«حات قورجىن»

مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ – مىندەت

اتا زاڭىمىز مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە كەپىلدىك بەرەدى. ء«تىل تۋرالى» زاڭنىڭ 4-بابىندا: «مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىڭ بۇكىل اۋماعىنداعى قوعامدىق قاتىناستاردىڭ بارلىق سالاسىندا قولدا­نىلاتىن مەملەكەتتىك باسقارۋ, زاڭ شىعارۋ, سوت ءىسىن جۇرگىزۋ جانە ءىس قاعازدارىن جۇرگىزۋ ءتىلى» دەپ اتاپ كورسەتىلگەن. وسى ورايدا, سوتتاردىڭ ءىس جۇرگىزۋدى مەملەكەتتىك تىلگە كوشىرۋگە جوعارىدا اتالعان زاڭنىڭ تالاپتارىن ورىنداۋعا باعىتتالعان جۇمىستار وڭ ناتيجەسىن بەرىپ وتىر. جوعارعى سوتتىڭ جوسپارىندا اۋداندىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتاردا مەملە­كەتتىك ءتىلدى دامىتۋ ماسەلەسى قاتاڭ باقىلاۋعا الىنىپ, الداعى ۋاقىت­تا قۇ­جاتتاردىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى ۇلەسىن 100 پايىزعا جەتكىزۋ كوزدەلگەن.

قازاق ءتىلىن شىن مانىندە مەملەكەتتىك ءتىل دەڭگەيىنە كوتەرگىمىز كەلسە, ەڭ اۋەلى وعان دەگەن سۇرانىس پەن قاجەتتىلىكتى ارتتىرۋعا ءتيىسپىز. بۇگىندە تىلىمىزگە دەگەن قاجەتتىلىك ءوز دەڭگەيىندە دەپ ايتا الماساق كەرەك. وسى سەبەپتى قازاقستاندا قازاق ءتىلىن بىلمەي-اق ەركىن ءومىر سۇرۋگە بولادى دەگەن كوزقاراستاعىلار قاتارى ءالى دە بولسا قالىڭ. ال تالاپ كۇشەيتىلىپ, سۇرانىس پەن قاجەتتىلىك ارتتىرىلعان جاعدايدا, ءاربىر ەل ازاماتى, ۇلتى مەن ناسىلىنە قاراماستان, مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋدى الدىنا مىندەت ەتىپ قويىپ, وسى جولدا ايتارلىقتاي تەر توگەر ەدى دەپ پايىمدايمىز. تىلگە دەگەن قاجەتتىلىك قالىپتاستىرۋ جوعارىدان باستالىپ, ساتىلاپ كەيىنگى بۋىن مەكەمەلەرىندە جالعاسسا, كوپ كەشىكپەي ءىستىڭ وڭ باعىت الاتىنى كۇمانسىز.

وسى ورايدا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتى مەملەكەتتىك ءتىلدى قولدانۋدىڭ اياسىن كەڭەيتۋگە ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاما شەڭبەرىندە شىعىس قۇجاتتارىن, ىلەسپە حاتتار مەن ىشكى قىزمەت قۇجاتتارىن, سونداي-اق بارلىق جۇمىس جوسپارى مەن ۇيىمداستىرىلاتىن ءىس-شارالاردى مەملەكەتتىك تىلدە جۇزەگە اسىرىپ جاتقانىن ايتا كەتەيىن. بۇل ماسەلەنىڭ جوعارعى سوت پەن وبلىستىق سوت باسشىلىعىنىڭ باقىلاۋىندا تۇرعانى دا ءىستىڭ جەدەل وڭ باعىت الۋىنا سەپتىگىن تيگىزگەنىن اتاپ كورسەتكەن ءجون.

قازاق ءتىلى – بارشامىزدىڭ رۋحاني نەگىزىمىز. بۇگىنگى مىندەت ونى بارلىق سالادا بەلسەندى پايدالانىپ, قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋگە كۇش سالۋ بولۋعا ءتيىس.

جاندوس ەسەنوۆ,

باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتى اكىمشىسىنىڭ باسشىسى

ورال

تاسقىنعا قارسى تۇرۋ امالدارى

قار مەن جاڭبىر سۋىنان تۋىنداعان سۋ تاسقىنى قاۋپىنىڭ الدىن الۋ وڭاي ەمەس جانە بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن كەشەندى ءتاسىل قاجەت. سۋ تاسقىنىن باسقارۋدىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن ادىستەرىنىڭ ءبىرى سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جۇيەلەرىن جانە سۋ تاسقىنىنان قورعاۋ ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ بولىپ سانالادى.

وسى رەتتە تاسقىننىڭ الدىن الۋعا كومەكتەسەتىن بىرنەشە ناقتى ءىس-شارانى اتاپ وتكىم كەلەدى.

ءبىرىنشىسى – قورعانىس ينفراقۇرىلىمى: بوگەتتەر, درەناجدىق كانالدار مەن درەناج جۇيەلەرىن سالۋ جانە سۋ اعىندارىن ءتيىمدى باسقارۋ ءۇشىن درەناجدىق جانە درەناجدىق جۇيەلەردى جاقسارتۋ.

ەكىنشىسى – مونيتورينگ جانە ەسكەرتۋ: سۋ دەڭگەيىن باقىلاۋ جۇيەلەرىن ور­ناتۋ, سۋ تاسقىنىن بولجاۋ جانە ىقتيمال قاۋىپتەر تۋرالى حالىقتى ەسكەرتۋ.

ءۇشىنشىسى – جەردى پايدالانۋدى باسقارۋ: ارتىق ىلعالدى سىڭىرەتىن تابيعي سۋ قويمالارىن ساقتاۋ ءۇشىن جەر رەسۋرستارىن پايدالانۋدى باقىلاۋ.

ءتورتىنشىسى – اعىنداردى رەتتەۋ: سۋدىڭ وڭتايلى دەڭگەيىن ۇستاپ تۇرۋ جانە وزەندەر مەن كولدەردىڭ تولىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن سۋ قويمالارىنداعى سۋ توگىندىلەرىن باسقارۋ.

بەسىنشىسى – ءبىلىم بەرۋ جانە حالىقتى ۇيىمداستىرۋ: سۋ تاسقىنى, قاۋىپسىزدىك جانە قورعاۋ شارالارى تۋرالى وقىتۋ باعدارلامالارىن جۇرگىزۋ, سونداي-اق توتەنشە جاعدايلارعا تەز دەن قويۋ ءۇشىن ەۆاكۋاتسيالىق جوسپارلاردى ۇيىمداستىرۋ.

بەكمۇحامەد بەگاليەۆ,

زەينەتكەر

شىمكەنت

اۋىل سپورتىن جانداندىرىپ ەدىك

كەڭەس داۋىرىندە حالقىمىزدى اۋىلدان ۇزاتپاي, مادەنيەتتەن, وركەنيەتتەن وقشاۋ قالدىردى. سونى ءوزىمىز دە باستان وتكەردىك. ءتىپتى مەكتەپ وقۋشىلارى اقىسىز قارا جۇمىس ىستەدى. اۋىل مەن قالا اراسىنا كوزگە كورىنبەيتىن وتكەل قويىلدى. قىسقاسى, سول زامانعا بۇگىنگى كۇننىڭ بيىگىنەن قاراسام, كوپ نارسەگە كوڭىلىم تولمايدى. ال بۇگىندە اۋىل مەن قالا مادەنيەتى جاقىنداي تۇسكەنىن اڭعارامىن. بۇرىن شالعىمەن ءشوپ شاۋىپ, اربامەن وتىن تاسىعان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قاسىندا قالالىقتار الدەقايدا مادەنيەتتى كورىنەتىن. قازىر ءبارى وزگەردى.

