جايىق وزەنىنىڭ مول سۋى جازىق القاپقا جايىلىپ جاتىر. سۋ ارناسىنىڭ جال-جال تولقىنى اتىراۋ-ورال باعىتىنداعى تاسجولعا, اۋىلدار ماڭىنداعى بوگەتكە سوعىپ تۇر.
وسىعان بايلانىستى سەرىك شاپكەنوۆ ماحامبەت اۋدانىنىڭ تالدىكول, سارايشىق, ماحامبەت, سارىتوعاي جانە اقجايىق اۋىلدارىنداعى بوگەتتى نىعايتۋ جۇمىسىن تەكسەردى. بۇل اۋداندا 105,8 شاقىرىم بوگەت سالىنعان. دەگەنمەن اتالعان اۋىلداردىڭ كەيبىرىنە تونگەن قاۋىپ ءالى سەيىلمەي تۇر. سول سەبەپتەن اتىراۋ-ورال تاسجولى جىرىلدى. الدىمەن جالعانساي اۋىلى ماڭىنداعى 56-شاقىرىمىن جىرۋعا تۋرا كەلدى. سودان سوڭ سارايشىق اۋىلى ماڭىنداعى 44-شاقىرىمى جىرىلىپ, سۋ وتكىزۋدىڭ قامى جاسالدى. ال 19 مامىردا اتالعان جولدىڭ 71-شاقىرىمىن تاسقىن سۋ باسۋ قاۋپى ءتوندى. جول مەن جايىق وزەنىنىڭ ارالىعى – شامامەن 6-7 شاقىرىم.
«ماحامبەت جانە اقتوعاي اۋىلدارىنىڭ ارالىعىنداعى جول بويىنا مول سۋ جينالدى. سوعان بايلانىستى كەشكى ساعات 21.05-تە ارنايى تەحنيكالارمەن اتىراۋ-ورال تاسجولىنىڭ 71-شاقىرىمى تۇسىنداعى بوگەت اشىلدى. جايىلىمدىق القاپتاعى مول سۋ تاسجولدىڭ باتىس جاعىنا جىبەرىلدى», دەپ حابارلادى وبلىستىق جەدەل شتابتان.
ال 20 مامىردا ءتۇن ورتاسىندا ماحامبەت پەن سارىتوعاي اۋىلىنىڭ ارالىعىنداعى 5 شاقىرىمدىق جولدى تاعى دا جابۋعا تۋرا كەلدى. سەبەپ – جايىق وزەنىمەن ءور سۋىنىڭ كوپتەپ كەلۋى ماحامبەت اۋىلىنا قاۋىپ ءتوندىردى. سوعان بايلانىستى سۋ ارناسى باعىتىن بۇرۋ ءۇشىن ەكى اۋىلدى جالعاپ تۇرعان جول جىرىلدى. ماحامبەت اۋدانىنىڭ اكىمدىگىنەن ءمالىم ەتكەندەي, سول كۇنى جول توسەمىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ينەرتتى ماتەريالدار دايىندالعان. الايدا سۋدىڭ كوپ كولەمدە كەلۋى مەن اعىستىڭ قاتتىلىعىنان بۇل جۇمىستى جۇرگىزۋ مۇمكىن بولمادى.
ماحامبەت اۋدانىنىڭ اكىمى قايرات نۇرلىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, 66 ەگىن القابى تاسقىن سۋ استىندا قالعان. تاسقىن سۋدىڭ سالدارىنان مال وسىرەتىن 27 شارۋا قوجالىعى زارداپ شەككەن. ونىڭ ىشىندە وندىرىستىك جىلىجاي مەن بالىق ءوسىرۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىستارى, 1 جىلىجاي, 1 ەشكى ءسۇتىن وندىرەتىن زاۋىت پەن 4 دەمالىس ورنى بار.
«زارداپ شەككەن شارۋاشىلىق يەلەرىنىڭ شىعىنى تولىقتاي وتەلەدى. تاسقىن سۋدىڭ دەڭگەيى تومەندەپ, اعىنى سايابىرلاعان سوڭ, ارنايى كوميسسيا قۇرىلادى. كوميسسيا مۇشەلەرى سۋ استىندا قالعان ەگىن القاپتارىنا اكت جاساپ, ەسەبىن جۇرگىزەدى», دەدى ق.نۇرلىباەۆ.
ونىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, مال شىعىنى بولماعان. ويتكەنى سۋ باسۋى مۇمكىن اۋماقتارداعى قوجالىقتاردىڭ مالى الدىن الا بەكىتىلگەن قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىلگەن. دەگەنمەن ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن – 7, مال شارۋاشىلىعى باعىتىنداعى 19 شارۋا قوجالىعى زارداپ شەگۋى مۇمكىن.
اۋداندىق اكىمدىكتىڭ مالىمەتىنشە, ەسبول اۋىلدىق وكرۋگىنەن 1,4 شاقىرىم جەردە «سىرىم» شارۋا قوجالىعىنا تيەسىلى ءبىر تۇرعىن ءۇيى بار قىستاق سۋ ورتاسىندا قالدى. جايىق وزەنىنەن شامامەن 120 مەتر قاشىقتا تۇرعان تۇرعىن ءۇي جارتىلاي سامان, جارتىلاي اق تاستان سالىنعان. جايىق وزەنى دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋىنە بايلانىستى قىستاقتاعى ءۇي مەن ساراي اينالاسىنا توپىراق ءۇيىلىپ, قۇم تولتىرىلعان قاپپەن بەكىتىلگەن. ءۇيدىڭ يەسى وتباسىمەن ەسبول اۋىلىندا تۇرىپ جاتىر. قاۋىپسىزدىك ماقساتىندا تۇرعىن ءۇي گاز جانە جارىق جەلىسىنەن اجىراتىلعان.
