ەلىمىزدە ءاربىر بەسىنشى وقۋشى قانداي دا ءبىر اۋرۋمەن اۋىرادى, ال ءاربىر ءۇشىنشى اسكەرگە شاقىرىلۋشى اسكەردە قىزمەت ەتۋگە جارامسىز. بۇل دەرەك پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىندە بولعان جيىندا ايتىلعان ەدى. جاعاڭدى ۇستايسىڭ. قازىرگى اقپاراتتىق-تەحنولوگيالىق, تسيفرلىق تەحنولوگيا دامىعان كەزدە «گيپوديناميا» تەرمينى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالدى.
گيپوديناميا – از قوزعالۋ. مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردىڭ بۇعان شالدىعۋى كومپيۋتەر الدىندا كوپ وتىرۋ, گادجەت, سمارتفوندى ۇزاق قولدانۋدىڭ كەسىرى. وعان قوسا قازىر بالالاردا فيزيكالىق قوزعالىس از, ۇيقىعا دا كەش جاتادى. از قوزعالۋ مەن ءبىر ورىندا ۇزاق وتىرۋ, تىرەك-قيمىل اپپاراتىنىڭ وزگەرۋىنە, ومىرتقانىڭ قيسايۋىنا, بۇكىرلىككە, سالماق قوسۋعا اكەلەتىنى انىق. زەرتتەۋلەرگە سايكەس, ەگەر قيمىل-قوزعالىس از بولسا, بۇلشىقەت السىرەپ, كۇش پەن توزىمدىلىك تومەندەيدى, اعزاداعى زات الماسۋ ۇدەرىسى بۇزىلادى. ال گيپوديناميا جۇرەك-قانتامىرلارى مەن تىنىس الۋ جۇيەسىنىڭ فۋنكتسيونالدىق قىزمەتىنىڭ وزگەرۋىنە اكەلەدى. سەبەبى تامىرلاردا قاننىڭ قوزعالىسىن رەتتەيتىن بۇلشىقەت جەتكىلىكتى جۇمىس ىستەمەي قالادى. گيپوديناميانىڭ الدىن الۋ جولى – دەنە شىنىقتىرۋ. تاڭەرتەڭگىلىك جاتتىعۋ, وندىرىستىك گيمناستيكا, سپورتپەن شۇعىلدانۋ, فيزيكالىق ەڭبەك جۇمىسى جانە تازا اۋادا ءجۇرۋدىڭ كومەگى كوپ.
ء«بىز ءبارىمىز بالالارىمىزدىڭ دەنى ساۋ, فيزيكالىق تۇرعىدان جاقسى دامىعانىن كورگىمىز كەلەدى. بىراق ولار دەنە شىنىقتىرۋ ساباقتارىنان بوساتىلادى, بالالاردىڭ كومپيۋتەرلىك ويىندارعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن اتا-انالىق باقىلاۋ السىرەيدى, مۇنىڭ ءبارى شامادان تىس وقۋ جۇكتەمەلەرىمەن كۇشەيەدى. ناتيجەسىندە, بۇگىندە مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردىڭ كەم دەگەندە 75% - ى گيپوديناميادان زارداپ شەگەدى», دەگەن ەدى بۇرىنعى ءماجىلىس دەپۋتاتى گۇلنارا يقسانوۆا.
دەنە شىنىقتىرۋ ساباعىندا سپورت زالدا جۇگىرىپ, جالپى دامىتۋ جاتتىعۋلارىن جاساعاننىڭ ءوزى بالانىڭ دەنساۋلىعىنا وتە پايدالى.مۇنىڭ ماڭىزىن وقۋشى مەن اتا-انا ءتۇسىنۋ كەرەك. مىسالى, 5-ساباققا دەيىن پارتادا وتىرعان وقۋشى 6-ساباقتا سپورتتىق فورما اكەلمەي, ساباققا قاتىسپايدى. بۇل جاعداي كىمگە پايدا, كىمگە زيان؟ بۇل – باقىلاۋعا الىناتىن ماسەلە. دەنە شىنىقتىرۋ پانىنە «باعالاۋدى» كەرى قايتارۋ تۋرالى ناتاليا درەيتتىڭ كوتەرىپ جۇرگەن ۇسىنىسى قولداۋعا تۇرارلىق. ەگەر «باعالاۋ» پانگە قايتارىلىپ, باعا قويىلاتىن بولسا ءپانىنىڭ پاندىك مارتەبەسى دە وسەدى. وعان قوسا بالالاردىڭ بەلسەندى قاتىسۋى جوعارىلايدى.
وسى ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن, ستاتيستيكاعا نازار اۋدارايىق. عالىمداردىڭ زەرتتەۋى بويىنشا, گيپوديناميا ءولىم-ءجىتىم سەبەپتەرى اراسىندا ءتورتىنشى ورىندا تۇر. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ(ددۇ) مالىمەتتەرى بويىنشا, فيزيكالىق بەلسەندىلىكتىڭ بولماۋىنان جىل سايىن 3,2 ميلليون ادام قايتىس بولادى ەكەن. بۇل نەگىزىنەن يندۋستريالدى دامىعان ەلدەردىڭ حالقىنا ابدەن قاتىستى. ەڭ قورقىنىشتىسى, كەيىنگى 100 جىلدا ادامدار 96 پايىزعا از قوزعالا باستاعان. ەگەر وسىلاي جالعاسا بەرسە, ادامزات قوزعالۋدى مۇلدەم توقتاتادى دەگەن ءسوز. گيپوديناميا بەلگىلەرى بىرتىندەپ پايدا بولادى. وعان تەز شارشاعىشتىق, ونىمدىلىكتىڭ تومەندەۋى, ۇيقىنىڭ بۇزىلۋى, سەبەپسىز اشۋلانۋ, باس اۋرۋلارى, دەنە سالماعىنىڭ جوعارىلاۋى, ەنتىگۋ, ارقا اۋرۋى جاتادى. گيپوديناميا توق ىشەك پەن ءسۇت بەزى قاتەرلى ىسىگى, ەكىنشى ءتيپتى قانت ديابەتى, جۇرەكتىڭ يشەميالىق اۋرۋى, سەمىزدىك, گيپەرتونيا, وستەوپوروز, باسقا اۋرۋلار سياقتى جۇقپالى ەمەس سوزىلمالى اۋرۋلاردىڭ دامۋىنا اكەلەدى.
ددۇ ساراپشىلارى فيزيكالىق بەلسەندىلىكتىڭ ازايۋىنا «ادامزاتتىڭ بولاشاعىنا قاۋىپ توندىرەتىن جاڭا ەپيدەت» دەگەن باعا بەرگەن. سول سەبەپتى دە قوزعالىستى ارتتىرۋدى مەكتەپ جاسىنان باستاپ قولعا العان ماڭىزدى. فيزيكالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىراتىن بارلىق امالدى جاساۋىمىز قاجەت. بۇل – ەلدىڭ دامۋى مەن حالىقتىڭ ساۋلىعىنا وتە كەرەك.
تالعات مۇسرەپوۆ,
№78 جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ-گيمنازياسىنىڭ مۇعالىمى
اقتوبە قالاسى