وليمپيادا چەمپيونى, مارقۇم جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆتىڭ: ء«ار اۋىلدان ءبىر ازامات شىعىپ, تۋعان جەرىن كوركەيتۋگە كۇش سالسا, اۋىل اجارلانا تۇسەدى», دەپ ايتقانى بار ەدى. قالادا كەز كەلگەن سپورت تۇرىمەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك بار. ال اۋىلدا ونداي جاعداي بولعان جوق. اۋىل بالالارى بويىنداعى قابىلەتى مەن ونەرىن وزدەرى ۇشتادى. كەيبىر تالانتتى جاستار ورىس ءتىلىن بىلمەگەننەن قوعامنان شەتتەپ قالدى. ماسەلەن, ءبىز اسكەردە بولعاندا ورىسشانى جەتىك بىلمەگەندىكتەن قاتتى قينالدىق. سودان نامىسقا تىرىسىپ, سول قيىندىقتى جەڭۋگە تىرىستىق.

اسكەردەن ورالعاننان كەيىن شالكودە اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى تالاس (قوشقار) اۋىلى شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى سەگىز جىلدىق ورتا مەكتەبىنە دەنە تاربيەسى ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولىپ ورنالاستىم. اعاشتان سالىنعان ەسكى مەكتەپ. جاعدايى سىن كوتەرمەيدى. سپورت قۇرالدارى مۇلدەم جوق. وقۋشىلار ەسكى باس كيىمنىڭ ىشىنە ءشوپ تىعىپ, دوپ جاساپ ويناپ ءجۇر. سپورت الاڭى دا سالىنباعان. ءبىر جاعىنان, دەنە تاربيەسى ءپانىن ەشكىم ساباق دەپ ەسەپتەمەيدى. سودان بىردەن جۇمىسقا كىرىستىم. الدىمەن وقۋشىلاردى ۇقىپتىلىققا, تارتىپكە ۇيرەتتىم. دەنە تاربيەسىندە سپورت كيىمىن كيۋدى تالاپ ەتتىم. ەركىن كۇرەستەن سپورت شەبەرى رەتىندە كۇرەس ۇيىرمەسىن اشتىم. بالالاردى دايىندايتىن ورىن بولماعاندىقتان, مەكتەپتەگى اعاش شەبەرحاناسىنىڭ ەدەنىنە سابان توسەپ, سوندا دايىندالدىق. ءسويتىپ, اۋداندىق جارىستارعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىندارعا يە بولدىق.

1983 جىلى مەكتەبىمىز ون جىلدىققا اينالىپ, ەكى قاباتتى جاڭا عيماراتقا كوشتى. وقۋشىلار سانى 300-گە جەتتى. دەگەنمەن مەكتەپتىڭ سپورت زالى تولىق جابدىقتالعان جوق. ارىپتەسىم قاhارمان راقىمبەكوۆ ەكەۋمىز اپتالاپ ءجۇرىپ, سپورتزالدى ءبىر قالىپقا كەلتىردىك. كۇرەس ۇيىرمەسىنىڭ جۇمىسىن ودان ءارى جانداندىردىق. بىزگە اۋدانداعى قازاق كۇرەسىنىڭ جاتتىقتىرۋشىسى بەكبولات بىرباەۆ اقىل-كەڭەسىن بەرىپ وتىردى. اياداي عانا ەلدى مەكەندە اۋىل سپورتىن دامىتۋعا جالعىز مەن عانا ەمەس, كوپتەگەن ازامات ۇلەس قوستى.

قازىر ەل ەڭسەسى بيىك. اۋىلدا بولسىن, قالادا بولسىن كوزدىڭ جاۋىن الار زاماناۋي سپورت كەشەندەرى جەتكىلىكتى. جاستارعا سپورتتىڭ كەز كەلگەن تۇرىمەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك مول. كەيدە وسى سپورت سارايلارى ءبىزدىڭ جاس كۇنىمىزدە بولعاندا عوي دەپ ارماندايمىن. ارينە, ۋاقىتتى كەرى قايتارا المايمىز. اۋىل – ۇلتتىڭ قارا شاڭىراعى. باستىسى, وسىنى ۇمىتپايىق.

نۇرلان اكىمباي ۇلى,

زەينەتكەر ۇستاز

جەتىسۋ وبلىسى