ءوز كولىگىمىز بولعانعا نە جەتسىن!
تاراز – ەلىمىز حيميا ونەركاسىبىنىڭ قايناعان ورتاسى. اۆتوموبيل جاساۋ ونەركاسىبىنە قاجەتتى دۇنيەنىڭ ءبارىن وسى اۋليەاتا جەرىنەن تابۋعا بولادى. كولىك شىعارۋمەن بايلانىستى وڭىردە قانشاما زاۋىت, فابريكا, كومبينات ىرگە كوتەرەر ەدى. وسى ورايدا تاراز بەن شىمكەنت قالالارىنداعى ماشينا جاساۋ زاۋىتتارىنىڭ وندىرىستىك, تەحنيكالىق, اتالعان قالالارداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ زياتكەرلىك قۋاتتارىن پايداعا اسىرۋعا كەڭ جول اشىلاتىنى انىق. سونداي-اق ماشينا جاساۋعا تىكەلەي قاتىساتىن بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ ءۇشىن الىستاعى اقش پەن قيىرداعى جاپونيا نەمەسە كورەيا ەمەس, ەۋروپاداعى ەڭسەلى ەل – گەرمانيامەن ارىپتەستىك ورناتساق, ۇتارىمىز كوپ بولماق.
كەزىندە گفر مەن گدر-ءدى ءبولىپ تۇرعان بەتون قابىرعا ورنىنان نەبارى 18 شاقىرىم جەردە ايگىلى «فولكسۆاگەن» زاۋىتى ورىن تەپكەن. 2016 جىلى جۇمىس ساپارىمەن گەرمانيادا بولىپ, زاۋىتقا ماماندار دايارلايتىن ورتالىقتىڭ جۇمىسىمەن تانىسقان ەدىك. بۇل زاۋىتتىڭ نەمىستىڭ التى قالاسىندا, ەۋروپا مەن ازيا, امەريكا مەن افريكا قۇرلىقتارىنىڭ بىرقاتار ەلىندە فيليالدارى جۇمىس ىستەيدى. ماسەلەن, قىتايدىڭ شاڭحاي شاھارىنداعى فيليالى جىلىنا 300 مىڭداي اۆتوموبيل شىعارادى ەكەن. ماماندار دايارلاۋ ماسەلەسىمەن قاتار, جۇما سايىن كاسىپورىن ءىشىن, تسەحتاردى ارالاعان كەزدە اسىرەسە جەڭىل ماشينا جاساۋ تەحنولوگياسىنا زەر سالدىق. شىركىن, قازاقستاندا وسىناۋ الىپ زاۋىتتىڭ وننان ءبىر بولىگى جۇمىس ىستەسە قانداي كەرەمەت بولار ەدى دەپ ارماندادىق.
«فولكسۆاگەن» زاۋىتتارىندا ءبىر كۇندە 4500 اۆتوموبيل شىعارىلادى ەكەن. ەگەر قازاقستان-گەرمانيا بىرلەسكەن كاسىپورنى قۇرىلار بولسا, ونىڭ بولاشاعى زور بولاتىنىنا ەش كۇمان جوق. ەڭ اۋەلى بۇل ەلىمىزدى ەۋروپاداعى ءبىرىنشى ەكونوميكامەن تىعىز بايلانىستىرار ەدى. ەكىنشىدەن, وتانىمىزداعى نەمىس ۇلتى وكىلدەرىنىڭ تۇراقتاپ قالۋلارىنا سەپتىگىن تيگىزەتىن بولادى. ۇشىنشىدەن, قازاقستاندا ماشينا جاساۋ ءىسىنىڭ دامۋىنا وڭ ىقپال ەتەتىنى تۇسىنىكتى. بىرلەسكەن كاسىپورىننىڭ جانىنان كونسترۋكتورلىق بيۋرو قۇرىپ, ءتول ماشينامىزدىڭ ۇلگى-مودەلىن جاساۋعا دا مۇمكىندىك تۋار ەدى. جەڭىل كولىگىمىزگە «تايبۋرىل» دەپ ات بەرسەك, ونىڭ ۇلتتىق رۋحىمىزدى ءبىر كوتەرىپ تاستايتىنىنا ەشكىم داۋ ايتا قويماس.
