قازالى – قىزىلوردا وبلىسىنداعى ەكونوميكاسى دامىعان اۋدانداردىڭ ءبىرى. داريا جاعالاۋىنداعى بايىرعى قونىستا كاسىبىن ورىستەتىپ, جۇرتتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعاندار كوپ. قازىر قازالىنىڭ بالىعى, ەتى مەن ءسۇتى ەلىمىزدەن بولەك الىس-جاقىن شەتەلدەرگە دە ەكسپورتتالىپ جاتىر.
قازىر اۋداندا تىركەلگەن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 5 673-كە جەتتى. ولاردىڭ 688-ءى – بۇل قاتارعا جىل باسىنان بەرى قوسىلىپ, جۇمىسىن باستاعاندار. سوڭعى 5 ايدا مەملەكەتتىك باعدارلامالار شەڭبەرىندە 1 ميلليارد 532 ميلليون تەڭگە بولاتىن 48 جوبا قارجىلاندىرىلىپتى.
جىل باسىندا جالپىۇلتتىق بىرىڭعاي جوبالار پۋلى اياسىندا «جانكەنت اگرو» جشس كۇرىش وڭدەۋ زاۋىتىن ىسكە قوسىپ, ءونىم شىعارا باستادى. جالپى قۇنى 501 ملن تەڭگە بولاتىن كاسىپورىن قازالىداعى ونەركاسىپ جانە وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىنىڭ وسىمىنە وڭ سەپتىگىن تيگىزبەك. جىل باسىنان بەرى اۋداندا ونەركاسىپتە 8,2, ال وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 7,2 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلگەنى كاسىپتىڭ كوزىن تاپقان جەرگىلىكتى ىسكەرلەردىڭ تابىستى تىرلىگىن اڭعارتادى. بولشەك ساۋدا كولەمى 3,8 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ, 11 كاسىپكەرلىك نىسانى قولدانىسقا بەرىلدى.
مەملەكەت باسشىسى باستاماشى بولعان «تازا قازاقستان» رەسپۋبليكالىق ەكولوگيالىق اكتسياسىنا دا قازالىلىقتار قارقىندى ۇلەس قوستى. ارنايى ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلىپ, بارلىق كەنت, قالا جانە اۋىلدىق وكرۋگتە سەنبىلىكتەر ۇيىمداستىرىلدى. تازالىق اپتالىعىنىڭ تاقىرىپتارىنا سايكەس اۋدان ورتالىعى مەن بارلىق ەلدى مەكەننىڭ كوشەسى, اياق سۋ ارىعى, ساياباق, سكۆەر, مەكەمە, كاسىپورىن اۋماعى, اۋداننىڭ ىشكى, سىرتقى ايماعى قوقىستان تازارتىلدى.
بيىل سىرداعى «رۋحانيات» جىلى اياسىندا جۇزەگە اساتىن جوبا جەتەرلىك. سولاردىڭ قاتارىنداعى «رۋحانيات» ورتالىعى ايتەكە بي كەنتىنەن بوي كوتەرەتىن بولدى. مۋزەي, كىتاپحانا, مۇراعات, نەكە قيۋ زالى, ارداگەرلەر جانە انالار كەڭەسى, جاستار ورتالىقتارى, ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى مەن تاريحي-مادەني ۇيىمدار وسى تيپتىك ۇلگىدەگى ورتالىقتان ورىن الادى.
اۋدان اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا جانقوجا باتىر اۋىلىنان 300 ورىندىق مەكتەپ عيماراتىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. جاڭا وقۋ جىلىنا دەيىن اياقتالاتىن نىسان مەردىگەرى – «اسار» جشس. قازىر 2-قاباتتىڭ كىرپىشى قالانىپ, ىشكى سىلاق, تەرەزە ورناتۋ, جەرتولەنىڭ جىلۋ جۇيەسى جانە كارىز جەلىسى جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. «جايلى مەكتەپ» جوباسىمەن بيىل ايتەكە بي كەنتى مەن قازالى قالاسىنىڭ ارالىعىنان تاعى 600 ورىندىق مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باستالادى.
وسى جىلى «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىمەن 3 سپورت كەشەنى مەن 1 اۋىلدىق كلۋب قۇرىلىسىنا 200 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, جۇمىس باستالىپ كەتتى. بىلتىر اۋداندا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى ءۇشىن 50 وتباسىعا ءۇي تاپسىرىلعان بولاتىن. بيىل دا جالعا بەرىلەتىن باسپانا ساتىپ الۋعا قارجى قارالىپ, ارقايسىسى 2 پاتەرلى 75 ءۇي قۇرىلىسى سالىنىپ جاتىر.