بەيبارىس وكرۋگىنە قارايتىن تالدىكول اۋىلى دا سۋ ورتاسىندا تۇر. اۋىلدىڭ تۇرعىندارى اتىراۋ قالاسىنداعى ارەك جوعارى كوللەدجىندە اشىلعان ەۆاكۋاتسيا پۋنكتىنە كوشىرىلدى. قازىر بۇل پۋنكتتە 217 ادام تۇرىپ جاتىر. ونىڭ دەنى – ايەلدەر مەن بالالار. اراسىندا 9 مۇمكىندىگى شەكتەۋلى, 138 كامەلەتكە تولماعان بالا, 8 جۇكتى ايەل بار.
تالدىكول اۋىلىندا 1985 جىلدان بەرى تۇرعان دامەلى تولەكەنوۆا ەۆاكاۋاتسيالىق پۋنكتكە كەلىنىمەن, 3 نەمەرەسىمەن كەلىپتى. ولارعا ەكى بولمەسى بار ءبىر سەكتسيا بەرىلگەن. ءبىر قىزى دا ءتورت بالاسىمەن وسىندا تۇرىپ جاتىر.
«كۇيەۋىم مەن ۇلىم اۋىلدا قالدى. ولار كۇنبە-كۇن اۋىلدىڭ ازاماتتارىمەن بىرگە كەزەكشىلىككە تۇرادى. ءۇش نەمەرەم 1, 4 جانە 6-سىنىپتا وقيدى. كەلىنىم جاڭىلسىن اۋىلداعى مەكتەپتە ماتەماتيكادان ءدارىس بەرەدى. قازىر ساباق ونلاين فورماتتا وتەدى. بۇل پۋنكتتە ءۇش مەزگىل تاماعىمىزدى بەرەدى. دارىگەرلەر قان قىسىمىن ولشەپ, دەنساۋلىعىمىزدى قاداعالاپ وتىر. بىراق نەمەرەلەر «اۋىلدى ساعىنىپ, قاشان بارامىز؟» دەپ ءجۇر», دەيدى د.تولەكەنوۆا.
تاعى ءبىر تالدىكولدىك تۇرعىن ۆەنەرا ءجۇسىپوۆا بەس بالاسىمەن ءبىر سەكتسيادا تۇرادى. بالالارىنىڭ ءبىرى – ستۋدەنت, ۇشەۋى مەكتەپتە وقيدى. ەڭ كىشكەنتايى 1 جاستان اسقان. ال ۇلكەن ۇلى نۇرداۋلەت اباي وبلىسىنداعى اياگوز گارنيزونىندا اسكەري مىندەتىن وتەپ ءجۇر. كۇزدە اسكەردەن ورالادى.
«سۋ تاسقىنىنىڭ سالدارى قانداي بولاتىنىن بالا كەزىمنەن بىلەمىن. ءوزىم تالدىكول اۋىلىندا تۋىپ ءوستىم, ءالى سول اۋىلدىڭ تۇرعىنىمىن. مەنىڭ دە كۇيەۋىم اۋىلدا قالىپ, بوگەتتە كەزەكشىلىكتى اتقارىپ ءجۇر. اكەم مەن شەشەم اۋىلدا قالدى. ولار ءبىراز جىل بۇرىن «ساتاشەۆ ب.» جانە «ساتاشەۆا ا.» شارۋا قوجالىقتارىن قۇرعان ەدى. ءار شارۋا قوجالىعىندا 27 گەكتاردان جەرى بار. جىل سايىن 54 گەكتار القاپقا كوكونىس جانە باقشا داقىلدارىن ەگىپ, ءونىمىن اۋداننىڭ, اتىراۋ قالاسىنىڭ جارمەڭكەلەرىنە ۇسىنىپ ءجۇر. بيىل دا ەگىن ەكتى. بىراق جاقىندا 54 گەكتار القاپ تولىعىمەن تاسقىن سۋدىڭ استىندا قالدى», دەيدى ۆ.ءجۇسىپوۆا.
زەينەتكەر ساۋلەش عايسينا وتباسىمەن 2008 جىلى تالدىكول اۋىلىنان جەر تەلىمىن الىپ, تۇرعىن ءۇي سالعان ەكەن. سول ۇيگە اتىراۋ قالاسىنان كوشىپ بارىپتى.
«تالدىكولدە ۇلىم مەن كەلىنىم قالدى. ۇلىم بوگەتتى بەكىتۋگە, كەزەكشىلىكتى اتقارۋعا شىعىپ ءجۇر. ال كەلىنىم اۋىلدا قالعان ايەلدەرمەن بىرگە بوگەتتىڭ بۇزىلماۋىن قاراۋىلداپ جۇرگەن ازاماتتارعا تاماق پىسىرەدى. مەنىڭ قاسىمدا ەكى نەمەرەم بار. ءبارىمىز دە اۋىلدا قالعىمىز كەلدى. الايدا كىشكەنتاي نەمەرەلەردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن كەلدىك», دەيدى س.عايسينا.
اتىراۋ وبلىسى