ازەربايجان مەن قازاقستاننىڭ ىنتىماقتاستىعى بۇگىن عانا قالىپتاسقان جوق. ەكى ەلدىڭ بايلانىسى عاسىرلار بويى جالعاسىپ كەلەدى. ويتكەنى قوس حالىقتى بىرىكتىرەتىن دۇنيە كوپ. تىلدەرى, داستۇرلەرى, مادەني, ءدىني جانە ەتنيكالىق قۇندىلىقتارى دا ۇقساس.
بۇدان باسقا, ازەربايجان مەن قازاقستان مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ءۇشىن كوپ كۇش جۇمساپ جاتقانىن ايتىپ ءوتۋ كەرەك. ماسەلەن, ەكى جىل بۇرىن ەلدەرىمىز ديپلوماتيالىق قاتىناستاردىڭ ورناعانىنا 30 جىل تولۋىن اتاپ ءوتتى. بۇگىندە تاراپتار كوپتەگەن حالىقارالىق ۇيىم اياسىندا ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى فورماتتا ورتاق بايلانىستى جانداندىرىپ كەلەدى. وسى كۇنى ەكى مەملەكەتتىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى ساياسات, ەكونوميكا, ساۋدا, ترانزيت, كولىك, اۋىل شارۋاشىلىعى, مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق جانە تاعى دا باسقا سالالاردى قامتيدى. بۇل عانا ەمەس, قازىر قازاقستان مەن ازەربايجان قارىم-قاتىناستارىنىڭ اۋقىمدى شارتتىق-قۇقىقتىق بازاسى بار. تاراپتار اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىق قاتىناستار تۋرالى العاشقى قۇجاتقا 2005 جىلى باكۋ قالاسىندا قول قويىلدى. ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تاريحىندا تاراپتار اراسىندا ەشقانداي ماسەلەلەر تۋىنداعان جوق. ءتىپتى كاسپيدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىنە قاتىستى تاراپتار قىسقا مەرزىمدە كەلىسىمگە كەلە الدى. سونىمەن بىرگە ەكى ەل حالىقارالىق ارەنادا دا تابىستى ءوزارا ءىس-قيمىل جاساپ وتىر. كەيىنگى ءبىر جارىم جىلدا تاراپتار اراسىندا 40-تان استام ەكىجاقتى قۇجاتقا قول قويىلدى.
مادەني قۇندىلىقتارىمىز مەن داستۇرلەرىمىزدىڭ ۇقساستىعىنا بايلانىستى ەكى ەل اراسىنداعى گۋمانيتارلىق قاتىناستار دا جىلدار بويى جەمىسىن بەرىپ كەلەدى. تاراپتار تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن حح عاسىردىڭ 80-جىلدارى ازەربايجاندا قازاق اقىنى ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ «ازيا» اتتى كىتابى جارىق كوردى. ال 1990 جىلى كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە ولجاس سۇلەيمەنوۆ ازەربايجاننىڭ ءادىل ۇستانىمىن قولداپ, الەمدىك جۇرتشىلىققا جەتكىزدى. 2021 جىلى ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ ەلدەر اراسىنداعى مادەني بايلانىستاردى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن قازاق اقىنىن «شاراف» وردەنىمەن ماراپاتتادى. بەيرەسمي مالىمەتتەر بويىنشا, قازىر قازاقستاندا 200 مىڭعا جۋىق ازەربايجان تۇرادى. ولاردىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى تۇركىستان وبلىسىندا قونىس تەپكەن.
حح عاسىردىڭ 90-جىلدارىنان باستاپ قازاقستاندا ازەربايجان مادەنيەتىنىڭ ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى. وسى ارادا اتاپ ءوتۋ كەرەك, 2023 جىلعى ساۋىردە قازاقستاندا پرەزيدەنت يلحام اليەۆتىڭ رەسمي ساپارىندا ءوزارا مادەنيەت كۇندەرىن وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. سول جىلى جەلتوقساندا باكۋدە مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆانىڭ قاتىسۋىمەن ازەربايجاندا قازاقستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرى ءوتتى. سونداي-اق 2023 جىلى قازاقستاندا ازەربايجاننىڭ جالپىۇلتتىق كوشباسشىسى گەيدار اليەۆتىڭ ءجۇز جىلدىعىنا ارنالعان بىرقاتار ءىس-شارا ءوتتى. استانا قالاسىندا ونىڭ قۇرمەتىنە كوشە اشىلدى. سونىمەن قاتار گ.اليەۆتىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىنە ارنالعان دەرەكتى فيلم «قازاقستان» تەلەارناسىندا كورسەتىلدى. قازىر قوس ەلدىڭ جاستارى اراسىنداعى بايلانىستاردى دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر. بىرلەسكەن جۇمىس مەديا كەڭىستىكتە دە جۇرگىزىلىپ جاتىر.
سونىمەن قاتار ەكى ەلدىڭ بىرلەسكەن مادەني ءىس-شارالارى ءجيى ۇيىمداستىرىلادى. ايتالىق, 2010 جىلى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنان قازاقستاندا ازەربايجاننىڭ جالپىۇلتتىق كوشباسشىسى گەيدار اليەۆ اتىنداعى ورتالىق اشىلسا, 2011 جىلى باكۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنان اباي قۇنانباي ۇلى اتىنداعى قازاق ءتىلى, تاريحى جانە مادەنيەتى ورتالىعى قۇرىلدى. تاراپتار اراسىنداعى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندەگى تاعىلىمدامالىق باعدارلامالار دا ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. 2019 جىلى م.احۋندوۆ اتىنداعى ازەربايجان ۇلتتىق كىتاپحاناسىندا قازاقستان ادەبيەتى مەن مادەنيەتى ورتالىعى اشىلدى. سونداي-اق 2019 جىلى قازاقستان پرەزيدەنت ورتالىعى مەن گەيدار اليەۆ قورى, ازەربايجاننىڭ الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر ورتالىعى اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدار جاسالدى. 2021 جىلى ازەربايجان جازۋشىلارى ا.ايۆازوۆ, ە.گۋليەۆ, ن.ابدۋلراحمانلى, ە.قاراحانلى جانە ي.ءىلياسلى قازاقتىڭ ۇلى اقىنى ابايدىڭ كىتاپتارىن ازەربايجان تىلىنە اۋداردى.
بۇدان باسقا, ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى گۋمانيتارلىق قاتىناستار حالىقارالىق ۇيىمدار, ونىڭ ىشىندە تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ مادەنيەت مينيسترلەرىنىڭ تۇراقتى كەڭەسى اياسىندا دا دامىپ جاتقانى قۋانتادى. گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق سالاسىنداعى بىرلەسكەن جوبالار تۇركسوي ۇيىمى اياسىندا دا جۇزەگە اسىپ جاتىر. بۇل مادەني-گۋمانيتارلىق سالاداعى ىنتىماقتاستىق ازەربايجان مەن قازاقستان اراسىنداعى باۋىرلاستىق قاتىناستاردىڭ ودان ءارى دامۋىنا ىقپال ەتەرى انىق.
ازەربايجاننىڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق سەرىكتەسى بولا وتىرىپ, قازاقستان ارقاشان ەلدىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن قولدايتىنى دا ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى. قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ازەربايجانعا مەملەكەتتىك ساپارى قارساڭىندا قازاقستان وڭتۇستىك كاۆكاز ايماعىندا بەيبىتشىلىك شارتىنا تەزىرەك قول قويۋدى جانە بەيبىتشىلىك ورناتۋدى قولدايتىنىن ءبىلدىردى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى قازاق كومپانيالارىنىڭ ازەربايجاننىڭ قاراباق ءوڭىرىن جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىنا قاتىسۋعا مۇددەلىلىگىن اتاپ ءوتتى. جاقىندا ازەربايجان مەن قازاقستان مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاق حالقىنىڭ ازەربايجانعا سىيى رەتىندە فيزۋلي قالاسىندا قۇرمانعازى اتىنداعى بالالار شىعارماشىلىعى ورتالىعى اشىلدى. بۇدان باسقا, قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاق كومپانياسىنىڭ فيزۋلي قالاسىنداعى ورتالىق اۋداندىق اۋرۋحانا قۇرىلىسىنا قاتىسۋ نيەتى تۋرالى ايتتى. وسىنىڭ ءوزى-اق ازەربايجان مەن قازاقستاننىڭ ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى فورماتتاعى ىنتىماقتاستىعى تابىستى دامىپ جاتقانىن دالەلدەيدى. سونداي-اق حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ماسەلەلەر بويىنشا ۇستانىمدارى ورتاق. سوندىقتان بولاشاقتا دا قوس ەل بارلىق سالادا ءوزارا ءىس-قيمىلدى دامىتۋعا كۇش سالۋعا نيەتتى.
روزا بايراملى,
ازەربايجان حالىقارالىق قاتىناستاردى تالداۋ ورتالىعىنىڭ كەڭەسشىسى