ەڭبەكپەن ەڭسە تىكتەگەن قازالىلىقتار ەگىنگە ەرتە دايىندالدى. جوسپار بويىنشا 17 377 گەكتارعا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى ەگىلۋى كەرەك. ونىڭ 6 200 گەكتارى – كۇرىش. جالپى, كەيىنگى جىلدارداعى سۋ تاپشىلىعى قاي اۋدانعا دا جەڭىل ءتيىپ وتىرعان جوق. ونىڭ ىشىندە داريانىڭ تەڭىزگە قۇيارلىعىندا جاتقان قازالىلىقتارعا قيىن. سودان دا قازىر اۋداندا ەگىستى ارتاراپتاندىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلەدى. بيىلعى جىلدىڭ ەگىس سىزباسىن دايارلاۋ بارىسىندا دا سولاي بولدى, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا جازدىق بيداي 81 گەكتار, جاڭا جوڭىشقا 126 گەكتار, ەسكى جوڭىشقا 112 گەكتارعا ارتىق ەگىلدى. كەرىسىنشە سۋدى كوپ ىشەتىن كۇرىش 250 گەكتارعا كەمىدى.
سۋ تاپشىلىعىنا بايلانىستى ۆەگەتاتسيا كەزىندەگى قاجەتتى سۋ ءليميتى 350 ميلليون تەكشە مەتر بولىپ جوسپارلانعان. الايدا بۇل مولشەر 335 ميلليون تەكشە مەتر توڭىرەگىندە بەكىتىلدى. اۋدانداعى ىرگەلى شارۋاشىلىق «رزا» اق جاڭبىرلاتىپ سۋعارۋ ارقىلى 260 گەكتارعا سۇرلەمدىك جۇگەرى, «Smart Agro» شق تامشىلاتىپ سۋعارۋ تاسىلىمەن 6 گەكتارعا باقشا ەگىپ, كۇتىمگە الدى.
وبلىس باسشىلىعىنىڭ باستاماسىمەن قازىر وڭىردە قىستىڭ قامىن جاز ويلاپ, كارتوپ, كوكونىس, باقشا داقىلدارىن ەگەمىن دەگەن جاندارعا جەر دايىندالىپ, ارىعى تارتىلىپ بەرىلەتىن ءۇردىس پايدا بولدى. باقشاعا شىققانداردىڭ قىسقا كەرەگىن جيناپ الاتىنىن كورگەن جۇرت تا قىزىعىپ, جىل سايىن ولاردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. بيىل اۋداندا 281 ادام بىرىگىپ 146 گەكتار جەرگە كارتوپ, كوكونىس پەن باقشا داقىلدارىن ەگۋدى باستاپ كەتتى.
حالىقتى اۋىزسۋمەن قامتۋدا قىزىلوردا وبلىسى كوپ وڭىردەن الدەقايدا الدا تۇر. بىلتىر كۇزدە جاسالعان مونيتورينگ وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 98,7% ورتالىقتاندىرىلعان اۋىزسۋ جۇيەسىنە قوسىلعانىن كورسەتتى. بۇل يگىلىكتەن شالعايداعى شاعىن اۋىلدار دا شەت قالىپ جاتقان جوق. اۋداندا 2022-2025 جىلدار ارالىعىندا اۋىلداردى ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىنە قوسۋدىڭ سىزباسى بەكىتىلىپ, سوعان ساي الىس جاتقان ەلدى مەكەننىڭ ءبىرى شاكەن اۋىلى ءۇشىن 389,4 ميلليون تەڭگەلىك جوبا-سمەتالىق قۇجاتتارى ازىرلەندى. ساربۇلاق, ءشيلى ەلدى مەكەندەرىنە قاتىستى جوبا ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسىن الدى. اجار, جۇبان, بىرلىك ەلدى مەكەندەرىن سۋ تۇششىتقىش قوندىرعى ارقىلى اۋىزسۋمەن قامتۋ ءۇشىن 2024 جىلعا اۋداندىق بيۋدجەتتەن 26 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋ ۇستىندە. كەلەر جىلى اۋدانداعى بارلىق 42 ەلدى مەكەن تۇرعىندارى تازا اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
«سىر ءوڭىرى – ەل قورعاعان ەرلەر, ارۋاقتى اۋليەلەر, عۇلاما عالىمدار مەن بي-شەشەندەر تۋعان كيەلى توپىراق. ارينە, ولاردىڭ العاشقى لەگىندە ءحVىىى-ءحىح عاسىرلاردا سىر بويىنداعى ۇلت ازاتتىعى كۇرەسىنىڭ قولباسشىسى جانقوجا نۇرمۇحامەد ۇلى تۇر. بيىل قازالىلىقتار ەلىنىڭ ەركىندىگى ءۇشىن اتقا قونعان باتىردىڭ 250 جىلدىعىن كەڭ كولەمدە اتاپ وتپەك. مەرەيتوي اياسىندا وبلىستىق جىر-داستان ورىنداۋشىلار بايقاۋى, كونفەرەنتسيا, ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن سايىستار, تاعى باسقا دا اۋقىمدى شارالار جۇزەگە اسادى. سونداي-اق ەرلىك پەن باتىرلىقتىڭ ۇلگىسىنە اينالعان حالىق باتىرىنا ارناپ ەڭسەلى ەسكەرتكىش ورناتۋ جوسپارلانىپ جاتىر», دەيدى اۋدان اكىمى مەيرامبەك شەرماعامبەت.
قىزىلوردا وبلىسى,
قازالى اۋدانى