اداسقاننىڭ ايىبى

رەجيسسەر اقان ساتاەۆتىڭ 2009 جىلى جارىققا شىققان «اداسقان» ءفيلمى كورەرمەندى وسىنداي اۋىر سۇراقتاردىڭ استىنا الىپ, قالىڭ ويدىڭ قۇشاعىنا قالدىرىپ كەتكەن بولاتىن. ميس­تي­­كالىق تريللەر جانرىندا تۇسى­رىلگەن كوركەم تۋىندىنىڭ ماز­مۇنى كەڭ, تاعلىمى تەرەڭ.

وقيعا جەلىسى بويىنشا باس كەيىپكەر ايەلى جانە كىش­كەن­تاي ۇلى­­مەن بىرگە ۇزاق جولعا شىعا­دى. جانارمايى تاۋسىلىپ جات­قا­نىن بايقاعان ول, جولدى قيىپ وتۋگە شەشىم قابىل­داي­دى. كوپ ۇزا­ماي وتباسى ماڭ دالادا اداسىپ, جولدا قالىپ قوي­عانىن تۇسىن­گەندە, ولاردىڭ كولىك­تە تۇنەۋ­دەن باسقا امالى قالمايدى. كەلەسى كۇنى كەيىپ­كەرىمىز جالعىز ويانا­دى. ايەلى مەن بالاسىن ىز­دەۋ­گە شىققان ول جاپانداعى جال­عىز ءۇيدى كوزى شالادى. بارسا «بىر­تۇرلىلەۋ» شال مەن جاس قىز بىر­دەڭەنى بىلەتىن سياقتى. بىراق ەكەۋى دە سوزگە ساراڭ. ال اراگىدىك اي­تىپ قالاتىن ەكىۇشتى ءدۇ­دا­مال وي­لا­رى جاس جىگىتتتىڭ كۇ­دى­گىن ودان سايىن ارتتىرا تۇسەدى.

وسى تۇستا تۇڭعىشباي ءال-تارا­زي سومداعان شالدىڭ بەينەسى تىم ەرەكشە. كوزى وتكىر, ءوڭى سۇستى, تىم تاكاپپار. ال ۇستىنە كيگەن سۇر شەكپەنى مەن ورالعان جىلان بەي­نەسىندەگى تۇيمەلەرى جىگىتتىڭ قۇ­تىن ابدەن قاشىرادى. جانىندا جۇر­گەن قىزدىڭ دا قاباعى قاتۋلى, سالە­مى ساتۋلى. جىگىتتىڭ ارتىقتاۋ سۇ­را­عىنا ول «جاۋابى وكىندىرەتىن سۇ­راق­تى نە قىلاسىڭ» دەپ قىسقا قا­يى­رادى.

بىردە جىگىت شال مەن قىزدىڭ ق ۇلىپتالعان ءبىر بولمەسىنەن ايەلى مەن بالاسىنىڭ كيىمدەرىن بايقايدى. ال ءبىر كۇنى كولىگى اياق استىنان ورتەنىپ كەتەدى. جىگىت بارلىعىن شالدان كورەدى. «مۇنىڭ بارلىعىن سەن ىستەدىڭ. وتباسىمدى سەن ءولتىردىڭ», – دەپ اقىرادى. شال بولسا اسقاق قالپىندا قالا بەرەدى دە, ءبىر-اق اۋىز سوزبەن جاۋاپ بەرەدى: «سەن تاعى ادەتتەگىدەي وزىڭنەن كورمەي تۇرسىڭ...». بۇل ءسوزدىڭ ارتىندا ايگىلى «فاۋست» شىعارماسىنداعى ءازازىل مەفيستوفەلدىڭ ويى سىعالاپ تۇر. وندا زالىم كۇش يەسى ادامعا ۋدىڭ نەدەن جاسالاتىنىن ۇيرەتسە دە, ونى ءوزى دايىنداۋعا شاماسى جەتپەيتىنىن جەتكىزەدى. راسىندا, ادام تاعدىرى ءوز قولىندا. ەشبىر پەندە ىقتيارسىز جامان بولمايدى. ول ءوزىنىڭ ىنتاسىمەن جامان بولادى جانە ونى وسى جولعا تۇسۋگە ەشكىم ماجبۇرلەمەيدى. حاكىم ابايدىڭ ء«وزىمنىڭ يتتىگىمنەن بولدى دەمەي, جەڭدى عوي دەپ شايتانعا بولار كومەك» دەگەن عاقلياسى جوعارىداعى ويىمىزعا اپ-انىق ساۋلە ءتۇسىرىپ تۇر.

جالپى, جوق ىزدەۋ – ادام تابيعاتىندا بار قۇبىلىس ءھام جاقسى قۇبىلىس. ماسەلە – جوقتى قايدان ىزدەۋدە. بىرەۋ سىرتتان ىزدەيدى, بىرەۋى ىشتەن ىزدەيدى. تاريحي تاجىريبەگە سۇيەنسەك, جوعىن ىشتەن ىزدەگەن جانداردىڭ رۋحاني كامەلەتكە ەرتەرەك قول جەتكىزىپ, كىسىلىك بيىگىنە كوتەرىلگەنىن بايقايمىز. ال بۇل جولى ءبىزدىڭ كەيىپكەر ءوز ىشىنە ۇڭىلمەدى. بالكىم, قورىقتى. جۇرەكتىڭ قوپ-قويۋ قاراڭعى تۇنەگىنە تىعىلعان جىرتقىشتار مەن قۇبىجىقتاردان شوشىدى.

جىگىتتىڭ ساناسى سان ساققا ءبولىنىپ, اقىل-ەسىنەن ابدەن اداس­تى-اۋ دەگەندە شال بارلىق اقي­قاتتى ايتاتىن بولىپ شەشەدى: «قايبىر كەزدە سەن بىزدەن وتباسىمدى كوردىڭدەر مە دەپ سۇرادىڭ. جاۋاپ بەرەيىن, كوردىم. مەن ولاردىڭ ءتىپتى قاي جەردە ەكەنىن دە بىلەمىن. بىلگىڭ كەلسە, ولار تىم الىستا. زادى, ولاردىڭ رۋحى الىس­تا. ال مۇندا ولاردىڭ ءتانى عانا جەرلەنگەن». جىگىت قانىن ىشىنە تارتىپ, سۇرلانا قالادى. «ولار ولگەن. دۇرىسى, ولتىرىلگەن... سەنىڭ قولىڭمەن», دەيدى تاكاپپار شال. ءسويتىپ ولاردىڭ كومىلگەن جەرىن جىگىتكە كورسەتەدى.

ءيا, بارلىعىن جاساعان جىگىتتىڭ ءوزى. ناركوترافيكپەن اينالىساتى­نىن جاسىرۋ ءۇشىن كولىككە ايەلى مەن بالاسىن الا شىققان قىل­مىس­كەر. جولدان اداسىپ, تاۋاردى ۋاقىتىندا جەتكىزە الماي قالعانى ءۇشىن ء«ىز جاسىرعان» سىڭايى.

جىگىت ءوز ارەكەتىنە ءوزى سەنبەي قالش-قالش ەتەدى. ال قۇلا­عىندا شالدىڭ وكتەم داۋىسى جاڭ­عىرىپ تۇر. وسى ساتتە تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ باسكەسەرلەرى ساۋ ەتە قالادى. جاعاسىنان جۇل­ما­لاپ, جىگىتتىڭ ۇنتاقتى قايدا جا­سىر­عانىن سۇرايدى. ال ول بولسا «مەن اداسىپ قالدىم...» دەگەن ءسوزدى قايتالاي بەرەدى.

راسىندا, ول اداسىپ قالدى. ادامشىلىقتان باسقا جولعا ءوز ەركىمەن بۇرىلدى. سول جولدا ءبارىن تارك ەتتى. وسىلايشا, ءوزىن دە جوعالتىپ الدى. اقىر اياعىندا تاپانشانىڭ نىساناسىنا كەزەلىپ تۇرىپ, كەنەتتەن «قۇداي, كەشىر مەنى» دەدى اداسقان جىگىت. شال مەن قىز شاڭق ەتتى. باسكەسەرلەر جىگىت تاپپاعان تاسجولعا بىردەن ءتۇسىپ الىپ, جونىمەن كەتە باردى.

«اداسقاننىڭ ايىبى جوق, قايتىپ ءۇيىرىن تاپقان سوڭ» دەيدى حالىق. ال ءبىزدىڭ كەيىپكەر ءوز ء«ۇيىرىن» تابا الماي قالدى. بالكىم, ءوزىن تابا المادى...