تابيعي اپاتتان كەيىنگى بايان

سولتۇستىك قازاقستان پد ءباس­پاسوز قىز­مەت­كەرى يگور مەرتسالوۆ وسى وقي­عانى بايان­داي­تىن كور­كەم پۋب­لي­تسيس­تيكالىق شىعارماسىن باس­تاپ كەتكەن ءتارىزدى. ول اپات كەزدەرىندە پاترۋلدىك كەزەك­شىلىكتە بولعان پد قىزمەت­كەر­لەرىنىڭ باستان كەشكەن وقي­عا­لارىن جازىپ الىپ, قازىر باسپاسوزدە تاراتىپ جاتىر. اسىرەسە ويقالا شاعىن اۋدانىندا كەزەكشىلىكتە بولعان ارىپتەستەرىنىڭ كوزبەن كورگەنىن جازىپ الىپتى.

«پوليتسەيلەر بۇل اۋداندا قۇرعاق جەردە عانا ەمەس, تەرەڭ سۋ باسقان كوشەلەردە دە قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتا­ما­سىز ەتتى. قازىر قالىپتى قىزمەتكە ورالعان ءتارتىپ ساق­شىلارى قايىققا ءمى­نىپ, پاترۋل­دەۋدەن العان اسەرى­مەن, تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. سۋ تاسقىنى تۋرالى قۇتقارۋشىلاردىڭ, اۋا را­يىن بولجاۋشىلاردىڭ اقپا­راتىنا سۇيەنگەن پەترو­پاۆل قالاسى پوليتسيا باسقار­ما­سىنىڭ باسشىلىعى سۋدا ءجۇزۋ قۇرالدارىن الدىن الا دا­يىنداپ, ەسكەكپەن ەسە بىلە­تىن جانە موتورلى قايىق جۇر­گى­زۋدە تاجىريبەسى بار قىز­مەت­كەر­لەر­دى ىرىكتەدى», دەيدى ول.

سولاردىڭ ءبىرى, پاترۋلدىك پوليتسيا باتالونىنىڭ ينس­پەكتورى تالعات اۋعاليەۆ باس­تان كەشكەن وقيعاسىن بىلاي ەسكە الىپتى: «مەنىڭ اكەم تاجىريبەلى بالىقشى بولدى. اكەممەن بىرگە قايىققا ءمىنىپ جۇرەتىنمىن. سۋ ۇستىندە ءوزىمدى قالاي ۇستاۋدى بالا كەزىمنەن بىلەمىن. الايدا سۋ باسقان كوشەلەردە جۇزۋگە قاتتى اعىس كەدەرگى كەلتىردى. ءارى بۇل وتە قاۋىپتى. 13 ءساۋىر كۇنى ساعات 17.00 شاماسىندا ۇلكەن سۋدىڭ ويقالا اۋدانىن ءاپ-ساتتە باسقانىن ءوز كوزىممەن كوردىم. بۇل اپاتتى ەشقاشان ۇمىتپايمىن. كەيدە ءتىپتى تۇسىمە كىرەدى. بارلىق جەدەل قىزمەتتەر بۇل ۋاقىتتا ادامداردى ەۆاكۋاتسيا­لاپ جاتتى. پوليتسەيلەرگە قۇت­قا­رۋ­شىلاردىڭ ءوزىن دە قۇت­قارۋعا تۋرا كەلدى. سۋدىڭ تەز كەلىپ قالعانى سونشالىق, ولار اۆتوكولىكتەرىمەن كەرى بۇرىلىپ ۇلگەرمەگەن. كولىكتى بيىك جەرگە شىعارىپ, ءبىزدى كومەككە شاقىرۋعا ءماجبۇر بولعان. قاتتى اعىسقا قارسى جۇزە وتىرىپ, ءبىز ولاردى قا­يىقپەن شىعارىپ الدىق. كەيىن دە مۇنداي ساتتەر كوپ بولدى. قۇتقارۋشىلار دا پوليتسەيلەرگە كومەككە كەلىپ, ءبىر-بىرىنە كومەكتەستى».

