«NazarAI» ءبارىن حابارلاپ تۇرادى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا: «مەن مەملەكەت باسشىسى رەتىندە كامەلەتكە تولماعاندارعا جاسالعان زورلىق-زومبىلىقتىڭ كەز كەلگەن تۇرىنە قاتىستى جازانى كۇشەيتۋدى تالاپ ەتەمىن. جول, عيمارات, كيىم-كەشەك, ازىق-ت ۇلىك, ياعني بارلىعى بالالار ءۇشىن قاۋىپسىز بولۋى كەرەك. سونداي-اق وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ پسيحيكالىق ساۋلىعى – وتە ماڭىزدى ماسەلە. ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندەگى پسيحولوگيالىق قولداۋ قىزمەتىن ينستيتۋتسيونالدى تۇردە كۇشەيتۋ قاجەت. بىرىڭعاي سەنىم تەلەفونىن ۇيىمداستىرعان ءجون. زورلىق-زومبىلىققا, قىسىمعا, ياعني بۋللينگكە تاپ بولعاندارعا كومەك كورسەتۋگە ارنالعان باعدارلاما ازىرلەۋ كەرەك», دەپ اتاپ وتكەن ەدى.

ءار اتا-انا بالاسىنىڭ قاۋىپسىز ورتادا ءومىر ءسۇرىپ, دەنى ساۋ, ءبىلىم-بىلىگى مول سانالى ۇرپاق بولعا­نىن قالايدى. ول ءۇشىن مەكتەپتەگى قاۋىپسىزدىك شارالارى سەنىمگە سەلكەۋ تۇسىرمەيتىندەي بولۋى قاجەت. وسى ماقساتتا اقتوبە قالاسى ۇ.ق ۇلىمبەتوۆ اتىنداعى №64 مەكتەپتىڭ 10-سىنىپ وقۋشىسى تۇمار سماعۇل جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندە زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ, وقۋشىعا قاۋىپ تونگەندە قۇزىرلى ورگاندارعا حابارلايتىن «NazarAI» قوسىمشاسىن ويلاپ تاپتى. ونىڭ ەرەكشەلىگى قانداي دەيسىز عوي. بۇل قوسىمشانىڭ بىرنەشە قىزمەتى بار. سونىڭ ءبىرى – ءار وقۋشىنىڭ بەي­نە­سىن تانىپ, مەكتەپكە قاي ۋاقىتتا كەلگەنىن اۆتوماتتى تۇردە اتا-اناعا دا, ۇستازىنا دا قاتار حابارلاما جىبەرىپ وتىراتىنى. حابارلامادا وقۋشىنىڭ سۋرەتى, اتى-ءجونى, كەلگەن ۋاقىتى كورسەتىلەدى. ياعني اتا-انا بالام مەكتەپكە جەتتى مە ەكەن دەپ الاڭدامايدى, ال مۇعالىم وقۋ­شىلارىن تۇگەندەپ اۋرە بولمايدى. دەمەك ءۇش تاراپقا دا ءتيىمدى شەشىم. بۇنى ءبىر دەپ قويىڭىز. ەندى قوسىمشانىڭ ەكىنشى قىزمەتىنە توقتالايىق. «NazarAI» ءبىلىم الۋشىعا تونگەن قاۋىپتى انىقتايتىن قابىلەتكە يە. ياعني لاڭكەستەر تاراپىنان قورقىتۋ, قىسپاققا الۋ, ءماجبۇرلى قول كوتەرۋ ساتتەرىندە جاساندى ينتەللەكت بەينەدەگى ادام ارەكەتىنىڭ كومپيۋتەرلىك مودەلىن قۇراستىرادى. وسىلايشا, ادام قولىنىڭ, بۋىندارىنىڭ بۇرىش گرادۋستارى ارقىلى ەسەپتەۋلەر جۇرگىزىپ, وقۋشىعا قاتەر تونگەنىن انىقتايدى. سودان قوسىمشا دەرەۋ ادام بەينەسىنە سكرين جاساپ, اقپاراتتى «دابىل» اتتى تەلەگرام كانالىنا جىبەرەدى. وندا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ارنايى ءبولى­مى تىركەلگەن. بۇل كانالدىڭ ماقسا­تى – مەكتەپتەگى ورىن العان قاۋىپ­تى مەزەتىندە قۇزىرلى ورگاندار­عا جەتكىزۋ. ەسكەرە كەتەتىن جايت, ءاربىر اتا-انا ءوز بالاسىنىڭ مەكتەپ­كە بارعانىن ءبىلىپ, قاۋىپسىزدىگىن تەكسەرۋ ءۇشىن الدىمەن تەلەگرام پاراقشاسىنان ارنايى سىنىپتىق توپ اشۋعا ءتيىس.

