبەك جاعدايىندا جۇمىس ىستەيتىن ادامداردى الەۋمەتتىك تۇرعىدان قورعاۋ ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك تۋدى. سونداي-اق پارلامەنت 46 حالىقارالىق شارت پەن كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى.
ءماجىلىس سپيكەرى جاڭا كونستيتۋتسيالىق نورمانىڭ ارقاسىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋ ساپاسىنا پارلامەنتتىڭ باقىلاۋى ايتارلىقتاي كۇشەيتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. دەپۋتاتتار جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ ەسەبىن جىلىنا ەكى رەت تىڭداي باستادى.
وسى سەسسيادا ءماجىلىس پەن سەناتتا ءۇش پارلامەنتتىك تىڭدالىم مەن ون ۇكىمەت ساعاتى ءوتتى. سپيكەر ولاردىڭ زاڭ شىعارۋ پروتسەسىنە جۇرتشىلىقتىڭ ارالاسۋىنىڭ ءتيىمدى تەتىگىنە اينالعانىنا نازار اۋداردى.
«ۇكىمەتپەن بىرلەسكەن جۇمىس بارىسىندا كەزدەسەتىن كەيبىر پروبلەمالىق ماسەلەلەرگە توقتالىپ وتكىم كەلەدى. نورمالار جەتكىلىكتى پىسىقتالمايدى, ساپاسى تومەن. سونىڭ ايقىن مىسالى – سۋ كودەكسى جوباسى. بۇل تۋرالى تەك دەپۋتاتتار عانا ەمەس, ساراپشىلار دا ايتىپ ءجۇر. قۇرىلىس كودەكسى جوباسىنىڭ دا جاعدايى وسىعان ۇقساس. ماجىلىسكە زاڭ جوباسىن ەنگىزۋ مەرزىمى – ەرەكشە نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق ماسەلە. جوبالاردى ەنگىزۋ مەرزىمى ءجيى كەشىكتىرىلەدى», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
سونىمەن قاتار ەرلان قوشانوۆ دەپۋتاتتىق ساۋالدارعا بەرىلگەن جاۋاپتارعا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, سىرعىتپا, ءۇستىرت جاۋاپ بەرىلەدى, ناقتىلىق جوق. ۇكىمەت وسى ايتىلعان ماسەلەلەرگە باسا نازار اۋدارۋى كەرەكتىگىنە توقتالدى.
پارلامەنت جۇمىسىندا سايلاۋشىلارمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. ولار وسى سەسسيا بارىسىندا دەپۋتاتتار 800-گە جۋىق ەلدى مەكەندى ارالاپ, 2000-عا جۋىق كەزدەسۋ وتكىزدى.
«دەپۋتاتتار سايلاۋشىلاردىڭ ماسەلەلەرىن ءوز دەپۋتاتتىق ساۋالدارى ارقىلى جەتكىزىپ وتىرادى. مىسالى, وسى سەسسيا بارىسىندا سەنات پەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ۇكىمەت پەن باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندارعا 727 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. سەسسيا باستالعالى بەرى ۇكىمەت مۇشەلەرى 2 رەت ارنايى شاقىرىلىپ, سايلاۋشىلاردىڭ تالاپ-تىلەگى وتىرىستا جان-جاقتى قارالدى. ناتيجەسىندە, ازاماتتاردىڭ سۇرانىسى ەسكەرىلىپ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن تاعى ءبىر جۇمىس تەتىگى پايدا بولدى», دەدى ە.قوشانوۆ.
بۇدان بولەك, وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن وڭىرلەرگە شۇعىل ساپارمەن بارۋ دەپۋتاتتىق قىزمەتتىڭ ءتيىمدى ءتاسىلى رەتىندە ورنىقتى. ءماجىلىستىڭ قوعامدىق قابىلداۋ قىزمەتى دەپۋتاتتار مەن حالىق اراسىنداعى دانەكەرگە اينالدى. ءماجىلىس جانىنداعى قوعامدىق پالاتا حالىقتىڭ ءارتۇرلى توپتارىنىڭ مۇددەسىن بىلدىرەتىن, سان الۋان پىكىرلەر ەركىن ايتىلاتىن ىرگەلى ورىنعا اينالدى.
ەرلان قوشانوۆتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قوعامدىق پىكىرتالاستار پارلامەنت قابىرعاسىندا بولۋى قاجەت» دەگەن يدەياسى وسى الاڭداردا ناقتى جۇزەگە اسىپ كەلەدى.
سونىمەن بىرگە ەلەكتروندى پارلامەنت حالىقتىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمىن ايتارلىقتاي نىعايتۋدى كوزدەيدى. ء«بىر ەل – ءبىر مۇددە», «ينكليۋزيۆتى پارلامەنت» جانە ء«وڭىر» دەپۋتاتتىق توپتارىنىڭ قىزمەتى دە وسىنىڭ كورىنىسى.
سپيكەر پارلامەنتتىك ديپلوماتيانى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. سەسسيا بارىسىندا دەپۋتاتتار 14 حالىقارالىق پارلامەنتتىك ۇيىم اياسىندا بەلسەندى جۇمىس ىستەدى. 257 حالىقارالىق ءىس-شاراعا قاتىسىپ, 38 شەت ەلدىڭ پارلامەنتىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتتى.
ءسوز سوڭىندا ەرلان قوشانوۆ وسى سەسسيادا زاڭ شىعارۋ جۇمىسىنىڭ بەرىك نەگىزىن قالانعانىن ايتتى.
«كەشە عانا ءوز سوزىندە پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ پارلامەنت جۇمىسىنا وڭ باعاسىن بەردى. ەڭ الدىمەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستامالارىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋگە باسا نازار اۋدارۋىمىز كەرەك. قازىرگى كەزدە پارلامەنت قورجىنىندا 71 زاڭ جوباسى بار. دەپۋتاتتىق كورپۋس ەندى بيۋدجەت, سالىق, قۇرىلىس, سۋ كودەكستەرى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. سونىمەن قاتار ءبىز مۇلدەم جاڭا تسيفرلىق كودەكستى كۇتىپ وتىرمىز. الدىمىزدا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-ارەكەت, ەسىرتكىمەن كۇرەس, ءدىن, سوت جۇيەسىندەگى رەفورمالار جانە باسقا دا ماسەلەلەرگە قاتىستى زاڭ جوبالارى بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس كۇتىپ تۇر. پارلامەنت, ۇكىمەت جانە ساراپشىلار قوعامداستىعى ۇيلەسىمدى ءارى جان-جاقتى جۇمىس ىستەۋى قاجەت», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
ەرلان قوشانوۆ قورىتىندىلاي كەلە, ۇكىمەت مۇشەلەرىنە, ازاماتتىق قوعام بەلسەندىلەرىنە, ساراپشىلار قوعامداستىعى مەن باق وكىلدەرىنە بىرلەسە اتقارعان جۇمىس ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى.