مەيىرىم مەلودياسى

2004 جىلى جارىققا شىققان فرانتسۋز رەجيسسەرى كريستوف بارراتەنىڭ «حوريستەر» كوركەم تۋىندىسى – كورەر­مەننىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنىپ, ەۋرو­پا كينواكادەمياسىنىڭ سىيلىعىنا يە بولعان فيلم. وندا تەنتەك بالالاردى جۇدىرىقپەن ەمەس, جىلى سوزبەن تار­بيەلەگەن مەيىربان ۇستاز حاقىندا بايان­دا­لادى. جۇبانىش تاپپاي جۇدەگەن جە­تىم كوڭىلدىڭ جالقى مۇڭى سۋرەتتەلەدى. سارتاپ ساعىنىشتىڭ سازعا ۇلاسقان بەي­نەسى كورسەتىلەدى.

وقيعا 1949 جىلى مۋزىكا ءپانى مۇعا­لىمى كلەمان ماتەنىڭ «توعان تۇبىنە» جۇ­مىس­قا كەلگەن ساتىنەن باستالادى. قيىن جاس­­وس­پىرىمدەرگە ارنالعان ينتەرنات-مەك­تەبى زامانىندا سولاي اتالاتىن. قولىمەن شى­­بىن جاسقامايتىن مۇعالىم ءۇشىن بۇل عيمارات توعاننىڭ ەمەس, توزاقتىڭ تۇبىن­­دەي كورىنەدى. ەسەرسوق بالالار كلە­مان­دى ادام قۇرلى كورمەيدى. مەكتەپ دي­رەك­تورى قاتىگەز راشەن «اكتسيا = رەاكتسيا» ۇستانىمىمەن وقۋشىلاردى ءجون-جو­سىق­سىز قاتال جازاعا كەسە بەرەدى. ال مۇن­داي ءادىس بالالاردى تەك كەكتەندىرە تۇسەدى.

قالىپتاسقان ادەتىنشە اقكوڭىل ماتە بۇل ۇردىسكە قارسى تۇرعىسى كەلەدى. ول ديرەكتور راشەننىڭ قارسى­لىعىنا قاراماستان, مەكتەپ حورىن ۇيىمداستىرۋعا بەل بايلايدى. ۇجىمدىق جۇمىس بالالاردىڭ وڭ بەتبۇرىسىنا سەبەپ بولادى. «وڭ بەتىن ۇرسا, سول بەتىن توسقان» مۇعالىم ءۇشىن بۇل جۇمىس, ارينە, وڭايعا سوقپايدى. اقىرى مەيىرىم ساۋلەسىنىڭ جارىپ شىقپايتىن تۇنەگى بولا ما؟ ينتەرناتتىڭ جازالاۋ الاڭى حوردىڭ كونتسەرتتىك ساحناسىنا اينالادى. ينتەرنات تاربيەلەنۋشىلەرىنىڭ اراسىندا بىرەگەي داۋىس يەسى پەر مورانج دا بار ەدى. زامانىندا ەڭ تەنتەك بالا ءاپ-ساتتە اۋەنزادا رۋحتىڭ يەسىنە اينالادى. ارتىنشا ءبىر كەزدە ءوزى كەلەمەجدگەن ۇستازىنىڭ كەمەل ناسيحاتىمەن ليونداعى كونسەرۆاتورياعا تۇسەدى. وسىلايشا, ەشكىمگە بەلگىسىز, قىرىقتان اسقان قاراپايىم مۋزىكا مۇعالىمى تاع­دىر­دىڭ تالكەگىنە ۇشىراعان تارامىس مىنەزدى بالالاردى مەيىرىم نۇرىنا سۋارىپ, جارقىن بولاشاعىنا سەبەپ بولادى.

فيلمدە كەيىپكەردىڭ جانىڭا جارىق قۇياتىن عادەتتەرىنىڭ ءبىرى – بالامەن ءبىر دەڭگەيدە سويلەسە الۋى. داۋ-داماي تۋا قالسا, ونى ءۇشىنشى تاراپقا جەتكىزبەي, بىردەن شەشەدى. جاتسىنباي جاقىن تارتادى, جاسسىنباي سىرىن اقتارادى. وسىلايشا, ءومىرى ءوزىن ماڭىزدى ادام سەزىنىپ كورمەگەن جەتكىنشەكتەر ءوز ءىسىنىڭ بۇرىستىعىن مويىندايدى. ارتىنشا تۇزەلۋگە نيەتتەنەدى. ءيا, راسىندا بالا تاربيەسىندەگى باستى قۇرال – جازالاۋ ەمەس, سەنىم ءبىلدىرۋ ەكەندىگىن ماماندار تالماي ايتىپ كەلەدى. بۇل تۇجىرىمداما جۇزەگە اساتىن بولسا, اتا-انا مەن بالانىڭ اراسىنداعى بوگەت الدەقاشان قيراپ تۇسەر ەدى عوي. وسى ورايدا جان-جاك رۋسسو­نىڭ مىنا ءبىر ءسوزى ويعا ورالادى: «بالانىڭ بالالىعىن تىيدىم دەگەنشە ەرجەتكەندەگى دانالىعىن تىيدىم دەڭىز», دەيدى ول.

ءيا, ول وقۋشىلارىنا قول كوتەرگەن جوق. بالاعاتتاپ, جەكىرگەن جوق. جازالاۋ ماقساتىندا ديرەكتورعا اپارىپ, ينتەرناتتان شىعارامىن دەپ دوق كورسەتكەن جوق. ماتە تەك جۇرەگىندە مۋزىكا شۇعىلاسىن اينالاسىنا توگە بەردى. قاتىگەزدىكتى مەيىرىممەن تىيۋعا بولاتىنىن دالەلدەدى. وسىلايشا, مەيىربان ماتە جاس جۇرەكتەردى مەيىرىم مەلودياسىمەن الديلەپ, ولاردىڭ كەۋدەسىنە ىزگىلىك ءدانىن ءبىرجولا ەگىپ كەتتى.