اتا سالتىمىزدى ارداقتايىق
ۇيالى تەلەفوننىڭ قازىرگى زاماندا پايداسى مەن زيانى بىردەي ەكەنى بارشاعا ايان. اسىرەسە جاس بالالارعا تيگىزىپ جاتقان كەسىرى كوپ. ءوز باسىم الەۋمەتتىك جەلى دەگەنگە دە قىزىقپايمىن. سوندىقتان سمارتفون ەمەس, قاراپايىم تەلەفون ۇستايمىن. ءتىپتى ونىڭ ءوزىن وتە از پايدالانامىن. كەيدە نەمەرەلەرىم تەلەفوندارىنان بەرىلىپ جاتقان ءبىر حابارلاردى اكەلىپ تىڭداتادى. سونداي حابارلاردىڭ بىرىندە ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز قۇلدىراپ بارا جاتقاندىعى تۋرالى اڭگىمە قوزعالىپ جاتىر ەكەن. حابار بارىسىندا پايىمدى پىكىرلەر ايتىلىپ, ۇتىمدى ويلار ورتاعا سالىندى.
بۇل قازىرگى كەزدە بۇكىل قازاق حالقىنىڭ باسىندا بار قاسىرەت دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ۇلى اباي: «باس-باسىنا بي بولعان وڭكەي قيقىم, مىنەكي كەتىردى عوي ەلدىڭ سيقىن» دەسە, اسان قايعى بابامىز: «قيلى-قيلى زامان بولار, قاراعاي باسىن شورتان شالار» دەگەن ەدى. سول اباي مەن اسان قايعىنىڭ نەمەسە موڭكە ءبيدىڭ ايتقان سوزدەرى قازىر اينىماي كەلىپ تۇر. بۇعان زامان كىنالى ەمەس, ادام كىنالى. ويتكەنى ادامنىڭ پيعىلى وزگەرىپ, ويىنا نە كەلسە, سونى ىستەيتىن بولعان.
قازاقتىڭ سالت-داستۇرلەرى مەن ءجون-جورالعىلارىنىڭ ءوز ءتارتىبى, ءوز مادەنيەتى, ءوز ورنى بار. ءبىزدىڭ ءوزىمىز دە ولاردىڭ شەت جاعاسىن كورىپ وستىك. مەنىڭشە, وسىنىڭ ءبارى «قارتتارى كىمنىڭ جوق بولسا, جاستارى بولار دۋانا» دەگەندەي, بۇرىنعىداي اقىل ايتىپ, ءجون سىلتەر ابىز اقساقالداردىڭ ازدىعىنان ورىن الىپ وتىرعان كەلەڭسىزدىك دەپ ويلايمىن. ەسەسىنە ساقالى بار, مۇرتى جوق, قولىنان ءۇش كارتاسى مەن شولمەگى تۇسپەگەن, مەيرامحانالاردا قىزدارىمەن, كەلىندەرىمەن تايراڭداپ بيلەگەن, ءبىراۋىز ءجوندى ءسوز ايتپاق تۇگىلى دۇرىستاپ باتا بەرە المايتىن شالسىماق پەن اقساقالسىماق تولىپ ءجۇر ورتامىزدا.
«كوپ ءبىلىمدى بولساڭ دا, كوپتەن ءبىلىمدى بولما» دەگەن ءتامسىل بار. مەن كوپ بىلەمىن دەمەيمىن, بىراق جەتى جاسىمنان باستاپ كىتاپ پەن گازەت-جۋرنالدى جاتا-جاستانىپ وقىدىم, 73 جاسقا كەلسەم دە ءالى وقيمىن. اباي «ارتىق ءبىلىم – كىتاپتا» دەيدى. كوزىڭ كورىپ, قۇلاعىڭ ەستىپ تۇرسا, كىتاپ وقىعانعا نە جەتسىن. ال بازبىرەۋلەردىڭ تۋرا جولدان تايۋىنا بارلىقتىڭ, بايلىقتىڭ, باسەكەلەستىكتىڭ, داڭعازا-ماقتانشاقتىقتىڭ, الدى-ارتىن ويلامايتىن كورسەقىزارلىقتىڭ باستى سەبەپ بولىپ وتىرعانى انىق. مۇنداي توعىشارلىققا كوپ بولىپ توقتام سالۋدىڭ جولىن قاراستىرۋ قاجەت-اق.
جەتكىنشەك اۋەلباي ۇلى,
ارداگەر ۇستاز
ماڭعىستاۋ وبلىسى,
ماڭعىستاۋ اۋدانى,
قىزان اۋىلى
دەنەشىنىقتىرۋ – دەنساۋلىق كەپىلى
ءار ادام ءوز الدىنا ماقسات قويا تۇرا, ونى قالاي جانە قانداي جولمەن باستاسام دەگەن ويعا تىرەلەدى. كەيبىرەۋى كىتاپ وقىپ, كوپتەگەن زەرتتەۋلەرگە بەل بۋا كىرىسىپ, عىلىم جولىنا تۇسەدى, ال كەلەسى بىرەۋلەرى دەنەسىن شىنىقتىرىپ, سپورت الەمىن باعىندىرۋعا تالپىنادى.
بۇل جولدار, البەتتە, وتە دۇرىس. بىراق ەكىنىڭ ءبىرى اتاقتى عالىم نەمەسە كاسىپقوي سپورتشى بولا المايدى. سوندىقتان دا مەيلى مۇعالىم, جۋرناليست, اسپازشى, دارىگەر, تاعى باسقا ماماندىق يەسى اتان, دەنساۋلىقتى ويلاۋ ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋعا ءتيىس. سەبەبى دەنساۋلىق ارقىلى عانا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتىپ, ەلىمىزگە, ونىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوسا الامىز. ال دەنساۋلىقتى قالاي ساقتاپ, نىعايتۋعا بولادى دەسەك, وعان, البەتتە, سپورت كومەككە كەلەدى.
سپورتپەن شۇعىلدانۋ – ول زىلدەي تەمىر كوتەرىپ, ەنتىككەنشە جۇگىرۋ ەمەس, ءار كۇنى ۇزبەي ىستەگەن كىشىگىرىم ارنايى جاتتىعۋلار دا سپورتقا جاتادى. مىسالى, تاڭەرتەڭ قاراپايىم جاتتىعۋلار جاساپ, تۋرنيككە تارتىلۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكتى. ەگەر دەنساۋلىعىڭىزدى ودان ءارى نىعايتقىڭىز كەلسە, كەشكە قاراي سپورت كەشەنىنە بارىپ, 30-40 مينۋتىڭىزدى بولسەڭىز وتە كەرەمەت بولار ەدى. سپورت كەشەنىندە دەنەڭىزدى جاراقاتتاپ الماس ءۇشىن ارنايى بىلىكتى جاتتىقتىرۋشىلارعا جۇگىنگەنىڭىز ءجون.
ءسىز بار دەنساۋلىعىڭىزدى جۇمىسقا سالىپ, كۇن-ءتۇن دەمەي جۇمىس ىستەسەڭىز, دەنساۋلىعىڭىز سىر بەرۋى مۇمكىن. سوندىقتان دا ءبارىن ءوز رەتىمەن ازدان باستاپ قولعا الۋ كەرەك. اتام قازاق «دەنى ساۋدىڭ – ءتانى ساۋ» دەپ بەكەر ايتپاعان. ءبارىڭىزدىڭ دە دەنساۋلىقتارىڭىز ءوز قولدارىڭىزدا. ەرىنبەي-جالىقپاي كۇنىنە ءبىر مەزگىل وسىعان كوڭىل بولسەك, دۇرىس بولماق. ەندەشە, ءوزىمىزدى وسىعان داعدىلاندىرىپ, سپورت دەگەن قۇدىرەتكە سالقىن قارامايىق.
ءانۋار كوشەرباي,
سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋشى
اقمولا وبلىسى
وبلىستىق سايىسقا جولداما الدى
ايتىس ونەرىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا «جىر الىبى – جامبىلىم» تاقىرىبىندا وتكەن ايتىسقا «قاراتاۋ» ورتا مەكتەبىنەن 7-سىنىپ وقۋشىسى الديار ءساتتۇرسىن قاتىستى. اقىننىڭ ءتىلى قىلىشتان وتكىر, قىلدان نازىك دەپ بەكەر ايتىلماسا كەرەك. وبلىستان كەلگەن دارىندى وقۋشىلاردىڭ ونەرىنە حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق ايتىستاردىڭ جۇلدەگەرى, «اق جول» گازەتىنىڭ اعا ءتىلشىسى ە.دوسالى, تالاس اۋدانى ءبىلىم ءبولىمىنىڭ ادىسكەرى, قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ كۋراتورى س.ساعىنبەكوۆا, بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ا.بەسكەمپىروۆا قازىلىق جاسادى.
ايتىس جەرەبەسىن وقۋشى ايتىسكەرلەردىڭ وزدەرى تاڭدادى. كوركەم كومكەرىلگەن قازاقى ناقىشتاعى كيىز ۇيدە كەڭ جاسالعان اق داستارقاننىڭ باسىندا وتكەن ايتىس جينالعانداردىڭ كوڭىلدەرىنەن شىقتى. ال «اق جول» گازەتىنىڭ اعا ءتىلشىسى ەسەت دوسالى اعامىز ايتىستىڭ سوڭىندا ايتىسكەر وقۋشىلارعا ارناپ بىلاي دەدى: «كوركەم بەزەندىرىلگەن قازاقى ۇيدە بىزدەن ءبىر تىلەك بولسىن. ايتىسىپ جاتقان ۇلدارىمىز بەن قىزدارىمىزدىڭ سوزدەرى التىن جاقۇت جىبەك بولسىن. اسەماي مەن نۇرايدىڭ ونەرلەرى جامبىل اتاسىنان, ايكۇمىستەن, ۇلبيكە مەن جاڭىلدان قالعانداي مۇرا بولسىن. مارجان مەن الديار دا ايتىسكەر ۇل مەن قىزدان بولسىن. بۇكىل قاسيەتتى تالاس ايماعى تامسانىپ تىڭدايتىن ايتىس بولا بەرسىن. وسى ونەر سايىسىن ۇيىمداستىرعان جاسوسپىرىمدەر ورتالىعىنا ۇلكەن راحمەت ايتامىن. ارالارىڭنان ۇلكەن ايتىسكەر اقىندار شىعا بەرسىن. بۇگىن جەڭگەن ۇكىلى ارۋ قىزدارىمىز وبلىستان باس جۇلدەمەن ورالىپ, اۋدانىمىزدى قۋانتا بەرسىن!».
قازىلار القاسىنىڭ شەشىمىمەن وبلىستان قوناق بولىپ كەلىپ, ايتىستىڭ شىرايىن كىرگىزگەن ءىنجۋ جاڭابايعا ەرەكشە العىس ايتىلىپ ماراپاتتالسا, ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى مەكتەپ گيمنازيانىڭ وقۋشىسى اسەماي سەيداقباروۆا مەن ب.توقتىقوجا ۇلى اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ وقۋشىسى نۇرايىم بورانباي جەڭىمپاز اتانىپ, وبلىستىق ايتىسقا جولداما الدى. الديار ءساتتۇرسىن مەن مارجان سەرىك ەكىنشى ورىن يەلەندى.
ءبىز دە ءوز تاراپىمىزدان ولەڭ ءسوزىنىڭ قۇدىرەتى مەن قۋاتىن جانىمەن سەزىنىپ جۇرگەن جاسوسپىرىمدەرگە ونەرلەرىڭ ورگە ءجۇزسىن دەگەن تىلەك قوسامىز.
اقبايان بۇرلىباەۆا,
قاراتاۋ ورتا مەكتەبىنىڭ قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ پەداگوگى
جامبىل وبلىسى,
تالاس اۋدانى,
ەسەيحان اۋىلى