تاباقساي تارلاندارى

ءالجان اعا تۋىپ-وسكەن وڭىردەن شىق­قان سپورتشىلار الەمدىك ارەنانى باعىندىرىپ, تاباقسايدىڭ داڭ­قىن دۇركىرەتە ءتۇستى. بوكسشى باقىت سارسەكباەۆ بەيجىڭ وليمپياداسىنىڭ چەم­پيونى اتاندى. ساكەن بيبوسىنوۆ توكيو وليمپياداسىنىڭ قولا مەدالىن جەڭىپ الدى. ءابيبا ابۋجاقىنوۆا دزيۋدودان الەم بىرىنشىلىگىنىڭ جۇلدەگەرى بولدى. سوندىقتان با تاباقساي دەسە, ءا دەگەننەن سپورت سالاسىنداعى تالانتتى قانداستارىمىز ويعا ورالادى. مەگاپوليستىڭ ىرگەسىندەگى الاقانداي اۋىل­دان وليمپيادا, الەم, ازيا چەمپيوندارى شىقتى. جاقىندا تاشكەنتكە بارعان ساپارىمىزدا تالاي سپورتشىنىڭ توماعاسىن سىپىرعان تاباقسايعا بارۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى.

نەگىزى, تاشكەنتكە بوكستان ەل چەمپيوناتىن تاماشالاۋعا بارعان ەدىك. 13 سالماق دارەجەسىندە سىنعا تۇسكەن بوكس­شىلار اراسىندا بەس قازاق ورەنى تۇعىرعا كوتەرىلدى. 63,5 كيلودا رۋسلان ابدۋللاەۆ چەمپيون اتانسا, 92 كيلودا ونەر كور­سەتكەن ماديار سايدراحيموۆ كۇمىس مە­دالعا يە بولدى. ال 71 كيلودا الەم چەم­پيونى اسادحۋجا مۋيدينحۋجاەۆپەن قايمىقپاي جۇدىرىقتاسقان امان قونىسبەك, ابدۋقايىم ماشاريپوۆ (48 كگ) پەن سايات ءىلياسوۆ (60 كگ) قولا جۇلدەنى قاناعات تۇتتى.

چەمپيونات اياقتالعان كۇننىڭ ەرتە­ڭىندە بوكستان الەم چەمپيونى رۋسلان ابدۋللاەۆتىڭ تۋعان جەرى قىبىراي اۋدا­نىنا قاراستى قىپشاق اۋىلىن بەتكە الدىق. الدىمەن رۋسلان 6-سىنىپقا دەيىن ءبىلىم العان №13 مەكتەپكە سوقتىق. ءبىزدى كۇتىپ العان مەكتەپ ديرەكتورى الىبەك الىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدا شامامەن ءۇش مىڭنان استام ادام تۇرادى.

– 320 وقۋشى ەكى اۋىسىمدا ءبىلىم الادى. رۋسلان ءبىزدىڭ مەكتەپتە 6-سىنىپقا دەيىن وقىدى. كەيىن شىرشىقتاعى سپورت ينتەرناتىنا ءتۇسىپ, سوندا ءتامامدادى. وزبەكستان چەمپيوناتىندا 48 كيلو سالماقتا 3-ورىن العان ابدۋقايىم ماشاريپوۆ تا ءبىزدىڭ وقۋ­شىمىز. بۇلاردان بولەك, جاسۇلان زايىروۆ, بەكنۇر ابدۋعاپپاروۆ, يسلام ەرجانوۆ سىندى وقۋشىلارىمىز ءتۇرلى سپورت تۇرلەرىنەن ەل چەمپيوناتتارىنا قاتىسىپ, مەكتەبىمىزدىڭ ابىرويىن اس­قاقتاتىپ ءجۇر. كوكپارعا قاتىساتىندار دا جەتەرلىك, – دەدى مەكتەپ ديرەكتورى.

بۇل مەكتەپتە رۋسلاننىڭ قارىنداسى روزا دا ءبىلىم الادى. 9-سىنىپتا وقيتىن ول ۆولەيبولدان مەكتەپ قۇراماسىنىڭ بەلدى مۇشەسى. روزامەن دە از-كەم تىلدەستىك. «مەن ۆولەيبولمەن اينالىسامىن. نەگىزى سامبو كۇرەسىمەن شۇعىلدانعىم كەلگەن. بىراق رۋسلان رۇقسات بەرمەدى. اكەمىز 2018 جىلى و دۇنيەلىك بولعاننان كەيىن بارلىق جاۋاپكەرشىلىك رۋسلاننىڭ موينىنا ءتۇستى. ول كوبىنە قۇراما جاتتىعۋىندا بولعاندىقتان ءۇيدىڭ شارۋاسىمەن دانيار اعام اينالىسادى», دەدى روزا ابدۋللاەۆا.

كەلەسى كۇنى وليمپيادا شىڭىنا كوتە­رىلگەن الەمنىڭ ايگىلى باسكەتبولشىسى ءالجان جارمۇحامەدوۆ, بوكستان وليم­پيادا چەمپيونى باقىت سارسەكباەۆ پەن الەم چەمپيونى ساكەن بيبوسىنوۆقا بەسىك بولعان بوستاندىق اۋدانى تاباقساي اۋىلىن بەتكە الدىق. جول-جونەكەي تالاي چەمپيوندى باۋلىعان شىرشىق شاھارىنداعى وليمپيادالىق رەزەرۆتى دايارلاۋ مەكتەبىنە سوقتىق.

– سامات اعا (سامات ءىلياسوۆ – رەد.) «قازاقستاننان مەيماندار كەلەدى» دەگەننەن كەيىن, قۋانىپ قارسى الىپ وتىرمىز, – دەدى مەكتەپتەگى بوكس ۇيىر­مەسىنىڭ جاتتىقتىرۋشىسى مۇحاممەد بايداۋلەتوۆ. – ينتەرنات 1978 جىلى قۇرىلعان. الدىمەن ەسكەك ەسۋ مەن بوكس ۇيىرمەسى اشىلعان. ودان كەيىن ءار جىلدارى ءبىر-ءبىر سپورت تۇرىنەن قوسىلىپ, قازىر 16 سپورت تۇرىنەن 450 بالا وقيدى. سونىڭ ىشىندە 52 بوكسشى بار. مۇنداي سپورت مەكتەپتەرى وبلىس ورتالىقتارىنىڭ بارىندە بار. شىرشىقتاعى ءبىزدىڭ مەكەمە ەڭ ۇزدىگى دەسەم ارتىق ايتقانىم ەمەس.

راسىندا دا مۇحاممەد ايتقانداي, سپورت-ينتەرناتىنىڭ ينفراقۇرىلىمى وتە جاقسى ەكەن. «وزدەرىڭىز كۋا بولعان وزبەكستان چەمپيوناتىندا ءبىزدىڭ قازىرگى وقۋشىمىز شاۆكود بولتاەۆ فينالعا دەيىن جەتتى. سايات ءىلياسوۆ 3-ورىن الدى. جالپى, جاستار قۇراماسىندا 2 بوكسشى, جاسوسپىرىمدەر قۇراماسىندا 4 بوكسشىمىز ونەر كورسەتەدى. ولار 10-11 سىنىپتا وقيدى. باحودير جالولوۆ, رۋسلان ابدۋللاەۆ, سانجار تۇرسىنوۆ, ەلنۇر ابدۋرايموۆ سەكىلدى الەمدى مويىنداتقان بوكسشىلاردىڭ بارلىعى وسى مەكتەپتە ءبىلىم العان. سونداي-اق تاەكۆوندوشى سۆەتلانا وسيپوۆا, فەرۋزا سادىقوۆا, ەسكەك ەسۋشى نيليۋفار زاكيروۆا, اۋىر­اتلەت رۋسلان نۋريددينوۆ سەكىلدى مىق­تى سپورتشىلار دا وسى شاڭىراقتان شىق­قان, – دەدى م.بايداۋلەتوۆ.

1972 جىلعى باسكەتبولدان كسرو قۇ­راماسى ساپىندا ميۋنحەن وليم­پياداسىنىڭ چەمپيونى بولعان ءالجان جارمۇحامەدوۆ, بوكستان بەيجىڭ وليم­پياداسىنىڭ جەڭىمپازى باقىت سار­سەكباەۆ, توكيو وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى ساكەن بيبوسىنوۆ, دزيۋدودان الەم بىرىنشىلىگىنىڭ قولا جۇلدەگەرى ءابيبا ابۋجاقىنوۆا سەكىلدى قازاقتىڭ ءبىرتۋار ۇل-قىزدارى شىققان تاباقسايعا دا تابان تىرەدىك. الدىمەن ساكەن بيبوسىنوۆ وقىعان ءبىر قاباتتى ەسكىلەۋ №8 مەكتەپكە باردىق. ءبىزدى مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەرلان بورتەشوۆ جىلى قارسى الىپ, ساكەن تۋرالى اڭگىمەگە كوشتى.

– ساكەن مۇندا 8-سىنىپقا دەيىن ءبىلىم الدى. مەن وعان ەڭبەك پانىنەن سا­باق بەردىم. وتە قاراپايىم, بەلسەندى ءارى تالاپشىل بالا ەدى. ساكەن تۋعان اعاسى تاستەمىرمەن بىرگە وليمپيادا چەمپيونى باقىت سارسەكباەۆ جاتتىققان شاعىن عانا سپورت زالدا تەر توككەن, – دەدى ە.بورتەشوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, ساكەن وتكەن جاز­دا ارنايى كەلىپ, اكەسىنە قۇدايى تاماق بەرىپتى. اكەسى ديقانشىلىقپەن, ۇجىمشاردىڭ كولىگىن ايداعان. ساكەندى بوكسقا اعاسى تاستەمىر الىپ كەلىپتى. تاستەمىر دە بىلىكتى بوكسشى. ال اناسى ءۇي شارۋاسىمەن اينالىسقان.

– ساكەننىڭ سىنىپ جەتەكشىسى – ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى گۇلزايرا انارباەۆا. ال باستاۋىشتا ارداق مۇسا­قۇلوۆادان ءبىلىم الدى. بۇرىن بۇل اۋىل­دا تەك قازاقتار ءتۇتىن تۇتەتەتىن. قازىر ارالاس تۇرامىز. اۋىل حالقىنىڭ ءبىرازى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا, زاۋىتتاردا جۇمىس ىستەيدى. ال جاستارىمىزدىڭ كوبى استانادا, الماتىدا ناپاقاسىن تاۋىپ ءجۇر. مەكتەبىمىزدە 173 وقۋشى بار.

16 مۇعا­لىمىمىز ساباق بەرەدى. وزبەكستان قا­زاق­تارى اتاجۇرتتا ءوتىپ جاتاتىن ءتۇر­لى دەڭگەيدەگى بايقاۋلارعا قاتىسادى عوي. ءبىزدىڭ دە وقۋشىمىز سابينا جورا­بەكوۆا جاقىندا قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ گرانتىن جەڭىپ الىپ, سول جاققا وقۋعا ءتۇستى, – دەدى ول.

ساكەن تۇرعان ءبىر قاباتتى شاعىن عانا ءۇيدىڭ قابىرعاسى مەكتەپتىڭ باۋ-باقشاسىمەن جاپسارلاس ورنالاسقان ەكەن. قازىر وندا باسقا وتباسى ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىر. بوكسشىنىڭ اكەسىنىڭ ءىنىسى وسى اۋىلدا. ەندى سول ۇيگە بارساق دەگەن تىلەك بىلدىردىك. ءبىزدى ساكەننىڭ نەمەرە قارىنداسى دينارا بيبوسىنوۆا قارسى الدى. «9-سىنىپتا وقيمىن. سا­كەن اعامىزبەن ماقتانامىز. ول اقىل­دى ءارى ايتقان سوزىندە تۇراتىن ادام. بىزگە ءاردايىم قامقورلىق كورسەتەدى. اكەلەرىمىز 9 اعايىندى: 4 ۇل, 5 قىز. ءبىز ساكەننىڭ ءاربىر جەتىستىگىنە قۋانامىز. قولداۋ كورسەتەمىز. اۋلەتىمىزدە بوكسپەن اينالىسىپ جۇرگەن باۋىرلارىم بار. بىراق ولار ءالى كىشكەنتاي», دەدى دينارا.

