ول بالا جاسىندا وڭاشالىقتى قالاپ, شەكسپيردىڭ كىتاپتارىن وقىپ ءوسىپتى. ءومىردىڭ سان قاتپارلى سىرىنا, عاجايىپ الەمنىڭ وزگەشە قۇبىلىستارىنا ەرتە قىزىققان ول كەيىن وسە كەلە ماگيالىق رەاليزم ستيلىندە قالام تەربەيتىن ۇلكەن جازۋشى بولدى. ءچيليدىڭ ادەبيەتتەگى شولپان جۇلدىزى اتانعان يزابەل الەندە ءبىر عانا «رۋحتار ءۇيى» اتتى رومانىمەن الەمگە تانىلدى. روماننان ساياسي استار ىزدەگەن ونىڭ تۋعان ەلى اتالعان شىعارمانى باسىپ شىعارۋعا تىيىم سالدى, ءتىپتى سول تۇستا وزگە يسپان ءتىلدى ەلدەر دە يزابەل الەندەنىڭ ەسىمىنەن ات-تونىن الا قاشتى. بۇل كۇندەرى كاليفورنيادا تۇرىپ جاتقان وعان سۇحبات الۋ ويىمىز بار ەكەنىن ايتىپ حابارلاسقانىمىزدا, تۇڭعىش رەت قازاق جۋرناليسىنە سۇحبات بەرىپ وتىرعانىن ايتىپ, كەلىسىم بەردى.
– قازاق وقىرماندارى پابلو نەرۋدانى جاقسى بىلەدى, ونىڭ ءوز حالقىنىڭ ادەبيەتىنە, الەمدىك رۋحانياتقا سىڭىرگەن ەڭبەگى وراسان ەكەنى شىندىق. ءسىز دە چيلي توپىراعىندا وسكەنسىز. قازىر امەريكادا ءومىر سۇرگەنىڭىزبەن, بالالىق, جاستىق شاعىڭىز چيلي ەلىندە ءوتتى, نەرۋدانىڭ شىعارمالارى سىزگە قالاي اسەر ەتتى؟
– پابلو نەرۋدانىڭ پوەزياسى مەنىمەن ءومىر بويى بىرگە. مەن ماڭگىلىك شەتەلدىكپىن, ءومىرىمنىڭ كوپ بولىگىن شەتەلدە وتكىزدىم. نەرۋدانىڭ پوەزياسى مەنى تۋعان حالقىممەن, اتامەكەنىممەن, ونداعى اقەدىل جۇرتىممەن, ءوز تامىرىممەن بايلانىستىرادى, ماعان چيلي سۇلۋلىعىن سەزىندىرەدى. ال وسىدان كەيىن ونىڭ جانىڭدى وزگەشە عاجايىپقا بولەيتىن جىرلارى قالاي اسەر ەتپەي تۇرا السىن! بىراق سەنىڭ بۇل سۇراعىڭا مەنەن گورى ادەبي سىنشى نەمەسە ادەبيەت ماماندىعىنىڭ پروفەسسورى جاقسى جاۋاپ بەرە الار ما ەدى دەپ ويلايمىن.
– ءسىزدىڭ كىتاپتارىڭىز كوپتەگەن تىلگە اۋدارىلىپ, 50 ميلليوننان استام دانامەن ساتىلدى. بۇل – جازۋشى ءۇشىن ۇلكەن باقىت. مۇنداي جەتىستىككە جەتۋ ءۇشىن تالانت پەن ەڭبەكتەن باسقا نە كەرەك؟
– سوڭعى ەسەپ بويىنشا مەنىڭ كىتاپتارىم 77 ميلليوننان استام دانامەن ساتىلدى. بۇل كورسەتكىشكە ءوزىم دە سەنە المايمىن. بىراق بۇل – شىندىق. جازۋشىلىق جولدا كەرەمەتتەي جولىم بولدى دەپ ويلايمىن. مەن سياقتى ءوز ىسىنە ۇقىپتى, تالانتى اسقان جازۋشىلار وتە كوپ, بىراق ولاردىڭ ءبارىنىڭ بىردەي جولى بولا بەرمەدى.
– روماندارىڭىزدا ميف پەن جەكە تاجىريبەنى قالاي ۇيلەستىرە الدىڭىز؟
– بۇل شىنىمەن ويلاناتىن سۇراق ەكەن. ەگەر سوزىمە سەنسەڭىز, مەن مىنا الەمدى جۇمباق جەر دەپ ەسەپتەيمىن. ءبىز تۇسىندىرە المايتىن نەمەسە باسقارا المايتىن كوپتەگەن قۇبىلىس بار ەكەنى انىق. تىم قاتتى ىرىمشىل دا ەمەسپىن, بىراق جۇمباق بولىپ كورىنەتىن دۇنيەلەرگە قىزىعامىن. سول ءۇشىن بۇل ءۇردىس مەنىڭ ومىرىمە, جاقسى شىعارمالار جازۋىما وزگەشە مۇمكىندىك بەردى.
– العاشقى رومانىڭىزدى ءوز ەلىڭىزدە باسۋعا تىيىم سالىنعانىن ەستىدىك, مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟ ساياسي استارى بار ما؟
– ساياسي سەبەپتەرمەن 80-جىلداردىڭ باسىندا چيليدە «رۋحتار ءۇيى» اتتى كىتابىما تىيىم سالىندى. اسكەري ديكتاتۋرا ونەردىڭ, ادەبيەتتىڭ جانە جۋرناليستيكانىڭ بارلىق تۇرلەرىن تسەنزۋراعا اينالدىردى. سوندىقتان مەنىڭ كىتابىم تىيىم سالىنعان كوپتەگەن كىتاپتىڭ ءبىرى بولدى دەسەم بولادى. ءبىر قىزىعى, قازىر اقش-تا بۇل رومانعا سولتۇستىك كارولينادا, باسقا وڭتۇستىك شتاتتاردا دا تىيىم سالىنعان. نەگە ەكەنىن بىلە المادىم. ءبىر جاقسىسى, تىيىم سالىنعان كىتاپتى وقىرمان ىزدەپ ءجۇرىپ وقىعىسى كەلەدى.
– شىعارمالارىڭىزداعى كەيىپكەرلەر – نەگىزىنەن ايەلدەر. سول كەيىپكەرلەر ارقىلى قوعامنىڭ بەت-بەينەسىن اشقىڭىز كەلدى مە, الدە ءوزىڭىز ايەل جازۋشى بولعان سوڭ, ايەلدەر تاعدىرىن شىعارماشىلىعىڭىزعا ارقاۋ ەتتىڭىز بە؟
– مەن رۋحى قايسار, ءتوزىمدى ايەلدەر تۋرالى جازامىن. ويتكەنى ولار مەنىڭ اينالامدا جۇرەدى. ولار تۋرالى وقيعا قۇراستىرۋىمنىڭ ەش قاجەتى جوق. ماعان تەك ولاردى باقىلاپ, تىڭداۋ عانا جەتكىلىكتى. مەن قۇرعان قوردىڭ ماقساتى – تاۋەكەلگە بەل بۋعان ايەلدەر مەن قىزدارعا كومەكتەسۋ. ءبىز بىرنەشە ەلدە جۇمىس ىستەيمىز. وسى ارقىلى ەرەكشە ايەلدەردىڭ سان الۋان الەمىن تانىدىم. ولاردىڭ كەيبىرەۋى ومىردەن ءتۇڭىلدى, بارىنەن, اسىرەسە بالالارىنان ايىرىلدى. بىراق ولار قايتادان اياعىنان تىك تۇرىپ, وزگەشە كۇش-قۋات, جاناشىرلىق ءھام قۋانىشپەن ءومىر سۇرە الاتىن كۇيگە جەتتى. قازىر ولاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرى مەنى شابىتتاندىرادى, مۇمكىندىگىنشە ولار تۋرالى ايتا دا, جازا دا بەرگىم كەلەدى.
– قالامگەردىڭ قوعام الدىنداعى مىندەتى قانداي دەپ ويلايسىز؟
– كوركەم شىعارما جازۋشىلاردى ءوزارا بايلانىستىرادى, كەيدە ولاردىڭ جۇرەگىنە ساۋلە دە شاشا الادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جازۋشى قوعامعا اسەر ەتۋى مۇمكىن. مەن, مىسالى, بىرنەشە ابوليتسيونيست توپتىڭ جۇمىسىنان گورى قۇلدىققا قارسى ارەكەت ەتكەن «توم اعايدىڭ لاشىعى» رومانى تۋرالى ءجيى ويلانامىن. كوركەم شىعارما وزگەلەرگە شىنايى اسەر ەتۋى ءۇشىن ول ءسوزسىز شىندىققا نەگىزدەلۋى كەرەك. الەمدەگى ميلليونداعان بوسقىندار تۋرالى ەستىگەندە, بۇل قۇبىلىستىڭ نەنى بىلدىرەتىنىن ەلەستەتە دە المايمىز. بۇل جاي عانا ساناق پا؟ بىراق ءبىر بوسقىننىڭ وقيعاسى باياندالاتىن روماندى وقىعانىمىزدا, ونىڭ اتىن ءبىلىپ, ءجۇزىن ەلەستەتە الاتىن بولساق, ءبارى باسقاشا بولار ەدى. انە, سول ساتتە الگى بوسقىن ءبىزدىڭ ءوزىمىز, ال ومىردەن تەپەرىش كورىپ قينالعان بالا ءبىزدىڭ بالامىز سياقتى ەلەستەۋى ابدەن مۇمكىن. الەمنىڭ ءبىر شەتىنەن مەنى ىزدەپ, سۇحبات الۋعا نيەتتەنگەنىڭ ءۇشىن العىسىمدى بىلدىرەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
دۇيسەنالى الىماقىن,
«بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ George Washington ۋنيۆەرسيتەتىندەگى زەرتتەۋشىسى, امەريكاداعى «اباي ورتالىعىنىڭ» ۇيلەستىرۋشىسى,
اقش