ينفلياتسيا ءيىرىمى

بىراق قاڭتاردا ەلدەگى ايلىق ينفلياتسيانىڭ ءوسىمى 0,8%-دى قۇراعان. بۇل 2017–2021 جىلعى قاڭتارداعى 0,6%-دى قۇراعان تاريحي ورتاشا كورسەتكىشتەن جوعارى ەكەن. جىلدىق ينفلياتسيانىڭ وسۋىنە جاۋاپ رەتىندە ۇب بازالىق مولشەرلەمەنى بىرنەشە رەت كوتەردى. 2022 جىلى ول بەس رەت وزگەردى جانە جىل سوڭىندا 16,75% بولىپ رەكوردتىق دەڭگەيدە بەلگىلەندى. وتكەن جىلدىڭ تامىز ايىنان باستاپ رەتتەۋشى اقشا-نەسيە ساياساتىن جۇمسارتۋعا كىرىستى.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا, دەزينفلياتسياعا, ياعني ونىڭ باسەڭدەۋىنە جالاقىنىڭ ءوسۋى, اقشا ماسساسىنىڭ ارتۋى, ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ تۇراقتالۋى جانە بازالىق مولشەرلەمەنىڭ ءتۇسۋى سياقتى ىشكى فاكتورلار اسەر ەتەدى. سىرتقى فاكتورلارعا كەلسەك, بيىل قاڭتاردا رەسەيدەگى ينفلياتسيا دەڭگەيى 7,44%-دى ساقتاپ قالدى. فاو دەرەكتەرىندە (ازىق ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمى) ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ يندەكسى 2024 جىلعى قاڭتاردا جەلتوقسانداعى ناقتىلانعان دەرەكتەرمەن سالىستىرعاندا 1,2 تارماققا نەمەسە 1,0%-عا تومەندەگەنى ايتىلعان. بۇل 2023 جىلدىڭ قاڭتار ايى­مەن سالىستىرعاندا 10,4%-عا تومەندەۋدى كورسەتەدى. 2024 جىلدىڭ قاڭتارىندا ەۋروايماق ەلدەرىندەگى ينفلياتسيا 2023 جىلعى جەلتوقسانداعى 2,9%-دان 2,8%-عا دەيىن تومەندەدى.

Applied Economics Research Centre (AERC) قازاقستانداعى ينفلياتسياعا قاتىستى بولجامىن جاقسارتقانمەن, 2024 جىلدىڭ ساۋىرىنەن باستاپ ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋ قارقىنى باياۋلاۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ وتىر. سوعان بايلانىستى AERC اقپان ايىنداعى ينفلياتسيا دەڭگەيىن الدىڭعى شولۋداعى 9,10%-عا قارسى 9,04% (ج/ج) دەڭگەيىندە بولجايدى. ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋى قاڭتارداعى ناقتى ينفلياتسيانىڭ تومەندىگىمەن جانە اقپانداعى ينفلياتسيانىڭ شامالى جوعارى باعالانۋىمەن بايلانىستى. ايتا كەتەيىك, ناۋرىز ايىنان باستاپ جوعارى بازالىق اسەر بۇدان بىلاي جىلدىق ينفلياتسيا دەڭگەيىن تومەندەتۋگە ايتارلىقتاي اسەر ەتپەيدى. سوندىقتان AERC ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋى ناۋرىز ايىنان باستاپ ءبىرشاما باياۋلايدى دەپ كۇتەدى.

AERC بولجاپ وتىرعان شاما – ەل ۇكىمەتىنىڭ ينفلياتسياعا قاتىستى كوزدەپ وتىرعان مەجەسىمەن قارايلاس ەكەنىن بايقايمىز.

ساراپشىلار ينفلياتسيا ەكى ەسە تومەندەسە دە ازىق-ت ۇلىك باعاسىنا سونداي دەڭگەيدە اسەر ەتە الماي­دى دەيدى. ويتكەنى رەسەيدەن كەلەتىن ارزان تاۋار­عا توسقاۋىل قويا الماي وتىرمىز, وزبەكستان مەن قىر­عىز­ستاننان جەتكەن تاۋارلار دا ءبىزدىڭ پايداعا جۇ­مىس ىستەپ جاتقان جوق. ال اۋىلداعى اعايىن ينفليا­تسيا دەڭگەيىن رەسمي ورىنداردىڭ مالىمەتىنە ەمەس, قال­تا­سىنداعى قارجى مەن بازارداعى باعاعا قاراپ باعا­لايدى.

AERC بولجامىندا الداعى ۋاقىتتا ينفلياتسيانىڭ ديناميكاسى ىشكى جانە سىرتقى ەكونوميكالىق فاكتورلاردىڭ ءوزارا بايلانىسى جانە اسەرىمەن انىقتالاتىنى ايتىلعان. دەمەك «ينفلياتسيا ءيىلدى مە؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرۋ ءالى ەرتە. ۇلتتىق بانك ءبىر جىلداعى ورتاشا ينفلياتسيا 7,5–9,5% شەگىندە ساقتالادى دەپ بولجايدى. بۇل بولجامنىڭ دا جوعارى شەگىن ساۋىردەگى ينفلياتسيا دەڭگەيى انىقتايتىن بولادى.

تhe Economist 22 اقپاندا «Do not expect America’s interest rates to fall just yet: the risk of a second wave of inflation remains too great» دەگەن تاقىرىپتى ايعايلاتىپ جاريالادى. ونى سوزبە ءسوز اۋدارساق, «امەريكانىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەلەرى تومەندەيدى دەپ كۇتپەڭىز: ينفلياتسيانىڭ ەكىنشى تولقىنىنىڭ قاۋپى تىم جوعارى». دەمەك ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى مەن شيكىزات باعاسى تومەندەپ جاتقانىمەن, ينفلياتسيانىڭ شارىقتاپ كەتۋ قاۋپى ءالى سەيىلگەن جوق. «ينفلياتسيا ءوزىنىڭ شارىقتاۋ شەگىنەن الدەقايدا تومەن, بىراق جەڭىلگەن جوق» دەگەن پىكىردىڭ باسىمداۋ بولۋىنا وسى فاكتور اسەر ەتىپ وتىر...