مايدانگەر جازۋشى مۇراسى

كەشتە  الدىمەن ەل باسىنا سىن تۋعان ساتتە قارۋ مەن قا­لام­دى قاتار ۇستاعان قارىمدى قالامگەردىڭ ءومىرى مەن ونەرىن قامتىعان دەرەكتى فيلم كور­سە­تىلدى. ودان كەيىن جۋرناليست ماعجان سادىحان جازۋشى شى­عارماشىلىعى تۋرالى باياندا­ما جاسادى. ءىس-شارانى بەلگىلى اقىن, جىرشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى بايانعالي ءالىمجانوۆ اسەم سوزبەن ارلەپ, تار­تىمدى جۇرگىزدى.

– اسكەن اعانىڭ ەسىمىن العاش 70-جىلدارى عالىم تۇرسىنبەك كاكىشەۆتىڭ  اۋزىنان ەستىدىم. ول كىسى «تسەلينوگرادتا سونداي مايدانگەر قالامگەر تۇرادى», دەپ, ماقتانىشپەن ايتتى. سول تۇستا تسەلينوگراد – تىڭ ولكەسىنىڭ ور­تالىعى ەدى. وسى وڭىردە حال­قى­مىزدىڭ ۇلەس سانى تىم ازا­يىپ كەت­كەنى جانىمىزعا باتاتىن.­  ەندى  بۇل جاقتا ءتىلىمىزدىڭ جاع­­دايى نە بولادى, تۇگەلدەي ورىس­تانىپ كەتپەي مە دەگەن ۋا­يىم بولدى. سوندا مۇندا كىم بار دە­گەندە, الدىمەن ويىمىزعا اسكەن نابيەۆ, نۇرعوجا ورا­زوۆ, وكتيابر الىبەكوۆ, ءانۋار يپ­ماعامبەتوۆ, الدان سما­يىلوۆ سەكىلدى قالامگەرلەر تۇ­سە­تىن. وسى ازاماتتاردىڭ ءبارى وب­لىس­تىق گازەتتە قىزمەت ىستەدى. قازاق رەداكتسياسى ۇلتتىق قۇن­دىلىقتارىمىزدى ساقتاپ تۇرعان قاسيەتتى وردا سەكىلدى كورىندى. بۇل قالامگەرلەردى كورىنبەيتىن كۇرەسكەرلەر دەپ ايتۋعا بولادى. اسەكەڭ ءوز انا ءتىلى ءۇشىن كۇرەسىپ, قازاق تىلىندە كوركەم شىعار­ما جازدى. قازاق مەكتەپتەرىنىڭ توپ­تاپ جابىلۋىنا قارسىلىق كور­سەتتى. قازىرگى قالانىڭ ورتا­سىنداعى كەنەسارىنىڭ ساربازدارى جەرلەنگەن كونە قورىم­دى تەگىستەپ, ۇستىنەن كوپقاباتتى ءۇي تۇرعىزامىز دەگەندە, سوعان قارسى بولعانداردىڭ ءبىرى – اس­كەن اعامىز. قاندى مايداننان امان كەلىپ, جان جارى فاريدا اپاي ەكەۋى 11 بالا تاربيەلەپ ءوسىردى. بالالارىنىڭ ءبارى ەل تانىعان ازامات بولدى, – دەدى ب.ءالىمجانوۆ.

اسكەن نابيەۆ – اقمولا وب­لىسىنىڭ اقكول اۋدانىندا تۋ­عان. 1941 جىلى ورتا مەكتەپتى بىتىرە سالىسىمەن اسكەرگە الىنىپ, ستالينگراد تۇبىندەگى قان­دى قىرعىنعا قاتىسادى. وسى شاي­قاستا اۋىر جارالانىپ, ەلگە ورالادى. اسكەردەن كەلگەننەن كەيىن اۋىل مەكتەبىندە مۇعالىم, اۋداندىق پارتيا كوميتەتىندە نۇسقاۋشى بولىپ ىستەيدى. جاس كۇنىنەن ءان مەن جىرعا قۇمارتىپ, ادەبيەتتى ءسۇيىپ وسكەن قالامگەر 1947 جىلى جۋرناليستيكاعا اۋىسىپ, قازىرگى اقمولا وبلىسىنىڭ «ارقا اجارى» گازەتىندە مەنشىكتى ءتىلشى, ءبولىم مەڭگەرۋشىسى قىزمە­تىن اتقارادى. باسپاسوزدە ىستەپ ءجۇرىپ, كوركەم شىعارماعا قالام تەربەدى. 1959 جىلى «پەرزەنت» اتتى تۇڭعىش اڭگىمەلەر جيناعى جارىق كوردى. ودان سوڭ ىلە-شالا «گۇلزي», «شولپان», «اۋىر اپ­تالار», «بەيتانىس بويجەتكەن», «الاقايعى», «قانات قاق­قاندا», «بەل-بەلەستەر», «قالا ورتا­سىنداعى قامال», «مايدان اڭ­گىمەلەرى»,  «شەرۋلى جىلدار» تاعى باسقا كىتاپتارى وقىرمانعا جول تارتتى. ەسىمى ەل­گە تانىلدى. سونداي-اق جازۋشى ۇزاق جىل بويى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ بۇرىن­عى تسەلينوگراد وبلىسارالىق بولىمشەسىنىڭ ادە­بي كەڭەسشىسى قىزمەتىن اتقارىپ, وزىنەن كە­يىن قالام ۇستاعان جاس­تارعا قام­قورشى بولدى.

پروزاشىنىڭ شىعارمالا­رىن­دا ءوزى ءومىر سۇرگەن ءداۋىردىڭ كەلبەتى, اۋىل ادامدارىنىڭ اق­جارما كوڭىلى, سۇم سوعىستىڭ قا­سىرەتى شىنايى بەينەلەنگەن. اكا­دەميك رىمعالي نۇرعالي جا­زۋ­شىنىڭ ءبىر كىتابىنا جازعان العى سوزىندە: «كوپ سوزگە بارىپ, ءار ءشوپتىڭ باسىن شالمايدى, ءوزىن ماداقتاپ كەتپەيدى. بولعان نار­سەنى ناقتى جانە كوركەم بايان­دايدى», دەپ باعا بەرىپتى. ءا.نابيەۆ شىعارمالارىنىڭ ىشىن­دەگى شوقتىعى  – «الاقايعى» پوۆەسى. ءبىر جاعىنان, بۇل تۋىن­دىنىڭ كولەمىنە قاراپ, رومان دەۋگە بولادى. شىعارمادا وتىزىنشى جىلدارداعى اشتىق زۇل­ماتى نانىمدى سۋرەتتەلگەن. ادە­بيەتىمىزدە اشتىق تۋرالى جازىلعان  دۇنيەلەر جەتەرلىك, بىراق بۇل پوۆەستىڭ ەرەكشەلىگى نەدە دەگەندە, قالامگەر كور­كەمدىكتى دەرەكتىلىكپەن ۇشتاس­تى­رىپ, وزىنشە بولەك الەم جاساعان. تۋىندىدا اۆتور ءوزى كوزىمەن كور­گەن وقيعالاردى كەستەلى تىلمەن اي­شىقتى بەدەرلەگەن.

مازمۇندى ءىس-شارا بارىسىندا ءسوز سويلەگەندەر قابىرعالى قالامگەردىڭ جازۋشىلىعى عانا ەمەس, اقىندىعى, سازگەرلىگى, انشى­لىگىنە توقتالدى. بەلگىلى عالىم سەرىك نەگيموۆ مايدانگەردىڭ جازۋ­شىلىعىنان بولەك, اقىن­دىعى مەن ازىلگە ۇستالىعى, اۋەز­­دى انگە قۇشتارلىعى, قارا­پا­يىم­دىلىعى تۋرالى اڭگىمەلەدى. وبلىستىق گازەتتە ونىمەن بىرگە قىزمەت ىستەگەن ءبادۋان يماشەۆ پەن جىلقىباي جاعىپار ۇلى جىلى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى. قا­زاق­ستان جازۋشىلار وداعىنىڭ استانا قالالىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى, اقىن داۋلەتكەرەي كاپ ۇلى سۋرەتكەردىڭ ءومىر جولىنان سىر شەرتىپ, وسى ءىس-شارانى وتكىزۋگە ۇيىتقى بولعاندارعا ال­عىسىن جەتكىزدى. بىلتىر جازۋ­شىنىڭ 100 جىلدىعى باس شا­ھاردا كەڭ كولەمدە اتاپ ءوتىلدى. استانادا اسكەن نابيەۆ اتىنا كوشە بەرىلدى.

كەش سوڭىندا جازۋشىنىڭ ۇلى, قوعام قايراتكەرى, مەتسەنات مارات نابيەۆ اكەسى تۋرالى تاعىلىمدى وي قوزعاپ, جي­نالعان قاۋىمعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.