قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى زەرتتەۋگە ەرەكشە ءمان بەرىلىپ وتىر. ويتكەنى بۇعان دەيىن ايتىلعانداي, وتاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەر كوبىنە وقىتۋ جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋمەن شۇعىلداندى. ال بۇگىنگى زاماننىڭ تالابىنا ساي جوعارى وقۋ ورىندارى وقىتۋ مودەلىنەن زەرتتەۋ دەڭگەيىنە وتۋگە ءتيىس. وسى ورايدا ۋنيۆەرسيتەتتەر بازاسىندا زەرتحانالار اشىلىپ جاتىر. سونىڭ سوڭعىلارىنا شولۋ جاساپ كوردىك.
ەلەكتروندى قۇرىلعىلار قۇراستىرىلادى
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىرعى جولداۋىندا: «كەمىندە ءۇش بەلگىلى جوعارى وقۋ ورنى جاساندى ينتەللەكت باعىتىنا قاجەتتى كادر دايارلاۋمەن جانە زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋمەن اينالىسۋى كەرەك», دەپ ۇكىمەتكە مىندەت جۇكتەگەن ەدى. سونىڭ ءبىر ناتيجەسى بولار, حالىقارالىق تەحنولوگيالار باعىتىندا ماماندار دايارلايتىن بىردەن-ءبىر وقۋ ورنى Astana IT University-دە ەلەكتروندى قۇرىلعىلاردىڭ تاجىريبەلىك ۇلگىلەرىن جاسايتىن زەرتحانا اشىلدى.
اتالعان زەرتحانا مالىمەتتەردى جيناۋعا, الگوريتمدەردى سىناۋعا, ءارتۇرلى قۇرىلعىلاردى باسقارۋعا سەپتەسەتىن ميكروپروتسەسسورلىق تاقتالار مەن باسقا دا ەلەكتروندى قۇرىلعىلاردى قۇراستىرۋ ارقىلى ەلەكترونيكا سالاسىنا قاتىستى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە عالىمداردىڭ يدەيالارىن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇل زەرتحانا اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى ءوندىرىستى اۆتوماتتاندىرۋدا, قورشاعان ورتانى, تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردى باقىلاۋدا, كولىكتىڭ GPS مونيتورينگىندە جانە باسقا دا ۇدەرىستەردە قولدانۋعا بولاتىن وسىنداي قۇرىلعىلاردى ءوز بەتىنشە قۇراستىرۋدا كومەكتەسەدى.
قوس بىردەي زەرتحانا
احمەت ياساۋي ۋنيۆەرسيتەتىندە اكادەميك قانىش ساتباەۆتىڭ 125 جىلدىق مەرەيتويى جانە عالىمداردىڭ گرانتتىق جوبالارى اياسىندا «STEM جانە كرەاتيۆتىلىك» وقۋ زەرتحاناسى مەن «نانوتەحنولوگيالار جانە ەنەرگەتيكاعا ارنالعان جاڭا ماتەريالدار» عىلىمي زەرتحاناسى اشىلدى.
جاڭادان اشىلعان «STEM جانە كرەاتيۆتىلىك» وقۋ زەرتحاناسى – عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنە قاراستى عىلىم كوميتەتى تاراپىنان قارجىلاندىرىلعان «يندۋستريا 4.0 جاعدايىندا ستۋدەنتتەردىڭ كرەاتيۆتىلىگىن STEM ءبىلىم بەرۋ نەگىزىندە دامىتۋ», «ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق سالالاردا STEAM ءبىلىم بەرۋ نەگىزىندە ستۋدەنتتەردى اعىلشىن تىلىندە دايارلاۋ ۇدەرىسىن دامىتۋ» اتتى گرانتتىق جوبالار اياسىندا قۇرىلدى. وقۋ زەرتحاناسىنىڭ ستراتەگيالىق ماقساتى زاماناۋي تسيفرلىق ءبىلىم بەرۋ ورتاسىن قۇرۋ, فيزيكانى پانارالىق بايلانىستا وقىتۋدىڭ تيىمدىلىگىن ىسكە اسىرۋ, STEM ونىمدەردى ازىرلەۋ جانە ولاردىڭ تيىمدىلىگىن وقۋ ۇدەرىسىندە باعالاۋ, ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ينجەنەرلىك ءىس-ارەكەتتەرىن دامىتۋ, جاسالعان ونىمدەردى كوممەرتسيالاۋ ارقىلى ەلىمىزدەگى عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋ, ەكونوميكالىق تيىمدىلىكتى جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى.
قازىرگى تاڭدا عالىمدار «STEM جانە كرەاتيۆتىلىك» وقۋ زەرتحاناسىندا فيزيكانىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى وزەكتى عىلىمي ماسەلەلەرمەن اينالىسىپ جاتىر. زەرتتەۋ توبى جوبا اياسىندا بىرنەشە STEM زەرتتەۋ ستەندتەرىن ىسكە قوستى. 3D-پرينتەرلەر مەن باسقا دا جابدىقتاردىڭ كومەگىمەن ازىرلەنگەن تەلەسكوپ جاسالدى. VR (ۆيرتۋالدى شىندىق) تەحنولوگياسى نەگىزىندە فيزيكانىڭ بىرنەشە تاقىرىبىندا 3D مودەلدىك باعدارلامالار قۇرىلدى. ازىرلەنگەن STEM ونىمدەر ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەلەرىنە وڭ اسەرىن تيگىزەدى, سونداي-اق الەمدىك دەڭگەيدەگى وزگە دە وزەكتى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن ىزدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
سونداي-اق وقۋ ورنىندا «نانوتەحنولوگيالار جانە ەنەرگەتيكاعا ارنالعان جاڭا ماتەريالدار» عىلىمي زەرتحاناسىنىڭ دا لەنتاسى قيىلدى. بۇل – سالالىق مينيسترلىككە قاراستى عىلىم كوميتەتى تاراپىنان قارجىلاندىرىلعان «يادرولىق ونەركاسىپتە قولدانىلاتىن تسيركوني قورىتپاسىن گيدرلەنۋدەن جانە جوعارى تەمپەراتۋرالى توتىعۋدان قورعاۋعا ارنالعان كومپوزيتسيالىق مەتالل-كەراميكالىق جابىن جاساۋ» اتتى گرانتتىق جوبا اياسىندا قۇرىلعان زەرتحانا. عىلىمي زەرتحانانىڭ ستراتەگيالىق ماقساتى جاڭارتىلاتىن جانە بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدىڭ وزەكتى ىرگەلى جانە قولدانبالى ماسەلەلەرىن شەشۋ, ەنەرگيا ۇنەمدەۋ, عىلىمي زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋ جانە عىلىمي زەرتتەۋلەردەگى ازىرلەمەلەردى كوممەرتسيالاندىرۋعا قۇرىلعان.
بۇدان بولەك, زەرتحانادا نانوتەحنولوگيالار جانە نانوجۇيەلىك عىلىمدار سالاسىندا ءبىلىم بەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. بۇگىندە عىلىمي جوبا مۇشەلەرى زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىن وندىرىسكە ەنگىزۋ مەن جاڭا تەحنولوگيالار بويىنشا شاعىن كاسىپورىنداردى اشۋ بويىنشا جوسپارلاردى ىسكە اسىرىپ جاتىر.
كارتوگرافيا جانە گەودەزيا زەرتحاناسى
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇراقتى دامۋ جانە تابيعاتتى ۇتىمدى پايدالانۋ ورتالىعىندا «تسيفرلىق كارتوگرافيا جانە قولدانبالى گەودەزيا» زەرتحاناسى اشىلدى. زەرتحانا زاماناۋي جوعارى تەحنولوگيالىق جابدىقتارمەن, اتاپ ايتساق, راديوقابىلداعىش قۇرىلعىسى بار DJI Mavic 3 Multispectral كۆادروكوپتەرى, GNSS قابىلداعىشتار, گەورادارلار, ەلەكتروندىق تاحەومەترلەر, قولدانبالى گەو-اقپاراتتىق جۇيەلەر باعدارلامالار جانە باسقالارمەن جابدىقتالعان. اتالعان زەرتحانا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ اگرارلىق, قۇرىلىس, تاۋ-كەن سالالارىنىڭ مىندەتتەرىن شەشۋ ءۇشىن كارتوگرافيا جانە گەوينفورماتيكا كافەدراسىنىڭ عالىمدارى, وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامى جانە ءبىلىم الۋشىلارىنىڭ جيناقتالعان عىلىمي زەرتتەۋ الەۋەتىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قۇرىلدى. سونداي-اق زەرتحانا ينجينيرينگتىك قىزمەتتەر, عىلىمي زەرتتەۋ جوبالارىنا قاتىسۋ, كونسالتينگتىك جانە ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرى باعىتتارى بويىنشا مىندەتتەردى شەشۋگە باعىتتالعان.