جوبا جەتەكشىسى ەربول قۋا­نىش ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, اتالعان جوبا 2023 جىلدان باستاپ قول­عا الىنعان. «وقۋشىلارعا باعدار­لا­ما­لاۋ ءتىلىن تەرەڭىرەك ۇيرەتىپ, ون­دىرىسكە قاجەتتى ءونىم دايىنداۋ – مەنىڭ مۇعالىم رەتىندەگى باستى ۇستانىمىم. ياعني ءبىلىم تەك تەوريا جۇزىندە قالىپ كەتپەۋى كەرەك. وقۋشى وقىعانىن ونىمگە اينالدىرىپ, ءتۇرلى جوباعا قاتىسسا, سوندا عانا ونىڭ ينفورماتيكا پانىنە قىزىعۋشىلىعى ارتا تۇسەدى. ال «NazarAI»-عا توقتالساق, ول – تۇماردىڭ ءوز قىزىعۋشىلىعىنان تۋعان دۇنيە. كەيىن ونى دامىتىپ, ءبىر جىل كولەمىندە دايىنداپ شىقتىق. ناتيجەسىندە, وقۋشىمىز وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق عىلىمي جوبالارعا قاتىسىپ, «NazarAI»-دىڭ قاجەتتىلىگىن دالەلدەي ءبىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا بارلىق مەكەمە بەينەكامەرامەن قامتىلعان. بىراق ولاردى ادامدار باقىلاپ وتىرادى. ءبىزدىڭ جوبامىزدىڭ ەرەكشەلىگى دە سول, مۇنداعى جۇمىستىڭ ءبارى دە ادامنىڭ قاتىسۋىنسىز ىسكە اسادى. سايكەسىنشە, ءاربىر وقىس قيمىل كوزدەن تاسا قالمايدى. زەرتتەۋ نىسانىمىزدى ازىرشە جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر دەپ الدىق. بىراق قاۋىپتى ساتتەر تەك ءبىلىم وشاقتارىندا عانا ەمەس, كەز كەلگەن مەكەمەدە, ءتىپتى كوشەدە دە بولۋى مۇمكىن عوي. سوندىقتان بۇل قوسىمشانىڭ اياسى وتە كەڭ, بولاشاقتا ءتۇرلى قوعامدىق ورىنعا دا ورناتساق دەگەن جوسپارىمىز بار», دەيدى ە. قۋانىش ۇلى.

سونىمەن قاتار جوبا جەتەك­شىسى قازىر روبوت قۇراستىرۋعا, سايت جاساۋعا كەلگەندە مەكتەپ وقۋشى­لا­رىنىڭ قىزىعۋشىلىعى دا, قابىلەتى دە زور ەكەنىنە ەرەكشە توقتالدى. ماسەلەن, 6-سىنىپتا وقىپ ءجۇرىپ-اق 9-سىنىپتىڭ وليمپيادالارىنا قاتىسىپ, توپ جارىپ جۇرگەن نەبىر دارىنداردىڭ جەتىستىگىن تىلگە تيەك ەتتى. بۇنىڭ ەڭ نەگىزگى سەبەبى تۇ­راقتى عىلىمي سايىستاردىڭ ءوتىپ تۇ­را­تىنى, تەحنولوگيالىق قۇرال­دار­مەن جابدىقتالعان مەكتەپ جاع­دايى ەكەنىن دە ينفورماتيكا ءپانى­نىڭ مۇعالىمى استىن سىزىپ ايتىپ ءوتتى. ونىڭ تالاپتى شاكىرتى, جاس زەرتتەۋشى تۇمار سماعۇل جاڭا قوسىم­شانى ءالى دە زەردەلەپ, جاڭا مۇم­كىن­دىكتەرىن قاراستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.

«بۇل – مەنىڭ جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندە جاساعان العاشقى جوبام. نەگە بۇل تاقىرىپقا توقتالدى دەسەڭىزدەر, سوڭعى كەزدە قوعامدا وقۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگى, مەكتەپ ىشىندەگى بۋللينگ ماسەلەسى ءجيى-ءجيى كوتەرىلىپ ءجۇر. ءتىپتى كەيبىر مەكتەپتە وسىنداي جاعدايلار بولعان كۇننىڭ وزىندە, جابۋلى قازان جابۋلى كۇيىندە قالىپ كەتۋى دە مۇمكىن. دەمەك وسى پروبلەمانىڭ قالايدا ءبىر شەشىمى بولۋى كەرەك. سودان پەداگوگتەر مەن وقۋشىلارعا توتەنشە جاعداي جانە تەرروريستىك قاۋىپ تونگەن جاعدايدا قۇزىرلى ورعاندارعا حابارلايتىن جوبانى جاساپ شىعارامىن دەپ بەكىندىم. ادامنىڭ كومەگىنسىز قاتەردى شۇعىل حابارلاۋ قاي جاعىنان الىپ قاراعاندا دا وتە ءتيىمدى. ەگەر مەكەمەگە بوگدە ادام كىرسە, ول بەينەكامەرادان «unknown» اتىمەن كورسەتىلىپ, ونىڭ بەت-بەينەسى قىزىل جاقتاۋعا الىنىپ, ءىس-ارەكەتى كورسەتىلىپ تۇرادى. ال مەكتەپ بازاسىنا تىركەلگەن ادام بولسا, جاسىل جاقتاۋمەن قورشالىپ, ول تۋرالى تولىق اقپارات شىعىپ تۇرادى. الداعى ۋاقىتتا داۋىس مودەلىن دە جۇيەگە ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ياعني جابىرلەنۋشى «قۇتقارىڭدار» نەمەسە «كومەكتەسىڭدەر» دەگەن سىندى سوزدەردى ايتقان جاعدايدا «NazarAI» شۇعىل ىسكە كىرىسەدى.

جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندە, سونىڭ ىشىندە ماشينالىق وقىتۋ ادىسىمەن جاسالعان بۇل جوبانىڭ ەلىمىزدە ازىرشە بالاماسى جوق. تالاپتى قىز تۇمار بولاشاقتا اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك باعىتىندا ءبىلىم الىپ, بىلىكتى ءىت مامانى بولعىسى كەلەتىنىن, سونداي-اق اتالعان جوبانى دامىتىپ, ەلىمىزدەگى بارلىق مەكەمەگە ورناتقىسى كەلەتىنىن ايتتى. ول ءوزى ويلاپ تاپقان جوبانىڭ اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي ناتيجە بەرەتىنىنە بەك سەنىمدى. جاڭا جوبا لايىقتى تۇردە جۇزەگە اسسا, ادام قاۋىپسىزدىگى وزدىگىنەن شەشىم تابادى دەپ وتىر.