ارزاندامايتىن التىن تابىستى ەسەلەۋدىڭ امالى ما؟

التىن باعاسى ارتىپ كەلەدى

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, با­عا­نىڭ قۇبىلۋىنا گەوساياسي جاع­دايلار, دوللاردىڭ السىرەۋى سەبەپ. تەك 2024 جىلدىڭ باسىنان بەرى ەلىمىزدە 1 گرامم التىننىڭ باعاسى 3 415 تەڭگەگە قىمباتتادى. اناليتيكالىق اگەنتتىكتەر التىن نەگە بيىل 11 پايىزعا دەرلىك ءوستى دەگەن سۇراققا ءالى ناقتى جاۋاپ بەرگەن جوق. التىن باعاسىنىڭ كوتەرىلۋ سەبەبىن ساراپشىلار ءارتۇرلى بولجاممەن ءتۇسىندىرىپ جاتىر.

«Coin Price Forecast» ساراپ­شى­لا­رىنىڭ پىكىرىنشە, التىننىڭ باعاسى بيىل جىل ورتاسىنا قاراي ءبىر ۋنتسيا ءۇشىن 2 200 دوللارعا دەيىن كوتەرىلۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار وڭ ديناميكا 2025 جىلى دا جالعاسادى. ساراپشىلار 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي التىن باعاسى 2 700 دوللار بولادى دەپ بولجايدى.

قارجى تالداۋشىسى ەرلان يب­راگيم­نىڭ ايتۋىنشا, التىن ساتىپ الۋ ينفلياتسيادان قورعاۋعا جانە جيناقتاردى ارتاراپتاندىرۋعا مۇم­­كىندىك بەرگەنىمەن, ۇزاقمەر­زىمدى ينۆەستيتسيالاۋعا جانە الىپ­ساتارلىققا جارامايدى. ونىڭ پىكى­رىنشە, ساتىپ الۋ جانە ساتۋ باعا­لارى اراسىنداعى ايىرماشىلىق ونىڭ ينۆەستيتسيالىق كىرىستىلىگىنە كەرى اسەر ەتەدى. ساراپشى ەڭ تارتىم­دى جولى التىن ءوندىرۋشى كوم­پا­نيالاردىڭ اكتسياسىن ساتىپ الۋ. قازىرگى جاعدايدا ونى قور بيرجالارىنان تەڭگەگە ساتىپ الۋ ءتيىمدى دەگەن وي ايتادى.

«التىنعا سالىنعان وبليگاتسيالار ونىڭ تابىستىلىعىنا مۇمكىندىك بەرەتىن سەنىمدى قۇرال. دۇنيەجۇزىلىك التىن كەڭەسىنىڭ (WGC) سوڭعى ەسەبىنە سايكەس, ورتالىق بانكتەر اقپان ايىندا التىنعا ينۆەستيتسيا­نى ارتتىردى. اقپان ايىندا تازا التىندى ساتىپ الۋ شامامەن 19 تونناعا جەتتى. WGC دەرەكتەرى بو­يىنشا, جاھاندىق رەتتەۋشىلەردىڭ التىنعا دەگەن سۇرانىسى بيىل سارى مەتالدىڭ نارىقتاعى تاپشىلىعىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. سىرتقى گەوساياسي كونتۋرداعى جاعدايدىڭ قۇبىلمالى بولۋى باعا ساياساتىنداعى وزگەرىستەردىڭ جولىن جاۋىپ تۇر. تەحنيكالىق وزگەرىستەر ءالى دە از. التىن قىمباتتادى دەپ دۇكەندەردەگى التىن اشەكەيلەردى نەمەسە ورتالىق بانكتەردەگى التىن قۇيمالاردى ساتىپ الۋعا بولمايدى. سەبەبى ولار التىن قورىن جىلداپ جينايدى. كليەنتتەرىنەن ايىرىلىپ قالماۋ ءۇشىن باعانى بىرەر ايعا دەيىن ۇستاپ تۇرۋعا مۇمكىندىك بار. التىن – تاۋەكەلى جوعارى اكتيۆ. مۇنداي جاعدايدا بىرەۋلەر پايداعا كەنەلەدى, بىرەۋلەر قالتاسىن قاعىپ قالادى. وتكەن اپتادا يزرايلدە بيرجا يندەكسى قۇلدىرادى, سودان كەيىن مۇناي مەن التىن باعاسى تومەندەدى. بىراق بىرەر كۇن وتپەي اق باعا قالپىنا كەلدى», دەيدى ساراپشى.

ينۆەستورلاردىڭ ىقىلاسى ەرەكشە

ساراپشىنىڭ بايانداۋىنشا, ۇلتتىق بانكتىڭ التىن ساۋداسىنا بايلانىستى ساياساتى جۇيەلەندى. 2019 جىلى قىركۇيەكتە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قورداعى اكتيۆتىڭ ءبىر بولىگىن التىنعا الماستىرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. بۇل جارلىق ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتىن قالىپتاستىرۋ مەن پاي­دالانۋدىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى مەن تاسىلدەرى» بولىمىنە وزگەرىستەر ەنگىزدى. قازىرگى ۇستانىم التىن-ۆاليۋتا اكتيۆ­تە­رىندە التىننىڭ ۇلەسىن كەزەڭ-كەزەڭى­مەن كوتەرۋگە باسىمدىق بەرىپ وتىر.

التىن ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيالىق اكتيۆ بولعاندىقتان, دوللار-تەڭگە ءدالىزىن شۋ شىعىپ كەتپەيتىندەي دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋعا شاماسى جوق, بىراق تۇراقتىلىققا جاناما تۇردە بولسا دا ىقپال ەتىپ وتىر. قازىر باس بانك التىندى ۇزاقمەرزىمدى قام­تيتىن ستراتەگيالىق اكتيۆ رەتىندە قاراستىرادى.

كەيبىر ساراپشىلار التىن باعاسىنىڭ كوتەرىلۋىنە قىمبات مەتالدى بەلسەندى تۇردە ساتىپ الىپ جاتقان قحر ساياساتى اسەر ەتتى دەپ بولجايدى. ربك مالىمەتىنشە, 2023 جىلى قىتاي حالىق بانكى الەمدەگى ەڭ ءىرى التىن ساتىپ الۋشى بولدى. 2023 جىلدىڭ توعىز ايىندا عانا ول 181 توننا التىن ساتىپ العان. بۇل قىتايدىڭ كوروناۆيرۋس داعدارىسىنان شىعۋىن جالعاستىرۋىمەن جانە التىننىڭ ول ءۇشىن قۋاتتى قارجىلىق جانە گەوساياسي قۇرالعا اينالۋىمەن بايلانىستى.

ە.يبراگيمنىڭ ايتۋىنشا, ال­تىننىڭ قازىرگى باعاسى, تاريحي تۇر­عى­دان العاندا كەزدەيسوقتىق ەمەس. ساياسي-ەكونوميكالىق داعدارىستار قوس وكپەدەن قىسىپ تۇرعان بەلگىسىزدىك جاعدايىندا, ينۆەستورلار التىنعا تۇراقتاندىرۋشى اكتيۆ رەتىندە قارايدى. التىننىڭ باعاسى قانشا­لىقتى جوعارىلاۋى مۇمكىن ەكەنىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ونىڭ باعاسىنىڭ نە سەبەپتى قىمباتتاپ كەتۋىن ءبىلۋ ما­ڭىزدى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, التىن­نىڭ قازىرگى دەڭگەيدەن ارزانداپ كەتۋىنە ينۆەستورلار جول بەرمەيدى.

ارينە, بۇل ءۇردىستىڭ قانشالىقتى ۇزاق­قا سوزىلاتىنىن سەنىمدى تۇردە ايتۋ قيىن, باعانىڭ قىسقامەر­زىمدى اۋىتقۋى اعىمداعى ماكرو­ەكو­نو­ميكالىق كورسەتكىشتەرگە, ءىرى ەكو­نوميكالاردىڭ اقشا-نەسيە ساياساتىنا جانە جاھاندىق ساياسي احۋالعا باي­لانىستى.

نارىقتىڭ قازىرگى بەتالىسى, ورتا­لىق بانكتەردىڭ التىن ساتىپ الۋعا دەگەن تابەتى التىن باعاسىنا اسەر ەتىپ وتىر. بىراق باعا ساياساتىنداعى باستى ءرول الەمدىك ەكونوميكانىڭ قۇبىلمالىلىعى, ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيالارداعى وزگەرىستەر جانە جەتەكشى ورتالىق بانكتەردىڭ پا­يىز­دىق مولشەرلەمەلەرى دينا­مي­كاسىنىڭ ۋىسىندا تۇر. قازىرگى جاع­دايدا التىن باعاسىنا بولجام جاساۋ كوممەرتسيالىق اۆانتيۋرامەن بىردەي. ۋكرايناداعى, تاياۋ شىعىستاعى جاعداي بولجام جاساۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. ەگەر التىننىڭ ترويالىق ۋنتسياداعى دوللار باعاسىنىڭ كەستەسىنە قاراساق, نەگىزگى ءۇردىستى ءتۇسىنۋ قيىن, بۇل دياگرامما بەلگىلى ءبىر الەمدىك وقيعالارعا نارىقتىڭ رەاكتسياسىن كورسەتەدى. ال تەڭگەدەگى نەمەسە رۋبلدەگى التىن باعاسىنىڭ كەستەسىندەگى قۇبىلىستار مۇلدەم باسقاشا.

«باعانىڭ الداعى ۋاقىتتاعى دەڭ­گەيى ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىندىگىمەن, مەملەكەتتىك وبليگاتسيالار كىرىستىلىگىنىڭ وسۋىمەن شەكتەلۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا التىننىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى تو­مەن­دەگەنىمەن, باعا تومەنگى شەككە دەيىن قۇلدىراپ كەتپەيدى, التىننىڭ قۋاتىنىڭ قانداي ەكەنىن ءبىلىپ وتىرعان ينۆەستورلار وعان جول بەرمەيدى» دەيدى ە. يبراگيم.

اكتيۆتى التىنمەن ساقتاۋ ءتيىمدى مە؟

قازىر قارجى ساراپشىلارى اكتيۆ­تەردىڭ كەمى 12-15 پايىزىن التىنمەن ساقتاۋعا كەڭەس بەرىپ جاتىر. التىن ينفلياتسياعا قارسى اقىلدى حەدجيرلەۋ بولا الادى, ويتكەنى ينف­لياتسيا دوللاردىڭ ساتىپ الۋ قابى­لە­تىنە زيان كەلتىرگەن كەزدە ول ءوز قۇنىن ساقتاۋعا بەيىم. بىراق ول سونىمەن قاتار پورتفەلىڭىزدى ارتاراپتاندىرۋعا كو­مەكتەسىپ, باسقا اكتيۆتەر ناشار جۇ­مىس ىستەگەن كەزدە بۋفەردى ۇسىنا الادى.

اقش دوللارى ورتالىق بانك رەزەرۆتەرىنىڭ 58%-ىن قۇرايدى. 2014 جىلى بۇل كورستەكىش – 69%, 2000 جىلى 75% پايىز بولاتىن. 2000 جىلدىڭ باسىنان بەرى دوللاردىڭ ۇلەسى 23%-عا قىسقارعان. سوڭعى 90 جىلدا التىننىڭ قۇنى ەڭ الدىمەن باتىس پەن شىعىس نارىقتارى اراسىنداعى مامىلەلەردىڭ كولەمىنە بايلانىس­تى بولدى. باتىس ەلدەرى سۇرا­نىس پەن ۇسىنىستى انىقتاسا, شى­عىس ەلدەرى مامىلەنىڭ كونترا­گەنت­تە­رى رەتىندە ارەكەت ەتتى. باعاعا تاريحي تۇردە اسەر ەتكەن ەكىنشى فاكتور – التىن باعاسى مەن اقش مەملەكەتتىك وبليگاتسيالارىنىڭ ناقتى كىرىستىلىگى اراسىنداعى قاتىناس. ناقتى كىرىستىلىك تومەندەگەن كەزدە وبليگاتسيالار تار­تىمدىلىعىن جوعالتتى, ال ينۆەستورلار التىنعا كوشتى. ترەند وزگەرىپ, ناقتى كىرىستىلىك كوتەرىلە باستاعاننان كەيىن ينۆەستورلار وبليگاتسيالارعا ورالدى.

الايدا 2022 جىلدىڭ سوڭىنان بەرى ەكى ۇلگى دە ءساتسىز اياقتالدى. اقش-تىڭ ونجىلدىق وبليگاتسيالارىنىڭ كىرىستىلىگى 4,33%-عا دەيىن كوتەرىلىپ, 2022 جىلعى ەڭ جوعارى دەڭگەيدەن اسىپ, 15 جىلدىق رەكوردتى باسىپ وزدى. كۇتۋلەرگە قاراماستان, بۇل التىننىڭ باعاسىن تومەندەتپەدى, ونىڭ ورنىنا 2022 جىلدىڭ قاراشاسىنان 2023 جىلدىڭ تامىزىنا دەيىن 16%-عا, ءبىر ۋنتسيا ءۇشىن 1 643 دوللاردان 1 954 دوللارعا دەيىن كوتەرىلدى. 2022 جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىنان باستاپ ۇلىبريتانيا مەن شۆەيتساريا التىندى Netto-ەكسپورتتاۋشىلار, ياعني ساتۋشىلار بولدى. تاريحي پاراديگما بويىنشا بۇل دا التىن باعاسىنىڭ تومەندەۋىنە سەبەپ بولۋى كەرەك ەدى. الايدا كورىپ وتىرعانىمىزداي, بۇل ورىندالماي جاتىر. وسىلايشا, قىمبات مەتال­داردىڭ باعاسىنا نارىقتىق ەمەس فاكتورلاردىڭ ايتارلىقتاي اسەرى جوق ەكەنىن بايقاپ وتىرمىز.

«Jusan Invest» اناليتيكالىق زەرتتەۋلەر دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى جۇمابەك تەمىرجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق بانكتەر سوڭعى جىلدارى جاپپاي التىن ساتىپ الىپ جاتىر. دۇنيەجۇزىلىك التىن كەڭەسىنىڭ دەرەكتەرىندە 2022 جىلى التىندى ساتىپ الۋ ەڭ جوعارعى شەگىنە جەتكەنى ايتىلادى. وتكەن جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا قىتاي, سينگاپۋر جانە پولشانىڭ ورتالىق بانكتەرى 103, 73 جانە 48 توننا كولەمىندە التىن ساتىپ العان.

«الەمدەگى گەوساياسي جاعداي كۇر­دەلى كۇيىنەن وزگەرگەن جوق. مۇنداي جاعدايدا ينۆەستورلار التىندى بيزنەسى مەن كاپيتالىنىڭ قورعانىش يممۋنيتەتى رەتىندە قارايدى. بىراق بۇعان قاراپ جاعداي تۇراقتالعانشا باعا وسى دەڭگەيدە قالادى دەپ سەنىپ قالۋعا دا بولمايدى», دەگەن پايىم ايتادى ساراپشى.