قىسقاسى, ەرتە مە, كەش پە, ەلىمىزدە ءوز ءاۆتوموبيلىمىز بولۋ كەرەك. سوندىقتان وسى باعىتتا العاشقى قادام جاسايتىن ۋاقىت جەتتى دەپ ەسەپتەيمىز. بۇل ماڭىزدى ماسەلەنىڭ تىم سوزىلىپ كەتپەۋى ءۇشىن ۇكىمەت تاراپىنان ناقتى ءبىر شەشىم قابىلدانسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولاتىنى انىق. ايتپەسە, سىرتتا شىعارىلعان كولىكتەر ەلىمىزگە اكەلىنگەنشە ءوز قۇنىنان كەم دەگەندە ەكى ەسە قىمباتتاپ شىعا كەلەتىنىن كوزىمىز كورىپ ءجۇر. ونىڭ ۇستىنە, بارلىق ەلدە اۆتوموبيل ونەركاسىبىن قۇرۋ مەملەكەتتىڭ يندۋستريالىق تۇرعىدان العا وزۋىن قامتاماسىز ەتەتىن فاكتور رەتىندە قاراستىرىلادى. ال كەزىندە بازبىرەۋدىڭ ء«بارىبىر ءبىز «مەرسەدەس» شىعارا المايمىز, سوندىقتان ونى سىرتتان ساتىپ العان اناعۇرلىم ءتيىمدى» دەگەن ءسوزى اقىلعا قونىمسىز ساندىراق بولىپ شىقتى. بۇعان بۇگىنگى قىتاي ءاۆتووندىرىسىنىڭ دامۋ قارقىنى ايقىن دالەل.
ساعىن بولاتبەكوۆ,
ماكەن ساياقوۆ,
تاراز قالاسىنىڭ تۇرعىندارى
جامبىل وبلىسى
ازاماتتىعىمەن اتى ارداقتالعان
اقىلدىڭ كەنى, ادامي قۇندىلىعى جوعارى, پاراسات پايىمى بيىك تۇلعامەن ءبىر ءسات شۇيىركەلەسە قالساڭىز, جانىڭىز جادىراپ, كوكىرەك كوزىڭىز اشىلىپ, ادەمى الەمگە ەنگەنىڭىزدى سەزبەي دە قالادى ەكەنسىز. 2014 جىلى پرەزيدەنت جارلىعىمەن سۋديالىق قىزمەتكە تاعايىندالىپ, قوستاناي وبلىسىنداعى ارقالىق قالاسىنا بارعانىمدا, ميراش قاجى نيەتىنىڭ اقتىعىمەن, پەيىلىنىڭ پاكتىگىمەن بابامداي باۋراپ العان-تىن. تازالىعىن, ادالدىعىن وي تۇكپىرىنە ءتۇيدىم دە, ءتول مىندەتىمە كىرىسىپ كەتتىم. قات-قابات جۇمىستا زاڭگەرلىك قاساڭ تىلدەن ءبىر ءسات سەرپىلىپ, وزىندىك وي ءتۇيۋ, ءسوز بايلىعىن تولىقتىرۋ ماقساتىندا مەرزىمدىك باسىلىمداردى وقۋ قالىپتاسقان ادەتىم ەدى. بىردە ميراش قاجى تۋرالى جازىلعان ماقالانى وقىپ شىعىپ, و كىسىگە دەگەن قۇرمەتىم ارتا ءتۇستى. «ساباقتى ينە ساتىمەن» دەگەندەي, قاجىمەن مۇسىلماندىق حاقىندا اڭگىمەلەسۋدىڭ رەتى كەلگەن ەدى. جىل ساناۋىمىزدىڭ VII-VIII عاسىرلارىندا قازاق ساحاراسىنا جەتىپ, ءتۇپ-تۇقيانىمىزبەن قابىلداعان يسلام ءدىنى تۋرالى توگىلتكەندە, سۇيسىنبەسكە ءاددىڭ قالمايتىن.
ميراش قاجى قاسيەتتى قاعباعا كىرگەن ساناۋلى قازاق ازاماتتارىنىڭ ءبىرى ەدى. «قۇرمەتتى قاجى» اتاعىنىڭ يەگەرى بولاتىن. بۇۇ جانىنداعى ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ شەشىمىمەن «حالىقارالىق وردەن» يەگەرى اتانعان ميراش اتانىڭ قاجىلىققا 12 مارتە جولى ءتۇسىپتى. ءوزى كورگەن جاقسىلىقتى وزگەلەرمەن ءبولىسۋ ماقساتىندا 20 ادامعا دەمەۋشى بولىپ, مەككەگە اپارىپ كەلگەن ىزگىلىكتى ءىسى قالدى سوڭىندا. سونىمەن قاتار مۇسىلماندىق راسىمگە ساي مەشىت قىزمەتكەرلەرىمەن بىرلەسە اشىق, بىراق ەش جارناماسىز قالاداعى از قامتىلعان, الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلارعا ۇنەمى كومەكتەسۋدى جاقسى ادەتىنە اينالدىرعان-تىن. ءسويتىپ, يماندىلىق جولىمەن قاتار, مەشىت جاماعاتىنىڭ ۇيىمشىلدىعىنا, بىرلىگىنە كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى.
ءاسىلى, ءار وڭىردەن سۋىرىلىپ شىعاتىن داريالى قاريالارى بولاتىنى – ءومىر زاڭدىلىعى. دەسەك تە, القالى جيىنداردا ەلدى ۇيىتاتىن كەلەلى وي, قۇندى پىكىرگە قارسى ءسوز ايتۋعا قۇمار كەرىتارتپا, قيقار جانداردىڭ مىسىن كوزقاراسىمەن-اق باسىپ, تۇقىرتىپ تاستايتىن ميراش قاجىنى جەرگىلىكتى حالىق كەزىندە ارقالىقتىڭ كوسەمى, ەل ءسوزىن باستايتىن شەشەنى دەپ باعالادى. قاشاندا قارا قىلدى قاق جارا تۋرا سويلەيتىن ادىلدىگى بارشاعا ايان-تىن. شاريعات جولى مەن اتا ءداستۇرىن زامانا تالابىمەن قابىستىرا ەل ىشىندەگى تەلى مەن تەنتەكتى تەزگە سالدى, باسقا دا كەلەڭسىز ىستەردىڭ الدىن الىپ وتىردى.
ارقالىق – بولاشاعى زور, مونوقالالاردىڭ ىشىندە ەڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان قالا. وسى شاھاردا ابىرويمەن جۇمىس ىستەپ, قادىرمەندى ادامدارمەن تانىس بولعانىمدى ماقتان تۇتامىن. بۇل تاعدىردىڭ ماعان بەرگەن ابىروي-سىيى شىعار دەپ تە ويلايمىن. بۇل قالا سۋديالىق قىزمەتىمدى العاش باستاپ, تاجىريبەمدى تولىستىرعان ەلدى مەكەن رەتىندە دە ماعان ىستىق. وسى قالا تۋرالى قانداي دا ءبىر جاڭالىقتى گازەت-جۋرنالدان وقىپ, تەلەديداردان كورە قالسام, نازار اۋدارىپ, ساعىنىش سەزىمىنە بولەنەمىن. سەبەبى كوز الدىما ميراش اتام كەلىپ تۇرا قالادى. و كىسىنىڭ «ارقاڭ قارا نارداي جاۋىر بولسىن, مىنەزىڭ قارا جەردەي اۋىر بولسىن» دەپ بەرگەن باتاسى سانامدا جاڭعىرادى.
ايجان مىرزالى,
رايىمبەك اۋداندىق سوتىنىڭ توراعاسى
الماتى وبلىسى