زەرتحانانى قارجىلاندىرۋ جەكە فيرمالار مەن سالالىق ۇيىمداردىڭ قولدانبالى زەرتتەۋلەرى مەن تاپسىرىستارى, گرانتتىق جانە باعدارلامالىق-نىسانالى جوبالار شەڭبەرىندەگى تاپسىرىستار, اككرەديتتەلگەن زەرتحانا شەڭبەرىندەگى ۇيىمدارمەن شارتتىق جۇمىستار نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلماق.
جاڭا زەرتحانانىڭ باسشىسى, دوتسەنت, PhD, كارتوگرافيا جانە گەوينفورماتيكا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ايجان اسىلبەكوۆا: «قىزمەتتى كوممەرتسيالاندىرۋ مىندەتتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز ساتۋدىڭ ماركەتينگتىك ستراتەگياسىن ازىرلەدىك, بۇل كورسەتىلەتىن جۇمىس تۇرلەرىنىڭ كولەمى مەن تۇرلەرىن ۇلعايتۋدى, عىلىمي-قولدانبالى زەرتتەۋلەر مەن شارتتىق جۇمىستارعا سۇرانىستى ارتتىرا وتىرىپ, اككرەديتتەلگەن زەرتحانا اشۋدى كوزدەيدى. تابىستى دامىعان جاعدايدا يننوۆاتسيالىق نارىققا شىعۋعا بولادى», دەدى.
زەرتحانا ۇجىمى ەكونوميكانىڭ اگروونەركاسىپتىك, قۇرىلىس, مۇناي-گاز, تاۋ-كەن سالالارى ءۇشىن, ونىڭ ىشىندە گرانتتىق جانە مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋ, حالىقارالىق جوبالار شەڭبەرىندە قولدانبالى جۇمىستاردى جانە عىلىمي-قولدانبالى زەرتتەۋلەردى ورىنداۋمەن, عىلىمي جۋرنالدارعا ماقالالار بەرۋ ءۇشىن اقپارات جيناۋمەن جانە وڭدەۋمەن اينالىسادى.
زەرتتەۋگە جول
ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە «جەتىسۋ عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى» زەرتحاناسىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ ءراسىمى ءوتتى. نىسان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اۋماعىندا سالىنىپ, بىرنەشە باعىتتا عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزەتىن زەرتحاناعا اينالماق.
اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باسقارما توراعاسى-رەكتور ەرمەك بورىباەۆ جوبانى تولىق جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جول كارتاسى بەكىتىلىپ, دامۋ باعدارلاماسى ازىرلەنگەنىن, سونداي-اق جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان جانە بيزنەس-قۇرىلىمدارى وكىلدەرىمەن جوبالىق وفيس قۇرىلعانىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جەتىسۋ عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىن قۇرۋ ارقىلى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ زاماناۋي اكادەميالىق جانە عىلىمي زەرتتەۋ ەكوجۇيەسىن دامىتۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. بۇل ورتالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عانا ەمەس, جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ عىلىمي الەۋەتىن دامىتىپ, عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
ورتالىق بازاسىندا STEM lab: جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى مەن تەحنولوگيالارىنىڭ عىلىمي-وقۋ زەرتحاناسى, EcoAnalysisLab, مولەكۋليارلىق بيولوگيا, مەترولوگيا جانە سەرتيفيكاتتاۋدى ستاندارتتاۋ زەرتحاناسى اشىلادى. وندا ستۋدەنتتەر, جاس عالىمدار, تاجىريبەلى عالىمدار سەرىكتەس شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارى عالىمدارىمەن بىرلەسكەن زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلمەك. ءساۋىر ايىندا باستالعان زەرتحانا كورپۋسىنىڭ قۇرىلىسى تامىز ايىندا تولىعىمەن اياقتالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, اكادەميالىق ارتىقشىلىق ورتالىعىن قۇرۋ مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ «عىلىمدى قولداۋ جانە زياتكەرلىك الەۋەتتى دامىتۋ ءۇشىن ەلدىڭ نەعۇرلىم باسەكەگە قابىلەتتى 20 جوعارى وقۋ ورىندارى بازاسىندا اكادەميالىق ارتىقشىلىق ورتالىقتار قۇرۋ» (15 وڭىرلىك جانە 5 پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورنى), تۋرالى تاپسىرماسىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ءىلياس جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ ۋنيۆەرسيتەتى الەۋەتى جوعارى 15 وڭىرلىك جوعارى وقۋ ورنى تىزىمىنە ەنگىزىلگەن.