سۇزگىدەن تابىس «سۇزگەن» ترامپ

باسەكەدە ءباسى بيىك بولدى

«Trump factory» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى بىزبەن اڭگىمەسىندە جەكە بيزنەس­پەن اينالىساتىن ادامداردى ەكى توپ­قا بولەتىنىن ايتىپ بەردى: العاشقىسى – سپرين­تەرلەر بولسا, ەكىنشىسى – مارافونشىلار. العاشقىلارى ءىستى ەرەكشە ەكپىنمەن باس­تا­عانىمەن, سوڭىنا دەيىن جەتكىزە المايدى. سوڭعىسى قانداي قيىندىققا دا توتەپ بەرىپ, قاجىر-قاي­را­تىنىڭ ارقاسىندا جەتىس­تىككە جەتەدى. ول كاسىپكەر ءبىرىنشى كەزەكتە مارافونشى بولۋ كەرەك دەگەن ماقسات ۇدەسىنەن شىعىپ كەلە جاتىر.

اۋەلدە ترامپ الماتىدا ۆەندينگ اپپاراتىن ورناتۋمەن اينالىسادى. بىرەر جىل­­دان كەيىن سۋ سۇزگىلەرىنىڭ باعاسى كۇرت قىم­باتتايدى. ول ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كالىق وداق (ەاەو) شارتىنا ەندى قول قو­يىلعان كەز ەدى. ىشكى نارىقتا سىرىن ال­دىرماعان بۇل كاسىپتىڭ تىزگىنى رەسەي­لىك­­تەردىڭ قولىندا بولاتىن. قازاقستان نا­رىعىنا فيلتر جەتكىزۋدى رەسەيلىك كومپانيالار جۇزەگە اسىردى. باعانى دا وزدەرى بەلگىلەيدى. باسەكە بولاتىن ەشكىم جوق.

«سۋ سۇزگىسىن وزىمىزدە دايىنداۋ ­تۋرالى يدەيا دا تاپ سول جىلدارى پايدا بولدى. ء«بىزدىڭ باعىمىز – بيزنەستىڭ بەتالىسىن دۇرىس اڭعارىپ قالعانىمىزدا بولسا كەرەك. ودان بولەك, سول جىلدارى ۇكىمەتتىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس­كە دەگەن ىقىلاسى الابوتەن بولاتىن, ءتىپتى مەملەكەتتىك يدەو­­لوگيا دا بيزنەسپەن اينالىسۋعا با­عىت­­تالدى. سول كەزدە قىتايداعى باعا قىم­­باتتاعان سوڭ رەسەيلىك كومپانيالار سۇزگى قۇنىن كوتەرۋگە شەشىم قابىلدادى. ءسويتىپ, 500 تەڭگەلىك سۋ سۇزگىسى بىرەر ايدىڭ ىشىندە 1500 تەڭگەگە قىمباتتاپ كەتتى. وسىدان كەيىن سۋ سۇزگىسىن نەگە ءوزىمىز شىعارماسقا دەگەن وي كەلدى. قىتايدا ناق وسى ءفيلتردى شىعاراتىن زاۋىتتىڭ قۇنى 30 مىڭ دوللار ەكەن. تەڭگەگە شاققاندا – 12 ملن تەڭگە», دەيدى ت.ايدارحان ۇلى.

كاسىپكەر بارلىق تاۋەكەلدى ەسەپتەپ, ءوتىنىش بەرەدى, كوپ وتپەي-اق سۇزگى شى­عا­راتىن زاۋىت سالۋ جوباسى ماقۇل­دانادى. سۋبسيديا اي سايىنعى نەسيە تولەمىنىڭ 10 پايىزىنا دەيىن جاۋىپ تۇردى. نەسيەنىڭ جالپى سوماسى 12 ميلليون تەڭگە بولسا, زاۋىت قۇنى 18 ميلليون تەڭگەگە باعالاندى. قازىر بۇل زاۋىتتىڭ ءونىمىن ەلدەگى جىلۋ-ەنەرگەتيكالىق كەشەندەرى, سۋ تۇششىتۋ كەشەندەرى, سۋ تازارتۋ سالاسىندا قىزمەت كورسەتەتىن كاسىپورىندار تۇتىنىپ وتىر. ال سۋ تازارتۋ قىزمەتتەرىن ۇسىناتىن, سۋ تازارتۋ جابدىقتارىمەن اينالىساتىن جانە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتەتىن كومپانيا­لار جانە مامانداندىرىلعان دۇكەندەر كوتەرمە باعادا ساتىپ الادى.

