مال ۇرلىعىنا بەرىلەتىن جازا قاتايىپ, بۇرىن ەكى جاقتىڭ كەلىسىمىمەن نەمەسە مالدىڭ قۇنىن تولەۋمەن, ايىپپۇل سالىنۋمەن ۇرىنىڭ «باسىنان سيپاپ» قويا سالاتىن جازالار قاتايدى. جەڭىل جازانىڭ ۇرلىقتى تىيماي, كەرىسىنشە ورىستەتەتىنىنە تالاي رەت كوز جەتتى.
جازانىڭ قاتايعاندىعىنىڭ ارقاسىندا بىلتىر ەلىمىزدە مال ۇرلىعى 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 16,3 پايىزعا ازايدى. ءىىم كريمينالدىق پوليتسيا دەپارتامەنتى باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جاندوس باتىربەكوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, بىلتىر ەل اۋماعىندا 8,5 مىڭنان اسا مال ۇرلانىپ, ونىڭ جارتىسى تابىلعان. «الايدا مال ۇرلىعىن كانىگى كاسىپ جاساپ العاندار ءالى دە قاراپايىم حالىققا زيانىن تيگىزىپ وتىر», دەيدى ول. مالدىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءىىم باستاماسىمەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار وڭىرلەردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, مال جايۋ قاعيدالارىن ازىرلەپ, بەكىتتى.
قازىر قىلمىستىق كودەكستە «مال ۇرلىعى» دەگەن جەكە باپ قاراستىرىلعان, ونداعى ەڭ جوعارى جازا – م ۇلىكتى تاركىلەپ, 12 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ. وسى قىلمىستىڭ بىلىكتىلىك بەلگىسىن اۋىر قىلمىستار ساناتىنا اۋىستىرۋ ارقىلى بىرنەشە رەت مال ۇرلاعاندارعا, ءۇي-جايعا باسىپ كىرگەندەرگە جازا قاتاڭداتىلدى. بۇل جابىرلەنۋشىلەرمەن تاتۋلاسۋ ارقىلى ۇرىلاردىڭ جازادان جالتارىپ كەتپەۋىنە جانە ۇرلىقتىڭ الدىن الۋدى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەردى. زاڭدا جەكە ادام قوراعا ءتۇسىپ مال ۇرلاسا 5 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ كوزدەلگەن, ەگەر توپ بولىپ الدىن الا ءسوز بايلاسىپ, ءىرى مولشەردە ۇرلىق جاساسا, جازا 7 جىلعا دەيىن بەرىلەدى. ال بىرنەشە رەت قوراعا نەمەسە قويماعا بۇزىپ كىرگەنى ءۇشىن بەرىلەتىن جازا – 10 جىل. اسا ءىرى كولەمدە جانە قىلمىستىق توپ بولىپ ۇرلىق جاساسا, 12 جىل باس بوستاندىعىنان ايىرۋ كوزدەلگەن.
بىراق «ۇرىدا ۇيات جوق», مال ۇرلىعى ءالى دە ازايماي وتىر. وتكەندە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا مال ۇرلىعىمەن اينالىسقان توپتىڭ قىلمىسى اشكەرە بولدى. 18 بەن 25 جاس ارالىعىنداعى قىزىلجار اۋدانىنا قاراستى بەسكول اۋىلىنىڭ 7 جىگىتى ءبىر جازدا كورشىلەس شال اقىن مەن ەسىل اۋدانىندا تۇراتىن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قورالارىنا ءتۇسىپ, 10 رەت مال ۇرلاعان.
الدىمەن 2023 جىلدىڭ 3 شىلدەسىندە شال اقىن اۋدانىنىڭ كەڭەس اۋىلىنا جەتى تۇندە كەلىپ, ءبىر تۇرعىننىڭ قوراسىنان ەكى قويىن ۇرلاپ كەتكەن. ەكى قويدىڭ باعاسى 120 مىڭ تەڭگەدەي, مال يەسىنە وسىنشا شىعىن كەلتىرىلگەن. ارادا 10 كۇن وتكەندە ەكى جىگىت ارالارىنا تاعى ءبىر سەرىكتەرىن قوسىپ الىپ, بىرلىك اۋىلىندا تۇراتىن ۇ.سۇلتاننىڭ قوراسىنان 5 قويدى ۇرلاپ كەتكەن. مال يەسىنە كەلتىرىلگەن شىعىن – 480 مىڭ تەڭگە.
«دانىككەننەن قۇنىققان جامان» دەمەكشى, العاشقى ەكى «جورىقتارىندا» ۇستالماعان ۇرىلار داندايسىپ, ارادا 5 كۇن وتكەندە ەڭبەك اۋىلىنداعى ا.باپاشەۆتىڭ قوراسىنان ءبىر قويدى ۇرلاپ كەتەدى. ءسويتىپ, مال يەسىنە 45 مىڭ تەڭگەنىڭ شىعىنىن كەلتىرەدى. 21 شىلدەدە ۇرىلار قاستارىنا تاعى ءبىر جىگىتتى قوسىپ الىپ, بىرلىك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى س.ءحامزيننىڭ قوراسىنان التى قويدى ۇرلاپ اكەتەدى. بۇل جولى ۇرىلار مال يەسىنە 370 مىڭ تەڭگە زيان كەلتىرەدى.