بۇدان كەيىن تاباقساي اۋىلىنداعى №7 ورىس مەكتەبىنە باس سۇقتىق. اتالعان وقۋ ورداسىنان ءالجان جارمۇحامەدوۆ پەن باقىت سارسەكباەۆ سىندى ەكى بىردەي وليمپيادا چەمپيونى شىققان. وليم­پياداعا باستاۋ بولعان مەكتەپتىڭ جانىنداعى شاعىن عانا زالدى دا كوردىك. وسى جەردە باقىت سارسەكباەۆ پەن ساكەن بيبوسىنوۆ جاتتىققان. ءبىزدىڭ كەل­گەنىمىزدى ەستىگەن بويدا باقىتتىڭ جەكە باپكەرى بولعان كارىم ماحمۋدوۆ تا وسى جەردەن تابىلدى. قازاقستاننان وزبەكستانعا قايتا ورالعان كارىم اعامىز جاقىندا عانا مەرەيلى 70 جاسقا تولىپتى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسىن ءبىز دە قۇتتىقتادىق. ءارى قاراي كارىم باپكەر اڭگىمەنى جالعاپ كەتتى.

– بۇل جەردە كىمدەر جاتتىقپادى دەي­سىزدەر؟ بارلىعىنىڭ قولتاڭباسى قالعان. ءالجان جارمۇحامەدوۆ تە وسى مەك­تەپتە ءبىلىم العان, – دەپ باستادى اعا­مىز اڭگىمەسىن. – ءالجان ەكەۋمىز دوس بولدىق. ونىڭ مەنەن بىرەر جاس ۇل­كەندىگى بار. سوعان قاراماستان ەكەۋمىز بىرگە جۇرەتىنبىز. شاتىردىڭ ۇستىنە شىعىپ كەپتەر ۇستايتىنبىز. ءشوپ وراتىنبىز. تراكتور ايدايتىنبىز. ول كىش­كەنتايىنان ءادىل ءارى قاراپايىم جىگىت ەدى. مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ شىرشىقتاعى زا­ۋىت­تا ەكى جىلداي جۇمىس ىستەدى. كەيىننەن ءبىرجولا سپورتقا, باسكەتبولعا دەن قويدى. ينستيتۋتقا وقۋعا ءتۇستى. وسىناۋ شاعىن سپورتزالدا ساكەن بيبوسىنوۆتىڭ اعاسى تاستەمىردى دە جاتتىقتىرعانمىن. ول كەزدە ساكەن كىشكەنتاي بولاتىن. ارا­سىندا كەلىپ تۇردى. كەيىن باقىتپەن بىرگە قازاقستانعا قونىس اۋداردىم دا, تاستەمىرگە الماتىعا, قىزىلورداعا با­رۋعا كەڭەس بەردىم. اياقالىسى جامان بولعان جوق. ال ساكەن قازىر كۇللى قازاق ماقتاناتىنداي بوكسشىعا اينالدى, – دەدى ك.ماحمۋدوۆ.

بەيجىڭ وليمپياداسىندا ەل قۇراما­سىنا جالعىز التىن مەدالدى سىيلاعان باقىت سارسەكباەۆ كارىم اعانىڭ شاكىرتى عانا ەمەس ءارى جيەنى. «باقىت پاۆلوداردان تاباقسايعا كەلگەننەن كەيىن ءوزىم باۋلىپ, وزبەكستان قۇراماسىنا ىلىكتىردىم. ءار جىلدارى وزبەكستاننىڭ 7 دۇركىن چەمپيونى, 2002 جىلى ازيا ويىندارىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, ازيا چەمپيونى اتاندى. ايتكەنمەن, 2004 جىلى قۇراماعا ىلىنبەي افينا وليمپياداسىنا بارا المادىق. ودان كەيىن 2004 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا 69 كيلو سالماقتا قازاقستان بىرىنشىلىگىنە قاتىسىپ, چەمپيون اتاندىق. ءارى قاراي ونىڭ جۇلدىزدى ءساتى باستالدى», دەدى باپكەر.

كارىم اعانىڭ ايتۋىنشا, شاعىن سپورتزالدى مەكتەپ جانىنان وزدەرى 1978 جىلى مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن سالعان. بۇگىندە ول جاسوسپىرىمدەر اراسىندا ازيا چەمپيوناتىنىڭ ءفيناليسى اسەم تولەگەنوۆانى جاتتىقتىرىپ ءجۇر.

تاباقسايدىڭ تومەنگى جاعىنداعى №9 مەكتەپتە بۇگىندە قازاقستان نامىسىن قورعاپ جۇرگەن دزيۋدودان الەم بىرىن­شىلىگىنىڭ قولا جۇلدەگەرى ءابيبا ابۋجاقىنوۆانىڭ وقىعانىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەيدى. كارىم اعامەن اڭگىمەلەسىپ وتىرىپ, كۇننىڭ باتىپ كەتكەنىن دە بايقاماي قالىپپىز. سول سەبەپتى ءابيبا وقىعان ءبىلىم وشاعىنا سوعۋدىڭ ءساتى تۇس­پەدى. ابيبامەن تەلەفون ارقىلى تىلدەستىك.

– تاباقسايعا ارنايى بارعاندارىڭىز ءۇشىن كوپ راحمەت. وندا تۋىستارىم تۇرادى. №9 مەكتەپتە ءبىلىم الدىم. سا­باقتى ءبىر كىسىدەي جاقسى وقىدىم. كەيىن­نەن تاشكەنتتە, ودان كەيىن الما­تىداعى كوللەدجدە ءبىلىم الدىم. ءدال قازىر بار ماقساتىمىز – وليمپيادا جولداماسى. ول ءۇشىن گران-پري دودالارىندا بيىك تۇعىردان كورىنىپ, ۇپاي جيناۋ كەرەك. بۇيىرتسا جوسپار ورىندالادى دەپ سەنەمىز, – دەدى ول.

قاراپ وتىرساڭىز, شاعىن عانا ءبىر اۋىل­دان ءتورت بىردەي چەمپيوننىڭ شىعۋى تەگىن ەمەس قوي. بۇگىندە ءالجان باسقان توپىراقتان قانشاما چەمپيون شىعىپ جاتىر. وسىدان كەيىن تاباقسايدى چەمپيودار اۋىلى دەمەي كورىڭىز.

تۇندەلەتىپ تاباقسايدان تاشكەنتكە جولعا شىقتىق. جولدا كولىك جۇرگىزۋشىسىن كوندىرىپ, بوكستان الەم چەمپيونى رۋسلان ابدۋللاەۆتىڭ شاڭىراعىنا باردىق. چەمپيوننىڭ اناسى ۇلبوسىنمەن تانىسىپ, از دا بولسا اڭگىمەلەستىك.

وليمپيادادا كەيبىر مەملەكەتتىڭ قولى جەتە الماي جۇرگەن جۇلدەلەردى ءبىر عانا اۋدان سپورتشىلارى جەڭىپ العانىن ەستىپ تە, كورىپ تە ءجۇرمىز. الىسقا بارماي-اق, ەلىمىزدەگى جامبىل وبلىسىنىڭ تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانىنان تورتكۇل دۇنيەگە تانىلعان, تورتجىلدىقتىڭ ىرگەلى دوداسىندا كوك تۋدى جەلبىرەتكەن ءتورت ساڭلاق شىققان. وليمپيادادا ەرماحان ىبى­رايىموۆ – التىن مەن قولا, يسلام باي­رامۋكوۆ – كۇمىس, اقجۇرەك تاڭاتاروۆ – قولا, ەلدوس سمەتوۆ كۇمىس پەن قولا مە­دالدى ولجالادى. وعان 1952 جىلى جام­­بىل وبلىسىنىڭ لۋگوۆوي (قازىرگى قۇلان اۋىلى) اسىل تۇقىمدى ات زاۋى­تىندا تۋعان تازا قاندى قاس سايگ ۇلىك اب­سەنت (اقالتەكە) 1960 جىلى ريمدە الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارىندا باس جۇلدەنى ولجالادى. اقالتەكەنى تىز­گىن­دەگەن سەرگەي فيلاتوۆ ەدى. سونداي-اق رەسەيدىڭ داعىستان رەسپۋبليكاسىندا حاساۆيۋرت دەگەن شاعىن عانا قالا بار. نەبارى 155 مىڭ حالقى بار شاھاردىڭ سپورتشىلارى بۇگىندە ەركىن كۇرەستەن وليمپيادادان 12 التىن, 2 كۇمىس جانە 3 قولا مەدال جەڭىپ العانى دا تاماشا كورسەتكىش. بۇلاردىڭ قاتارىن تاباقساي دا تولىقتىرىپ تۇر.

استانا – تاشكەنت – استانا