وسىلايشا, ترامپ ايدارحان ۇلى «بيز­­نەس­­تىڭ جول كارتاسى – 2020» باعدار­لا­ما­سىنا قاتى­سۋشى اتانىپ, سۋ سۇزگى­لە­رىنىڭ العاشقى ءوندىرىسىن ىسكە قوستى.

«بۇعان دەيىن تەك رەسەيلىك جەتكى­زۋ­شى­لەردەن ساتىپ الىپ كەلگەن كومپانيالار مەن جەكە ازاماتتار ەندى بىزبەن كەلىسىمشارت جاساي باستادى. قازىر وتاندىق جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى ءبىزدىڭ سۇزگىلەردى پايدالانادى دەپ سەنىممەن ايتا الامىز. وزبەكستاندا بيىلعى جىلعا كەلىسىمشارتىمىز بار. ول ەلدە ءالى بىزدەگىدەي زاۋىت جوق. «Trump factory» كومپانياسى – قازىر قازاق­ستان­دا مەحانيكالىق تازالاۋعا ارنالعان كوبىكتى پوليپروپيلەن كارتريدجدەرىن سەريا­لىق تۇردە شىعارۋعا ارنالعان جوعارى تەحنو­لو­گيالىق جابدىعى بار جالعىز كومپانيا. كار­تريدجدەرىمىزدە CT KZ سەرتيفيكاتى بار», دەيدى كاسىپكەر.

مەملەكەتتىك قولداۋعا ريزا

«دامۋ» قورى دا كاسىپكەرگە زاڭ جانە ەسەپ ماسەلەلەرىن شەشۋگە­ كو­مەكتەستى. «ىسكەرلىك بايلانىس» باعى­تى اياسىندا كاسىپكەرگە ءوندىرىستى جاڭ­عىر­تۋ جانە شەتەلدىك مامانداردى شا­قى­رۋ ۇسىنىلدى. تاڭداۋ قىتايلىق رەپە­تي­تورلارعا تۇسكەن.

«زاۋىت ەلەكتر ەنەرگياسىن كوپ تۇتى­نادى. الماتىدا قاجەتتى ەلەكتر قۋاتىن بەرە­تىن ءۇي-جاي تابا الماعان كەزدە «دامۋ» قو­رىنا جۇگىندىك. ءبىزدى اكىمدىككە جىبەرىپ, دە­رەۋ توقتاپ تۇرعان نىسانداردىڭ ءتىزىمىن ۇسىن­دى. ناتيجەسىندە, قالا اكىمدىگى بوس جات­قان ونەركاسىپتىك ايماقتان 100 شارشى مەتر جەر بەردى. دەرەۋ ەلەكتر جارىعىن جۇر­گىزىپ, ەكى اپتانىڭ ىشىندە ءوندىرىستى تولىق­تاي ىسكە قوستىق. پاۆلودار مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنان پلاستيك الاتىن بولىپ كەلىسىپ, جۇمىستى باستاپ كەتتىك. العاشقى كەزدە زاۋىتتىڭ مارجاسى – 5-10 پايىز, ال فيلتر باعاسى 100 تەڭگە بولدى. بۇل وسى­ع­ان دەيىن ىشكى نارىقتى بيلەپ كەلگەن رەسەيلىك كومپانيا ونىمىنەن بىرنەشە ەسە ارزان ەدى. كەيىنىرەك رەسەيلىك كومپا­نيا وكىلدەرى حابارلاسىپ, ءبىز قويعان باعا­نىڭ ارزان ەكەنىن ايتىپ, باعانى وزدە­رى­مەن تەڭەستىرۋدى سۇرادى. مەن تاۋاردى ءوز ەلىمىزدە شىعارىپ جاتقانىمدى, بۇل مەنىڭ نارىعىم ەكەنىن, قانداي باعا قوي­سام دا, ءوزىمىز شەشەتىنىمىزدى ايتتىم. ولار­­­دىڭ «باعانى كوتەر, ويتكەنى ءبىزدىڭ سا­­تى­­لىم تومەندەپ جاتىر» دەگەن ۋاجىنە قۇ­­لاق اسپادىق. تاۋەكەلگە بەل بۋدىق. كيمەپ-تەگى «داعدارىس كەزىندە كومپانيا­نى­ باسقارۋ» كۋرسىنان العان ءتالىمىمىز تەك­­كە كەتپەدى. ەكى جىلدىڭ ىشىندە زاۋىت پاي­­داعا شىعىپ ۇلگەردى», دەيدى ت.ايدار­حان ۇلى.

العاشقى ۋاقىتتا ءتورت ادامنان ­تۇ­را­­تىن شاعىن توپ ەكى اۋىسىممەن كۇن سايىن­ 1500, ءبىر ايدا 25-30 مىڭ فيلتر شىعاردى. العاشقى 5 جىلدا دەمالىس دەگەننىڭ نە ەكەنىن دە ۇمىتتى. 2020 جىلى قاڭتاردا «QazTrade» ساۋدا ساياساتىن دامىتۋ ورتالىعى حابارلاسىپ, «Alibaba» پلاتفورماسى ارقىلى تاۋار ەكسپورتتاۋعا كەلىسىم بەرۋدى, ول ءۇشىن ەكى ايلىق كۋرستان ءوتۋ قاجەتتىگىن ايتادى. كۋرستان وتكەننەن كەيىن «Alibaba» ارقىلى وزبەكستانعا ەكسپورتتاۋعا ۇسىنىس ءتۇستى. ىلە-شالا ماكەدونيادان تاپسىرىس كەلدى.

«ەۋروپالىقتار تاۋاردىڭ ەكولو­گيا­لىق تازالىعىنا باسا ءمان بەرەدى. ماتە­ريالدىڭ قۇرامى قانداي ەكەنى, پايدالانۋ مەرزىمى بىتكەن كەزدە سۇرىپتاۋعا, قايتا وڭدەۋگە جىبەرەتىندىكتەن پاكەتتىڭ قانشا جىلدا ءشىريتىنى دە ىلەسپە قۇجاتتاردا ناقتىلانىپ جازىلۋعا ءتيىس ەكەن. ۇسىنىس تۇسكەن بويدا العاشقى 200 دانا ءفيلتردى ماكە­دونياعا ەكسپورتتادىق. وسى تالاپ­قا لايىقتاپ دايىنداعاندىقتان, تاۋارىمىز بىردەن ءوتتى. العاشقى كەزدە ەكسپورتتىق شىعىندى ءوزىم تولەپ ءجۇردىم. كەيىن «KazakhExport» كومپانياسى شىعىننىڭ 80 پايىزىن جاۋىپ بەرەتىنىن, شىعىندى وتەۋ تاۋاردىڭ قانشالىقتى وتاندىق ەكە­نىنە بايلانىستى ەكەنىن ءبىلدىم. ال ءبىزدىڭ ءونىمنىڭ شيكىزاتى دا, پاكەتى دە, قاعازى دا وزىمىزدەن. سوندىق­تان «KazakhExport» كومپانياسىنان 80 پايىز­دىق كولەمدە وتەماقى الامىز. ءبىز تەك كوتەرمە ساۋداعا عانا دەن قويدىق. ىشكى نارىقتا استانا, قاراعاندى, قوستا­ناي, كوكشەتاۋ, اقتاۋ, شىمكەنت قالا­لا­رىنان سۇرانىس كوپ تۇسەدى. وسىعان دەيىن كليەنتتەرىمىزدىڭ باسىم كوبىنە تاۋار ۇسىنىپ كەلگەن رەسەيلىك كومپانيا جا­قىندا ىشكى نارىقتان ءبىرجولا كەتتى. سوڭعى بىرەر ايدا افريكادان دا تاپسىرىس ءتۇستى. بىراق ولارعا از كولەمدە تاۋار جەتكىزۋ ءتيىمسىز. ەگەر سىرتتان كەلەتىن يمپورتتىق تاۋار­لارعا باج سالىعىن كوتەر­سە, ىشكى نارىق­تىڭ قاجەتىن وتەپ, ەكسپورتقا جول اشىلار ەدى. راس, بىزبەن باسەكەلەس شەتەل­دىك كومپانيالار بار. بىراق ءبىزدىڭ ارتىق­شى­لى­عى­مىز – ورتالىق ازيانىڭ كەز كەلگەن قالاسىنا ءونىمدى ارزان باعامەن جىبەرە الا­مىز. ازىرگە ورتالىق ازيا ەلدەرى نارى­عىندا ورنىعۋدى جوس­پارلاپ وتىرمىز», دەيدى كەيىپكەرىمىز.

برەند داڭقىمەن تاۋار وتەدى

ترامپتىڭ ايتۋىنشا, تاۋاردىڭ تاعدىرىن برەندكە بايلاپ قويعان زامانعا تاپ بولىپ وتىرمىز. ساپاسى, ءتىپتى قۇرىلىمى ءبىر بولسا دا, كليەنت قۇنى بىرنەشە ەسە قىمبات تاۋارعا باسىمدىق بەرەدى. بۇل ءۇردىستى ەشكىم توقتاتا المايدى. نارىقتا «تاۋاردىڭ ساپاسى ونىڭ باعاسىنا تاۋەلدى» دەگەن پىكىر بار. باعاسى تومەن تاۋاردىڭ ارتىنان «ارزاننىڭ سورپاسى تاتىماس» دەگەن ءسوز ىلەسىپ جۇرەدى. ازىرگە ترامپ ايدارحان ۇلى باستاعان شاعىن ۇجىمنىڭ شىعارعان ونىمدەرى يمپورتتىق تاۋارلاردان ساپا جاعىنان وق بويى وزىپ, باعاسى قولجەتىمدى بولىپ تۇر.

«تۇتىنۋشىنىڭ تالعامى قىرىق قۇبى­لا­دى. ساپاسى دا, باعاسى دا كوڭىلدەن شى­عىپ تۇرسا دا, «نەگە ارزان» دەگەن كۇدىك­تەن ات­تاپ وتە الماي, قىمبات تاۋار­لارعا با­سىم­­دىق بەرەدى. قازاق بيزنەسى باعاسى قالتا كوتە­­رەتىن, ساپاسى يمپورتتىق تاۋاردان كوش ىلگەرى تۇراتىن ساپالى تاۋارلاردى شى­عارا الادى دەگەن تۇسىنىك نارىقتىڭ تو­رىنە شىعۋى كەرەك. سول كەزدە عانا ۇلتتىق ەكو­نو­ميكانى قالىپتاستىرا الامىز», دەيدى ول.

«Trump factory» شىعاراتىن كەز كەلگەن سۋ سۇزگىسىنىڭ پايدالانۋ مەرزىمى – 3 نەمەسە 6 اي. زاۋىتتاردا قولدانسا 30 كۇن­­گە جارايدى. قۇرىلعىنىڭ سۋدى تازالاپ وتىرۋ مۇمكىندىگى بىتكەن كەزدە ونى اۋىس­تىرىپ تۇرۋ قاجەت. ايتۋىنشا, سۋدى الدىمەن قۇم مەن توپىراقتان تازالاپ, حلور مولشەرىن ازايتادى. سودان كەيىن اكتيۆتەندىرىلگەن كومىردىڭ كومەگىمەن ءيىسىن جانە ءتۇسىن جاقسارتىپ بولعان سوڭ عانا سۋدىڭ مولەكۋلاسىنا كەزەك كەلەدى.

ترامپ ايدارحان ۇلى باستاعان شاعىن ۇجىم 2020 جىلدان بەرى اكتيۆتەندىرىلگەن كومىر شىعاراتىن زاۋىتتى ىسكە قوستى. قازىر زاۋىت ءۇش اۋىسىممەن جۇمىس ىستەپ تۇر. العاشىندا تاۋلىگىنە 1500 فيلتر شىعارسا, مودەرنيزاتسيادان كەيىن 4500 فيلتر شىعارۋعا مۇمكىندىك تۋدى.

«ەندى نارىقتاعى ۇلەس تە ارتادى. اك­تيۆ­تەندىرىلگەن كومىردى ءوزىمىزدىڭ «شۇبار­كول­كومىردە» عانا وندىرەدى. قازىر ايىنا 1 توننا كومىر الىپ, وندىرىسكە پايدالانا باستادىق. سول سەبەپتى ءوزىمىز ۇيرەتىپ, جاڭا بىلىكتى كادرلاردى دايارلاپ جاتىرمىز», دەيدى ترامپ ايدارحان ۇلى.

وسى رەتتە مەملەكەتتىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قاتىستى كوزقاراسىن جۇيە­لەۋ, دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن قا­پەر­گە الۋ قاجەتتىگىن دە ايتىپ ءوتتى.

«قىتاي, رەسەي الدىمەن ءوز بيزنەسىنىڭ, ءوز نارىعىنىڭ مۇددەسىنە باسىمدىق بەرەدى, سىرتتان كەلەتىن تاۋاردىڭ باج سالى­عىن كوتەرەدى. قازىر ءبىز شىعارىپ وتىر­عان سۋ سۇزگىلەرىنە ۇقساس تاۋارلار رەسەي­دەن, قىتايدان كەلەدى. ۇكىمەت وزىمىزدە وندى­رى­لە­تىن تاۋارلاردىڭ انا­لوگىنە باج سالىعىن ەنگىزۋ ارقىلى وتان­دىق ونىمگە قولداۋ بىل­دى­رسە, بيزنەستىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلار ەدى», دەيدى.

كاسىپكەردىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەت وتان­دىق­ ءونىم وندىرۋشىلەرگە كوڭىل ءبولىپ وتىر. بىراق ماسەلەنى تۇتىنۋشىنىڭ تالعامى شەشەدى.

تابىس فورمۋلاسى

ترامپتىڭ پايىمىنشا, قول جەتكەن تابىسپەن شەكتەلىپ قالۋ – كاسىبىڭدى ءوز قولىڭمەن تۇنشىقتىرۋمەن بىردەي.

ء«بىزدىڭ نەگىزگى بيزنەسىمىز 2016 جىلى, ەاەو شارتتارىنا قول قويعان سوڭ باس­تالدى. 8 جىلعى مىلتىقسىز مايدانداعى باسەكە بوساڭسۋعا مۇمكىندىك بەرگەن جوق. ءتۇسىمنىڭ كىرىس بولىگى بيزنەستى ەسەلەۋ­گە باعىتتالدى. مي كۇندىز-ءتۇنى سارتىلداپ جۇمىس ىستەپ, تاۋاردىڭ ديزاي­نى, بولاشاقتاعى جوباسى قيالدا قاتتالىپ قال­دى. بار ماقسات كليەنتتىڭ تالعا­مىنا ساي كەلۋگە جۇمىلدىرىلدى. ءتىپتى شەتەلگە ساياحات جاساعان كەزدە دە سول ەلدىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەۋگە ۇمتىلدىق. ناتيجەسىندە, سۋ سۇزگىسىن شىعاراتىن 1 زاۋىت 3 زاۋىتقا اينالىپ, وندىرىستىك قۋات ارتتى. شىعارىلعان تاۋار ءتۇرىنىڭ سانى 3-كە جەتتى. ەندى ءتورتىنشى زاۋىتتى ىسكە قوسساق, نارىقتاعى ۇلەس تە ارتادى», دەيدى.

الداعى ارمانى – كادىمگى كومىردىڭ مۇمكىندىگىمەن تەك سۋدى عانا ەمەس, اۋانى دا تازارتۋ.

الماتى