ەل ەرتەڭى – ءبىلىمدى جاستار

ول باعدارلامالىق قام­سىز­دان­دى­رۋ ءوندىرىسىنىڭ كوشباس­شىسى, سەرۆەر مەن جەكە كومپيۋتەرلەر ءۇشىن ينتەرنەت تەحنولوگيالاردى قۇرۋ قىزمەتىن كورسەتەتىن ايگىلى «Microsoft» كومپانياسىندا ينجەنەر-باعدارلاماشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. يسپانيانىڭ بارسەلونا قالاسىندا تۇراتىن تالاپتى جاستى اڭگىمەگە تارتىپ, ەۋروپا نارىعى مەن ەلىمىزدەگى ءىت سالاسىنىڭ جاي-كۇيىن تالقىلاعان ەدىك.

– ەلدان, الدىمەن قايدا ءبىلىم العا­نىڭىزدى جانە ەڭبەك جولى­ڭىز­دى ايتا كەتسەڭىز.

– مەن الماتى قالاسىنداعى №58 جالپى ورتا ءبىلىم وشاعىندا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتادىم. ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداپ, ءوزىمدى جان-جاقتى شىڭدادىم. بىراق قاتارلاستارىمنان وليمپيادا جەڭىمپازى رەتىندە نەمەسە اناۋ ايتقانداي قابىلەتىممەن ەرەكشەلەنبەدىم. انام مەنى جالعىز اسىراپ, باعىپ-قاقتى. قاجەتتىلىگىمدى جانىن سالىپ جۇمىس ىستەپ, ادال ەڭبەگىمەن تۇگەندەدى. ءسويتىپ, 11 جىل زۋ ەتىپ وتە شىقتى. ەرجەتىپ, جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسۋگە قام جاسادىق. باستى ماقسات – گرانتقا قول جەتكىزۋ. بار ىنتامدى سالىپ, كۇنى-ءتۇنى دا­يىندالدىم. باعىما وراي, جەرگىلىكتى حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيا­­لار ۋنيۆەرسيتەتىنە گرانت­قا وقۋعا ءتۇستىم. ءتورت جىلدا «ماتە­ماتيكا جانە كومپيۋتەرلىك مودەلدەۋ» ما­مان­­دىعىن مەڭگەرىپ شىقتىم. كەيىن ماگيستراتۋرانى دا سول جەردە اياق­تا­دىم. سودان بەرى IT سالاسىندا جۇمىس ىستەيمىن.

ەلىمىزدە العاش «Alem research» اتتى كومپانيادا ەكى جارىم جىلداي ەڭبەك ەتتىم. مۇندا ءتۇرلى اقپاراتتى جيناپ, تالداۋ, ساراپتاما جاساپ, ونى كومپانيالارعا ساتۋمەن اينالىستىق. كەيىن مينسك قالاسىندا «World of tanks» ويىن شىعاراتىن كومپانياسىنا ورنالاستىم. ءبىر جارىم جىلداي تاجىريبە جيناقتادىم. سول ارالىقتا «Microsoft» كومپانياسىنا 2021 جىلدىڭ شىلدە-تامىز ارالىعىندا سۇحباتتاسۋدان ءوتتىم. مىنە, وسىلايشا بارسەلوناداعى «Microsoft» كومپانياسى كەڭسەسىندە ينجەنەر-باعدارلاماشى (software engineer) قىزمەتىنە تاعايىندالدىم.

– امەريكانىڭ مەنمۇندالاپ تۇرعان كورپوراتسياسىنا شاقىرتۋ الىپ, كوپتىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن قىزمەتكە قالاي ورنالاستىڭىز؟ «Microsoft»-تا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن قانداي بىلىكتىلىك قاجەت؟

– شەتەلدەگى الپاۋىت كومپانيا­لار­عا, ونىڭ ىشىندە «Microsoft» دەڭگەيىندەگى «Google», «Amazon», «Meta»-عا جۇمىسقا ورنالاسۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋ ماڭىزدى. ءتىپتى ءسىز گەرمانيا نەمەسە يسپانيادا جۇمىس ىستەسەڭىز دە, قىز­مەت بارىسىندا اعىلشىن تىلىندە سويلەسۋىڭىز قاجەت. ەكىنشى ءبىر شارت, كەز كەلگەن باعدارلاما تىلىنە جاتىق ەكەنىڭىزدى, ەسەپتى شەشۋدىڭ ءتۇرلى الگوريتمىن مەڭگەرگەنىڭىزدى سىنايدى. الايدا بۇل جۇمىس بارىسىنىڭ 95%-دا قولدانىلمايدى. IT سالاسىنداعى جۇمىس تاجىريبەسى 4-5 جىلدان كوپ بولسا, جۇيەنى جوبالاۋ (system design) ءبىلىمى تەكسەرىلەدى. مەنىڭ ەڭبەك ءوتىلىم التى جىلدان اسادى.

سۇحباتتاسۋ كەزىندە ۇمىتكەردىڭ تەحنولوگيا, باعدارلاما ءتىلىن جانە شابلوندى قانشالىقتى بىلەتىنى باعا­لانادى. كەز كەلگەن جۇمىسقا قابىل­دانۋشى باعدارلامانى جاساۋ كەزىندە ونى كۇندەلىكتى قانشا ادام قولداناتىنىن, ولار شامامەن قانداي سۇراق قوياتىنىنا تولىق جاۋاپ بەرۋى قاجەت. بۇعان قوسا قانداي دەرەكتەر بازاسىن, تەحنولوگيانى پايدالانعانىڭىز, نەلىكتەن ءدال وسى جولدى تاڭداعانىڭىز سۇرالادى.

ەگەر ۇمىتكەردىڭ دەڭگەيى ورتا (middle) جانە جوعارى (senior) بولسا, سۇحباتتىڭ بەس كەزەڭىنىڭ ەكەۋىندە جۇيەنى جوبالاۋ بويىنشا تاپسىرما بەرىلەدى. تاعى ەكى سۇحبات الگوريتم بىلىمىنە بايلانىستى بولادى. مۇندا ۇمىتكەردىڭ ەسەپتى قالاي شىعاراتىنى, سىني ويلاۋ قابىلەتى تەكسەرىلەدى. تاعى ءبىر سۇحبات جۇمىستاعى كوممۋنيكاتسيا­­نى تەكسەرۋگە باعىتتالعان. دەمەك, الدىن الا جۇمىسقا قابىلدانۋشى كان­دي­­داتتىڭ ادەپ نورماسى اڭگىمەلەۋ تۇسىندا تەكسەرىلەدى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, جالاقى تاعايىنداۋدا شەتەلدە قازاقستانداعى سەكىلدى تەندەنتسيا جوق. ياعني ەڭبەكاقىڭ سول جەرگىلىكتى ازاماتتارعا ۇسىنىلاتىن ايلىقپەن بىردەي بەكىتىلەدى. بىراق جۇمىس بەرۋشىمەن كەلىسۋگە دە بولادى. ەگەر سىزدە بىلىكتى مامان ەكەنىڭىزدى دالەلدەيتىندەي وزگە كومپانيالاردىڭ دا جۇمىسقا شاقىرتۋ قاعازى بولسا, سول ارقىلى جالاقىنى بىرنەشە ەسە كوتەرۋگە مۇمكىندىك بار.

– ەۋروپا نارىعى مەن ەلىمىزدەگى ءىت سالاسىنىڭ جاي-كۇيىنە توق­تالساڭىز.

– جاھانداعى تسيفرلى تەحنولوگيا دامىعان سايىن, IT سالاسى دا ءار كەز ترانسفورماتسيادا جۇرەدى. بۇل ماماندىقتىڭ يەسى بولۋ – كۇندەلىكتى وقىپ, داعدىلاردى شىڭداپ وتىرۋعا ماشىقتانۋ دەگەن ءسوز. ويتكەنى باكالاۆر ياكي كۋرستاردا مەڭگەرگەن ءبىلىم بازاسى تۇگەل جۇمىستى ىستەۋگە كومەك­تەس­پەيدى.

ەلىمىزدەگى IT سالاسىنىڭ ما­مان­دارىنىڭ دەڭگەيى ەۋروپاداعى ما­ماند­اردان ەش كەم تۇسپەيدى. بىزدە ءبىر مامان بىرنەشە جوبانى الىپ جۇرە الادى, ال ەۋروپادا ءبىر مامان ءبىر جوبامەن عانا اينالىسادى. ەكىنشى جوباعا بارۋى ءۇشىن كوپ ۋاقىت كەرەك. دەسەك تە ەلىمىزدە بۇل سالا قاتتى دامىپ كەتتى دەۋ قيىن. الەمدەگى گەوساياسي جاعداي دا بۇعان تىكەلەي اسەر ەتىپ وتىر. رەسەي, ۋكراينا, بەلارۋس­تە­گى كوپتەگەن IT كومپانيا جابىلىپ, ماماندار قازاقستانعا كەلىپ جاتىر. مەنىڭشە, وسى ءساتتى پايدالانىپ, ەلىمىزدەگى IT سالاسىن دامىتۋعا بولادى. ول ءۇشىن ءىرى كومپانيالاردا نەمەسە شەتەلدە جۇمىس ىستەگەن IT سالاسىنىڭ مامانى ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ساباق بەرۋى كەرەك. ياعني تاجىريبەدەن وتكەن مامان ءىس جۇزىندە ونىڭ قالاي ىسكە اساتىنىن كورسەتەدى. كومپانيا قىزمەتكەرىن ستۋدەنتتەرگە ساباق بەرۋگە جىبەرسە, ول تەك ستۋدەنتكە ەمەس, جۇمىس بەرۋشىگە دە ءتيىمدى. سەبەبى سول ارقىلى كومپانياعا جاڭا كاسىبي مامانداردى دايارلاۋعا سەپ بولادى.

قازىر ەلدە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ما­ماندارعا قاراعاندا شەتەلدە جۇمىس ىستەپ جاتقان جاستار كوپ. سەبەبى شەكارا اسقاندار ميلليونداپ تابىس تابادى دەگەن تۇسىنىك بار. شىندىعىندا ەۋروپا مەن ەلىمىزدەگى IT ما­مانداردىڭ جالاقىسىنىڭ اسا كوپ ايىرماشىلىعى جوق. شەتەلدىڭ بار­لىق قالاسىندا ەڭبەكاقى جوعارى دەپ ايتا المايمىن. ءتىپتى ەلدەگى IT سالاسى ماماندارىمەن بىردەي بولۋى مۇمكىن. ءبىر جاعىنان مۇندا كۇندەلىكتى جۇمسايتىن قاراجات پەن سالىق مولشەرى دە جوعارى. وندا «نەلىكتەن قازاق جاستارى شەتەلدە جۇمىس ىستەپ جاتىر؟» دەگەن ساۋال­دىڭ قويىلۋى زاڭدى. سەبەبى بار­لى­عىن­دا دەرلىك ەڭبەك شارتتارى جاقسى جۇيەلەنگەن. ماسەلەن, ەۋروپا نەمەسە امەريكانىڭ ءىرى كومپانيالارىندا قىزمەتكەردى ساقتاندىرۋدان باستاپ, كيىمىنە, تاماققا جۇمسايتىن قاراجاتىنا دەيىن ەسەپتەيدى. كەڭسەنىڭ ىشىندە تاڭعى استان كەشكى اسقا دەيىن قامتاماسىز ەتەدى. سونداي-اق جالاقى قىسقارادى نەمەسە جۇمىستان شىعىپ قالامىن دەگەن قورقىنىش بولمايدى. تەك جۇمىستى ءوندىرىپ ىستەۋىڭ قاجەت. كۇيزەلىسكە تۇسپەۋى ءۇشىن بارلىق جاع­دايدى جاسايدى.

شەتەلگە جۇمىس ىستەۋگە بارۋىم­نىڭ باستى سەبەبى – الەمدىك دەڭگەيدەگى ورتانى كورىپ, تاجىريبە جيناقتاعىم كەلدى. كەيىن مىندەتتى تۇردە ەلگە ورا­لىپ, قىزمەت ەتەمىن. ازىرگە بار­سە­لونادا ءجۇرىپ, قازاقستانعا ءوز ۇلەسىمدى ونلاين پلاتفورما ارقىلى قوسىپ ءجۇرمىن. ياعني IT ماماندارعا ارنالعان it-nomads.kz پلاتفورماسىن جاساقتاپ شىعاردىم. قوسىمشا كومەگىمەن وسى سالادا وقيتىن ستۋ­دەنت­تەر وزدەرىنە پراكتيكالىق تا­جىري­بەدەن وتەتىن جەردى, ال كاسىبي ما­مان­دار جاڭا ەڭبەك ورنىن تابا الادى. سونداي-اق ءتۇرلى ءىس-شارا ۇيىمداستىرىپ, بىلىكتى ماماندار تاجىريبەلەرىمەن بولىسۋگە مۇمكىندىك قاراستىرىلعان.

بۇگىندە ءىت سالاسىنىڭ قىزمەت­كەر­لەرى الەم بويىنشا ەڭ قاجەتتى, سۇرانىستاعى ماماندىقتاردىڭ تىزىمىندە تۇر. وسى رەتتە شەتەلدىك جۇ­مىس بەرۋشىلەرگە جوعارى دەڭ­گەي­لى كادرلار اۋاداي قاجەت. سون­دىقتان ءوزىمىزدىڭ وزىق ءبىلىمى بار ازا­ماتتارىمىزدى ۋىسىمىزدان شى­عا­رىپ الماۋ كەرەك. الەمدىك تاجىري­بە كورسەتكەندەي, ەكونوميكانى جان-جاقتى نىعايتۋ ءۇشىن ەڭبەك نارى­عىن­داعى ءىت ماماندارىنىڭ ۇلەسى ءۇش پايىزدان تومەن بولماعانى دۇرىس.

– ەل جاستارىنىڭ باستى ماسەلەسى نە دەپ ويلايسىز؟

– ەلىمىز جاستارىنىڭ الەۋەتى, تانىم كوكجيەگى وتە جاقسى. ارقاي­سى­سى ىزدەنىمپاز. ءبارىنىڭ بولماسا دا, باسىم كوپشىلىگىنىڭ ماقسات-مۇد­دەسى ورنىققان. قارىم-قابىلەتى تەك قازاققا ەمەس, الپاۋىت كورپوراتسيا­لاردا جۇمىس ىستەۋگە جاراپ تۇر. الاي­دا ءالى دە وقۋ جۇيەسىندەگى ءبىلىم­نىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ قاجەت. ءار جاس­تىڭ بويىنا سىني ويلاۋدى ءسىڭىرۋ كەرەك.

ەلدەگى جاستاردىڭ اياعىنا تۇساۋ بولاتىن نەگىزگى ماسەلە  – جۇمىسسىزدىق پەن باسپانا. بۇل ماسەلە – تەك قازاق جەرىندە ەمەس, شەكارا سىرتىنداعى كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ كۇن تارتىبىندەگى تۇيتكىل. مەن مەكەن ەتىپ جاتقان يسپانيا ەلىندە دە بۇل پروبلەما بار. بىراق جۇمىس ورىندارى دا جەتەرلىك. سوعان تالاپتاناتىن جاس­تار دا بارشىلىق. سوندىقتان تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار دەمەكشى, بيلىك تە, جاس تا وزىنە جاۋاپكەرشىلىك الىپ, بىرلەسە قىزمەت ەتىپ, ءتۇيىندى تارقاتۋعا ۇمتىلۋى قاجەت. وسى ورايدا ءار جاسقا دانا ابايدىڭ «تولىق ادام» ۇعىمى ۇلگى. قازىر اعىلشىنشا ايتىلىپ جۇرگەن «a person of integrity», ياعني بارلىق قارىم-قابىلەتى مەن ءبىلىمى توعىسقان ادام دەگەنىمىز وسى.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن –

زەيىن ەرعالي,

«Egemen Qazaqstan»