بيۋدجەت كىرىسىنىڭ تۇراقتى كوزى

پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, ازىر­­لەنىپ جاتقان جاڭا سالىق كو­دەكسىندە ينۆەستورلارعا قولاي­لى جاعداي جاسالىپ, بيۋد­جەتكە قا­­جەتتى كولەمدە قارجى ءتۇسى­رۋ بو­يىنشا كوكەيگە قو­نىم­دى تەڭ­گە­رىمدى قامتا­ما­سىز ەتۋ كەرەك.

بۇرىنعى ۇكىمەت قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ مولشەرلەمەسىن 12 پايىزدان 16 پايىزعا كوتەرۋدى ۇسىنعان ەدى.

وسى رەتتە تۇران ۋنيۆەر­سي­ت­ەتى قارجى كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى نازيا مۇساحانوۆا قو­سىم­شا قۇن سالىعى بيۋدجەت كىرى­سىنىڭ ەڭ تۇراقتى كوزى دەيدى.

«ققس الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىن­دە قولدانىلادى جانە ءوزىنىڭ امبە­باپتىعىنا بايلانىستى بيۋدجەت قالىپتاسۋىن قامتا­ما­سىز ەتەدى. ققس مولشەر­لە­مە­سى ۇلعايسا, بيزنەستىڭ سا­لىق شىعىنى ارتىپ, ەلدىڭ ينۆەس­تي­تسيالىق تارتىمدىلىعى ناشارلاۋى مۇمكىن. بۇرىنعى ۇكىمەت مولشەرلەمەنىڭ كوتە­رىلۋى­نەن تۇسەتىن ققس بويىنشا قو­سىمشا ءتۇسىم ۇلتتىق قور­دان تۇسەتىن ترانسفەرتتەردىڭ ءتۇسى­مىن الماستىرادى دەگەن پىكىردە بولعان. مەنىڭ ويىمشا, ققس مولشەرلەمەسىن رەفورما­لاۋ كەزىندە ەۋرووداقتىڭ كەي­بىر ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنسەك ورىندى بولار ەدى. ولار ققس مولشەرىن ءوزى قوي­عانى­مەن, ەسەپتەۋدىڭ بەلگىلى ءبىر ەرەجەسى بار. ماسەلەن, ستاندارتتى مولشەرلەمە كەم دەگەندە 15% بولۋى كەرەك. بۇل رەتتە جەڭىلدىك مولشەرلەمەسىن قول­داناتىن بىرقاتار تاۋار­لار بولسا, ال كەيبىر ءونىم تۇرلەرىندە نولدىك مولشەرلەمە بەكىتىلگەن. ەو ەلدە­رى­نىڭ تۇگەلگە جۋىعى رەزيدەنتتەر مەن رەزيدەنت ەمەس­تەر­دىڭ ققس تولەۋىن اجىراتا­تىن­دىقتان, سالىق جە­ڭىل­دىك­تەرىن ەلدەگى رەسمي تىر­كەل­گەن بيزنەس وكىلدەرى پايدالانا الادى. تۇرۋعا رۇقسات الىپ, كەڭسە اشقان رەزيدەنت ەمەستەر ءۇشىن دە ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا تومەندەتىلگەن مولشەرلەمەلەر بەلگىلەنەدى», دەيدى مۇساحانوۆا.

ەگەر ەۋروپاداعى ورتاشا ققس مولشەرلەمەسى 20–21% بولسا, ۇلىبريتانيادا 0% –5,5% ارالىعىندا ەكەن. ەلىمىزگە ءتيىستى ققس-تىڭ تەك فيسكالدىق عانا ەمەس, رەتتەۋشىلىك الەۋەتىن ءتيىمدى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ كەرەك دەيدى ساراپشى. سارا­لانعان سالىق سالۋدى ەنگىزگەن ەلدەر­دىڭ تاجىريبەسىندە قيىن­دىق­تار جوق كورىنەدى.

«سالىق جۇيەسى دامىعان ەۋروپا ەلدەرىنىڭ وزىندە ققس-نان جالتارۋ ارقىلى جاپپاي الاياق­تىق ورىن العان. فران­تسيا بيۋد­جەتىنىڭ مۇنداي ارەكەت­تەر­دەن جىل سايىنعى شىعىنى – شامامەن 19 ميلليارد, گەرمانيادا – 17–18 ميلليارد, ۇلىبري­تانيا­دا شامامەن 16,5 ميلليارد ەۋرونى قۇرايدى ەكەن. بۇگىندە سالىقتىڭ ءبولىپ تولەۋ جوسپارى مەن جەڭىلدەتىلگەن مول­شەرلەمەسى جۇمىستى قيىن­دا­تىپ جىبەردى. ققس بويىنشا جەڭىلدىكتەردى قايتا قاراۋ – سالىق تولەۋشىلەردىڭ بارلىق ساناتى ءۇشىن ەلەكتروندىق شوت-فاكتۋرانى مىندەتتى تۇردە قول­دانۋ جانە ققس شوت-فاك­تۋرا جۇيەسىن پايدالانۋدىڭ مۇم­كىن­دىگىن كەڭەيتۋ كەرەك. قازاق­ستاننىڭ شەتەلدەر­دەن ايىرماشىلىعى – الەۋ­مەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ جەكەلەگەن توپتارى ءۇشىن ققس بويىنشا جەڭىلدىك مولشەر­لە­مەسى جوق (پاندەميا كەزىن­دە­گى ۋاقىتشا شارالاردى قوس­پا­عان­دا). بۇل تاجىريبە كوپتە­گەن ەۋروپا ەلىندە جانە رەسەيدە قولدانىلادى. مەنىڭشە, ققس سارالانعان مولشەرلەمەسىنىڭ جۇيەسىن ازىرلەۋگە بولادى. ما­سە­لەن, تىزىمگە بالالارعا ار­نال­عان زاتتار, مينەرالدى سۋ, ءسۇت الماستىرعىش, بالالار اۆتو­كرەسلوسى, قوعامدىق كولىك قىز­مەتى سياقتى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردى قوسۋ كەرەك. ەۋرا­­زيا­­لىق ەكونوميكالىق وداق ايا­سىندا (ەاەو) ققس مول­شەر­لە­مەسىن بىرىزدەندىرۋ بولماي تۇر. قازىرگى ۋاقىتتا ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردە جاناما سا­لىق­تاردىڭ مولشەرلەمەسى ساي­كەس كەلمەيدى. جاناما سالىق­تار­دى الۋ «تاعايىندالعان ەل» قاعيداتى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. تاۋارلاردى يمپورتتاۋ كەزىندە يمپورتتاۋشى ەلدە قولدانىلاتىن مولشەرلەمە قول­دانىلادى. بىرىڭعاي ققس مول­شەرلەمەسىن ەنگىزۋ ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ كەدەن جانە سالىق ورگاندارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ بىرىنە اينالۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن», دەيدى نازيا مۇساحانوۆا.

ساراپشى بيزنەس جۇرگىزۋ ءۇشىن تەڭ جاعداي جاسالسا, ققس تولەۋ ءتارتىبىن جەڭىلدەتۋ جاناما سالىقتاردى بىرىڭعاي كەدەندىك اۋماقتا ءتيىمدى اكىمشىلەندىرۋگە ىقپال ەتەر ەدى دەگەن وي ايتادى. ارينە, بىزدەگى سالىق جۇيەسىن ققس بويىنشا رەفورمالاۋ كە­زىن­دە وتاندىق ەكونوميكانىڭ ەرەك­شەلىكتەرىن, دامۋ جانە دا­يىندىق دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ, شەت مەملەكەتتەردىڭ تا­جىري­بەسىن قولدانۋ ارتىق بولماي­تىن سە­كىلدى. ققس-نى ءتيىمدى باس­قا­رۋ­دا بلوكچەين مەحانيزمى مەن جاساندى ينتەللەكت جۇيەسىن جەتىل­دىرۋ تاعى بار.