ي.مەرتسالوۆ باسقا دا ارىپتەستەرىنىڭ باستان كەشكەن وقيعالارىن جازىپ ۇلگە­رىپتى. سونىڭ ىشىندە جاقسىلىق بايبوسىنوۆ تا بار. «مى­ناداي الاپات اپاتتى بۇ­رىن كورمەگەندىكتەن باسىندا قيىن بولدى. كەيىن ۇيرەنىپ, شيراق قيمىلدادىق. قالىپ قويعان يت پەن مىسىقتاردى دا شىعارىپ, ۇيلەرىنە ءوتۋ ءۇشىن تج قىزمەتىنەن رۇقسات العان ادامداردى جەتكىزىپ وتىردىق. سونداي-اق  سۋ باسقان اۋداندا بوگدە ادامداردىڭ جۇرمەۋىن قادا­عا­لادىق. كەيبىر كۇندەرى تاۋ­لىكتەپ كەزەكشىلىكتە بول­دىق, كەيىن 12 ساعات سايىن اۋى­سىپ وتىردىق», دەپ ەسكە الادى ول.

مىنە, بۇل دا – تابيعات اپا­تىنىڭ قالدىرعان ءبىر ءتۇيى­نى. ال پەتروپاۆل قالا­سىنىڭ اكىمدىگى, بۇرىن ايت­قا­نىمىزداي, «سول­نەچ­نىي-2» دەگەن جاڭا شاعىن اۋدان تۇرعىزىپ جاتىر. اپىراي, بۇرىن دا «سولنەچنىي» بار ەدى, مىنانى ەكىنشى دەمەي, جاڭاشا, مەملەكەتتىك تىلدە اتايىق دەگەن ۇسىنىسىمىزدى اكىمدىك ءالى ەسكەرگەن جوق.

جۋىردا قالا اكىمدىگى جاڭا سالىنىپ جاتقان ۇي­لەردى زارداپ شەككەندەرگە كورسەتتى. تياناقتى سالىنىپ جاتقان ۇيلەر قىزدىڭ جيناعان جۇ­گىن­دەي. اۋماعى – 80 شارشى مەتر, جەر ۋچاسكەسى – 10 سوتىق. اۋلانىڭ ءىشى ورنەكتاسپەن ارلەنگەن, ال دۋالدىڭ بيىكتىگى 2 مەترگە جەتەدى. مۇنداي ۇيلەردى ءتىپتى بۇرىن 40 شارشى مەتر ءۇيى بولعاندار دا الۋى­نا بولادى. «باقىتسىزدىق بولماسا, باق كەلمەس ەدى» دەگەن ورىس ماقالىنداي, دۇرىس ۇيگە قول جەتكىزە الماي جۇرگەن كەيبىرەۋلەردىڭ جولى بولدى. سولاردىڭ ءبىرى الەكساندر كورچيگا قۋانىشىن جاسىرا المادى: «مىناۋ ادەمى ۇيلەر عوي. ماعان وتە ۇنادى. جىلىتىلاتىن ەدەن توسەلىپتى, كافەل جارقىراپ تۇر, توبەسى بيىك. ءۇي كورنەكتى, جارىق, جان-جاعىنان كۇن تۇسەدى, سانۋزەلدەرى ىشىندە. دەمەك مەن ەسكى ۇيدەن جاڭا ۇيگە كوشىپ تۇرمىن, قۋانىشتىمىن», دەدى ول.

مىنە, وسىنداي ۇيلەردى قونىس اۋدارۋ­شى­لارعا دا سالسا عوي. جىلى جاقتان كەلەر اعايىندارىمىز قۋانىپ قالار ەدى. وكىنىشكە قاراي, ولارعا دەگەندە اشىق-تەسىك بىردەڭەلەردى قالاپ, قانشاما اقشانى بوسقا شاشىپ, ساقىلداعان سارى ايازدا تۇرۋعا مۇمكىن قىلماي, كوبىن قايتا كوشىپ كەتۋگە ءماج­بۇر قىلدى.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى