كەيىنگى بىرەر جىلدا «جەكە باسقارۋشى كومپانيالار زەينەتاقى جيناقتارىن قالاي باسقارادى؟» دەگەن ماسەلە كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك (ۇب) ءۇشىن دە بۇل تاقىرىپ وزەكتى. اقپان ايىنىڭ ەكىنشى ونكۇندىگىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇيسەنوۆا ۇكىمەتتىڭ الەۋمەتتىك بلوگى (بجزق) قاراجاتتى الۋدىڭ تابىستىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدى قاتاڭ قاداعالايتىنىن ايتقان.
بۇل رەتتە ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك جەكە باسقارۋشى كومپانيالاردىڭ مۇمكىندىگىنەن ءۇمىت كۇتەتىنىن ءجيى ايتادى. ەل ىشىندە زەينەتاقى جۇيەسىنە رەفورما كەرەك دەگەن پىكىر دە بار.
اپتا باسىنان بەرى تاۋەلسىز ساراپشىلار ۇلتتىق بانك باسقارۋىنداعى بجزق سالىمدارىنىڭ ينۆەستيتسيانىڭ تابىستىلىعى ينفلياتسيانى جابا الماعانىن ايتىپ جاتىر. وسىنىڭ الدىندا عانا بجزق زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقاراتىن كومپانيالاردىڭ تابىستىلىعىن جاريالادى. زەينەتاقى اكتيۆتەرىن قابىلدايتىن بارلىق باسقارۋشى كومپانيا 2023 جىلى ۇلتتىق بانكپەن سالىستىرعاندا جوعارى كىرىستىلىك كورسەتكەن. زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تابىسى 1,6 ترلن تەڭگەگە جەتىپتى. بۇل الدىڭعى جىلعى كورسەتكىشتەن 685,4 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 77,7%-عا ارتىق. ۇلتتىق بانك باسقارۋىنداعى زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ جىلدىق كىرىستىلىگى 10,1 پايىزدى قۇراعان. 2023 جىلى جىلدىق ينفلياتسيا دەڭگەيى 9,8 پايىزدى قۇراعانىن ەسكەرسەك, تازا تابىس دەڭگەيى 0,31 پايىز بولىپ شىعادى.
«2023 جىل ءۇشىن سالىمشىلاردىڭ (الۋشىلاردىڭ) شوتتارىنا بولىنگەن بجزق زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ كىرىستىلىگى ينفلياتسيا 9,80% بولعاندا 10,11%-دى قۇرادى», دەلىنگەن اكتيۆتەردى ينۆەستيتسيالىق باسقارۋ بويىنشا اقپاراتتا.
2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى دەرەك بويىنشا, ۇلتتىق بانك سەنىمگەرلىك باسقارۋىنداعى اكتيۆ كولەمى 17,8 ترلن تەڭگەنى قۇراسا, ال ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىلارعا (يپب) 26,8 ملرد تەڭگە بەرىلگەن. قازىرگى كەزدە زەينەتاقى قورى قاراجاتىن ۇلتتىق بانكتەن بولەك, 5 جەكە ويىنشى باسقارادى:
Halyk Finance ( 13,8 ملرد تەڭگە); Jusan Invest (5,9 ملرد تەڭگە); Halyk Global Markets (3,2ملرد تەڭگە), BCC Invest (2,9 ملرد تەڭگە); Centras Securities (1,02 ملرد تەڭگە).13,8 ملرد تەڭگە اكتيۆتى باسقاراتىن Halyk Finance كومپانياسىنداعى اكتيۆتەردىڭ ينۆەستيتسيالىق كىرىستىلىگى 328,02 ملن تەڭگە بولعان. 2023 جىلعا زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ كىرىستىلىگى 17,2%-دى قۇراعان. ينفلياتسيانى ەسەپكە العانداعى تۇزەتىلگەن تابىس دەڭگەيى – 7,4 پايىز. «ينۆەستيتسيالىق قىزمەت ناتيجەسىندە 2023 جىلدىڭ باسىنان بەرى ەسەپتەلگەن ينۆەستيتسيالىق تابىس مولشەرى 328,02 ملن تەڭگە بولدى. 2023 جىلعا زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ كىرىستىلىگى – 17,20%» دەلىنگەن ەسەپتە.
328 ملن تەڭگە ينۆەستتابىستىڭ 211 ملن تەڭگەسى – باعالى قاعازدار بويىنشا, ونىڭ ىشىندە ورنالاستىرىلعان سالىمدار جانە «كەرى رەپو» وپەراتسيالارى بويىنشا سىياقى تۇرىندە تۇسكەن تابىس.
Jusan Invest حالىقتىڭ 5,9 ملرد تەڭگە زەينەتاقى جيناعىن باسقارادى. كومپانيا باسقاراتىن اكتيۆتەرگە بىلتىر 606,58 ملن تەڭگە تابىس ەسەپتەلگەن. زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ كىرىستىلىگى 13,48%-دى قۇرادى. ينفلياتسيا دەڭگەيىن ەسكەرسەك, تازا تابىس 3,68% بولعان. «ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتىڭ, سونداي-اق شەتەلدىك ۆاليۋتالار باعامىنىڭ قۇبىلمالىلىعى سالدارىنان جانە قارجى قۇرالدارىنىڭ نارىقتىق قۇنىنىڭ وزگەرۋى ناتيجەسىندە 2023 جىل ءۇشىن ەسەپتەلگەن ينۆەستيتسيالىق تابىس كولەمى 606,58 ملن تەڭگەنى قۇرادى. زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ كىرىستىلىگى – 13,48%» دەلىنگەن كومپانيا ەسەبىندە.
2024 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا «Halyk Global Markets» اق سەنىمگەرلىك باسقارۋىنداعى «بجزق» اق زەينەتاقى اكتيۆتەرى 3,2 ملرد تەڭگە بولىپتى. وسى قاراجاتقا بىلتىر 403,99 ملن تەڭگە تابىس ەسەپتەلگەن. كىرىستىلىگى 15,55%-دى قۇراعان. ال ينفلياتسيا دەڭگەيىن ەسەپكە الساق, تازا تابىس كولەمى – 5,5%. «2023 جىلعا ەسەپتەلگەن ينۆەستيتسيالىق كىرىس مولشەرى 403,99 ملن تەڭگەنى قۇرادى. زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ كىرىستىلىگى قىزمەت باستالعان 2021 جىلدان بەرى 30,52% جانە 2023 جىلى 15,55%-دى قۇرادى» دەلىنگەن اقپاراتتا.
BCC Invest سەنىمگەرلىك باسقارۋىنداعى 2,9 ملرد تەڭگە زەينەتاقى اكتيۆىنە 2023 جىلى 230,23 ملن تەڭگە ينۆەستتابىس تۇسكەن. كومپانيا اكتيۆتەردىڭ كىرىستىلىگى 13,05% بولعانىن اتاپ وتەدى. ينفلياتسيامەن تۇزەتىلگەن تابىس دەڭگەيى 3,25% بولادى. «ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتىڭ ناتيجەسىندە ەسەپتەلگەن ينۆەستيتسيالىق كىرىس مولشەرى 230,23 ملن تەڭگەنى قۇرادى. زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ كىرىستىلىگى – 13,05%. ەسەپتەلگەن ينۆەستيتسيالىق كىرىستىڭ ۇلكەن بولىگى كەرى رەپو وپەراتسيالارى بويىنشا سىياقىعا جانە باعالى قاعازداردى نارىقتىق قايتا باعالاۋدان تۇسەتىن كىرىستەرگە كەلدى», دەلىنگەن حابارلامادا.
Centras Securities 1,02 ملرد تەڭگە زەينەتاقى اكتيۆىن باسقارادى. كومپانيا باسقارۋىنداعى اكتيۆتەر اسا قوماقتى تابىس تاپپاعان. بىلتىر 1,02 ملرد تەڭگەگە 105,27 ملن تەڭگە تابىس ەسەپتەلگەن. 2023 جىلعى كىرىستىلىگى 10,67% بولعان. «ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتىڭ جانە قارجى قۇرالدارىنىڭ نارىقتىق قۇنىنىڭ وزگەرۋى ناتيجەسىندە 2023 جىل باسىنان بەرى ەسەپتەلگەن ينۆەستيتسيالىق تابىس مولشەرى 105,27 ملن تەڭگە بولدى. 2023 جىل باسىنان بەرگى زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ كىرىستىلىگى 10,67% بولىپ وتىر» دەپ جازىلعان اقپاراتتا.
ۇلتتىق بانكتىڭ باسقارۋىنداعى اكتيۆتەرگە قاتىستى جىلدىق ماندەگى تابىسى جاريالانسا, جەكە باسقارۋشى كومپانيالاردىڭ ايلىق قىزمەتىنىڭ كورسەتكىشتەرى ۇسىنىلعان بولاتىن. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, جىلدىق ماندەگى كىرىستىلىك پەن ايلىق كورسەتكىشتى سالىستىرۋ قيىن. سودان كەيىن ۇب باسقارۋىنداعى كاپيتالدى باسقارۋشى كومپانيالار جەتەكشىلىك ەتەتىن كاپيتالمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. بجزق سالىمدارى تريلليوندارمەن ولشەنسە, باسقارۋشى كومپانيالاردىڭ كاپيتالى ميللياردتارمەن ولشەنەدى. ينۆەستيتسيالىق كىرىستىلىكتىڭ دە تابيعاتى قۇبىلمالى. ءبىر نەمەسە بىرنەشە اي بويى تەرىس كورسەتكىشتى كورسەتسە, كەلەسى جارتى جىلدىقتا بۇل كورسەتكىش كەرىسىنشە بولۋى بەك مۇمكىن. سوندىقتان ناقتى تابىستىلىقتىڭ دەڭگەيى ءبىر جىلدىق كورسەتكىشپەن عانا باعالانادى. ال ينۆەستيتسيامەن بجزق ەمەس, ۇلتتىق بانك اينالىسادى.
تاۋەلسىز ساراپشى ايبار ولجاەۆ تا وسى پىكىردى قولدايدى. ونىڭ ايتۋىنشا 2024 جىلدىڭ كورسەتكىشىن العاشقى ەكى ايداعى ولشەمدەرمەن باعالاۋعا بولمايدى. مىسالى, الداعى 10 ايدا ءبىز بجزق سالىمدارىنىڭ ينۆەستيتسيالىق كىرىستىلىگى مەن وعان ينفلياتسيانىڭ اسەرىنىڭ قانداي دەڭگەيدە بولاتىنىن بىلمەيمىز. قازىرگى جاعدايدى ساراپشى ادام اعزاسىندا ەت پەن تەرىنىڭ اراسىندا جۇگىرىپ جۇرەتىن جەلگە تەڭەيدى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, 1998-2024 جىلدار ارالىعىندا زەينەتاقى قورىنداعى سالىمدار شامامەن 9,4 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيالىق تابىس جيناعان. بۇكىل كەزەڭدەگى جيناقتالعان ينۆەستيتسيالىق كىرىس 816,4% بولسا, جيناقتالعان ينفلياتسيا – 754,3%.
وسىلايشا, جيناقتالعان ينۆەستيتسيالىق تابىس ۇزاقمەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ينفلياتسيادان اسىپ تۇسەدى. ال ۇلتتىق بانك جۇرگىزەتىن ۇيلەسىمدى ينۆەستيتسيالىق ساياسات بىرنەشە جىلدان بەرى تۇراقتى تابىس كورسەتكىشىن قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى. زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ باسىم بولىگىن ۇلتتىق بانك باسقارعاندىقتان, باس بانك پەن ينۆەستيتسيالىق كومپانيالار قىزمەتىن سالىستىرىپ, ولاردىڭ اراسىندا باسەكە تۋىندايدى دەپ ايتۋعا ءالى ەرتە بولار. ويتكەنى ەكى جاقتىڭ پورتفەل كولەمىن دە, قۇرىلىمىن دا, ينۆەستيتسيالاۋ كەزەڭىن دە, ءارتاراپتاندىرۋ دەڭگەيىن دە سالىستىرۋعا مۇلدەم كەلمەيدى.
«قازاقستان مينوريتارلىق اكتسيونەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ» (QAMS) اتقارۋشى ديرەكتورى دانيار تەمىرباەۆ جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن كەزدە ەلىمىزدە باسقارۋشى كومپانيالارعا زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ينۆەستيتسيالاۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ وكىلەتتىگىن بەرۋ كەرەكتىگىن ايتتى. تەمىرباەۆ ءبىرىنشى كەزەكتە كاسىبي قاتىسۋشىلاردى يكەمدى باقىلاۋعا شاقىرادى. سەبەبى قولدانىستاعى رەتتەۋ تەتىكتەرى زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋشىنىڭ بارلىعىنىڭ بىردەي ينۆەستيتسيالىق ستراتەگياعا يە بولۋىنا اكەلەدى: باسقاشا ايتقاندا, زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋشىلاردىڭ تاۋەكەل دەڭگەيىن ەسكەرمەيدى. بۇل ولاردىڭ باسەكەلەستىك مۇمكىندىگىن شەكتەپ تاستاۋى مۇمكىن.
جيناقتالعان زەينەتاقى قاراجاتىنىڭ 50 پايىزىن جەكە كومپانيالارعا باسقارۋ ءۇشىن اۋدارۋعا رۇقسات بەرگەننەن كەيىن جاعداي وزگەردى دەيدى ساراپشى. دەگەنمەن جەكە كومپانيالاردىڭ تابىستىلىعى ۇلتتىق بانك باسقاراتىن اكتيۆتەردەن جوعارى بولعان جاعدايدا انىقتالادى. باسقارۋشى كومپانيالاردىڭ 2023 جىلداعى كورسەتكىشى جامان ەمەس. دەمەك ۇب مەن ۇكىمەتتىڭ زەينەتاقى سالىمدارىن جەكە باسقارۋشى كومپانيالارعا وتكىزۋ تۋرالى شەشىمى ءوزىن ءوزى اقتادى دەۋگە بولادى.
الماتى