31 شىلدەدە ۇرىلار تۇنگى جورتۋىل الاڭىن كەڭەيتىپ, ەسىلمەن كورشىلەس مامليۋت اۋدانىنداعى توكارەۆكا اۋىلىنا سوعىپ, د.فرولوۆ دەگەن تۇرعىننىڭ قاماۋدا تۇرعان بەس قويىن باسىپ الىپ كەتەدى. كەلتىرىلگەن شىعىن كولەمى – 750 مىڭ تەڭگە.
ۇرىلار توبى 8 تامىزدا بىرلىك اۋىلىندا تۇراتىن ب.سىلامقازىنىڭ قوراسىن تورۋىلداپ, 144 مىڭ تەڭگەگە باعالانعان ەكى قويىن قولدى قىلادى. ال 10 تامىزدا ارالارىنا تاعى قوس سەرىگىن الىپ, ەكى كولىكپەن ب.سىلامقازىنىڭ ۇيىنە كەلىپ, ونىڭ قوراسىنان ءۇش قويدى قولدى قىلادى. الايدا مۇنى مىسە تۇتپاعان اككىلەر كورشى م.حامزين دەگەننىڭ اۋلاسىنان ءبىر قويدى قوسا الىپ كەتپەك بولادى. مالدىڭ اياعىن بايلاپ تاستاپ, قالعانىن ۇستاۋعا ۇمتىلعاندا ۇرىككەن قويلار قاشانى بۇزىپ شىعىپ, اۋلاعا قاشادى. قويدىڭ دۇبىرىمەن ۇرگەن يتتەردىڭ داۋسىنان قورقىپ قالعان ۇرىلار كولىكتەرىنە وتىرىپ قاشپاقشى بولعان. الايدا شىرت ۇيقىدا جاتقان ءۇي يەلەرىنىڭ دالاعا شىققان دىبىسى بىلىنبەگەن سوڭ تاعى ءۇش قويدى ۇستاپ الىپ, تايىپ تۇرعان. كەلتىرىلگەن زيان – 432 مىڭ تەڭگە.
قىلمىستىق توپتىڭ ابدەن كانىگىلەنىپ ءارى داندايسىپ كەتكەنى سونشالىق, ولار ءار بەس كۇن سايىن جورتۋىلدارىن جالعاستىرىپ وتىرعان. 13 تامىزدا ولار قاراتال اۋىلىنا سوعىپ, ن.ارىستانباپوۆتىڭ اۋلاسىنان ەكى قويدى ۇرلاپ كەتكەن. قايتا اينالىپ سوعاتىن قاسقىرلار توبى ۇقساپ, ۇرىلار 14 تامىزدا ەڭبەك اۋىلىنا قايتا سوعىپ, ا.زاكىريانوۆا دەگەن ايەلدىڭ قوراسىنان ءبىر قوي, جاقىپوۆا دەگەن ايەلدىڭ قاشاسىنان ءبىر قوي ۇرلاپ, ەكى تۇرعىنعا 60 مىڭنان 120 مىڭ تەڭگە زيان كەلتىرەدى.
اۋىلداعى اعايىننىڭ قوراسىنا ءتۇسىپ جۇرگەن ۇرىلاردىڭ ءبارىنىڭ دە اينالىساتىن زاڭدى شارۋالارى بارى بەلگىلى بولىپ وتىر. بىرەۋى ءتىپتى كىتاپحاناشى بولىپ جۇمىس ىستەگەن. ءبارىنىڭ دە ورتا جانە ورتادان جوعارى بىلىمدەرى بار. الايدا قاناعاتسىزدىق ولاردى ۇرلىققا يتەرمەلەپ, بىرەۋدىڭ نەسىبەسىنە قول سۇعاتىن, قىلمىستىق, ارام جولعا سالعان. وڭاي جولمەن كەلگەن تابىس جالعاسا بەرەدى دەپ ويلاسا كەرەك, ءتىپتى ساقتىقتى دا ۇمىتقان. بىراق حالىق «ۇرلىق ءتۇبى – قورلىق» دەگەندى بەكەر ايتپاعان, قازىر ولاردىڭ ءبارى كوزدەرى بوزارىپ, جاستىق ءومىرىنىڭ وتتى كۇندەرىن تەمىر توردىڭ ار جاعىندا وتكىزىپ جاتىر.
2023 جىلدىڭ 23 جەلتوقسانىندا ەسىل اۋداندىق سوتى قىلمىستىق توپتىڭ ءتورت مۇشەسىن قىلمىستىق كودەكستىڭ 188-1-بابىنىڭ 3-ءبولىمى «مال ۇرلاۋ» بويىنشا 6 جىلعا سوتتادى. قالعاندارىن دا وسى باپپەن 5 جىلدان باس بوستاندىعىنان ايىردى.
جۋىردا قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى وبلىستىق سوت القاسى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى سوتىنىڭ توراعاسى ەربول جانعازيننىڭ توراعالىعىمەن ەسىل اۋداندىق سوتىنىڭ ۇكىمىنە جازىلعان شاعىم-ارىزدى قاراپ, ۇكىمدى وزگەرىسسىز قالدىردى. ءسويتىپ, ۇكىم زاڭدى كۇشىنە ەندى.
بۇرىن مۇنداي جاعدايدا جاپا شەگۋشىمەن كەلىسىم بولسا, كەلتىرىلگەن زيان قالپىنا كەلتىرىلسە, سوت شارتتى نەمەسە باسقا ءتۇرلى جازالار بەرەتىن. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, بۇل «جەڭىلدىكتەردىڭ» ۇرلىقتى تىيۋعا, قىلمىستى جويۋعا اسەرى از ەكەندىگىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى