كورشى ىقپالىنداعى كولىك نارىعى

بۇل فاكتور قىتاي اۆتوكولىكتەرى­نىڭ ءبىزدىڭ نارىقتاعى جولىن جەڭىلدەت­تى. وتكەن جىل قىتايدىڭ اۆتوموبيل ونەركاسىبى تاريحىنداعى تاعى ءبىر ماڭىزدى كەزەڭگە اينالدى. تەح­نو­لوگيالىق جانە باعا ارتىق­شى­لىق­تارىنىڭ ارقاسىندا قىتايلىق اۆتوموبيل كومپانيالارى ءداستۇرلى شەتەلدىك اۆتوموبيل كومپانيالارىنا قاراعاندا دامىدى. ساراپشى­لار بۇل قۇبىلىستى جاھاندىق اۆتوكولىك يندۋسترياسى كارتاسىنا جەدەل جاڭا­لىق اكەلگەن فاكتور دەپ باعا­لاپ وتىر. 2023 جىلدىڭ قاڭتارى مەن قازانى اراسىندا ەلىمىزگە قىتايدان 45 مىڭ جەڭىل كولىك جەتكىزىلدى. بىلتىر قىتايلىق اۆتووندىرۋشىلەر تاراپىنان پرەميالدى برەندتەر ەلگە كەلىپ, نارىقتاعى سۇرانىستىڭ ورنى ءبىرشاما تو­لىقتى. ىشكى نارىق­تاعى يمپورت كولىكتەردىڭ كوش باسىندا قىتاي مەن اقش, ال ولاردىڭ جالپى قۇنى بويىنشا جاپونيا كوش باس­تاپ تۇر.

2023 جىلدىڭ العاشقى جارتى جىل­دى­­عىن­­دا يمپورت باسقا ەلدەردەن دە كوبەي­دى:

گەرمانيادان – 2023 جىلدىڭ العاشقى جارتى جىلدىعىندا 116,2 ملن دوللارعا دەيىن; كورەيادان – 21,9 ملن دوللاردان 104,9 ملن دوللارعا دەيىن; ۇلىبريتانيادان 1,2 ملن دوللاردان 28,4 ملن دوللارعا دەيىن; تۇركيادان – 3,7 ملن دوللاردان 21,9 ملن دوللارعا دەيىن; يندونەزيادان – 1,9 ملن دوللاردان 18,1 ملن دوللارعا دەيىن; كانادادان – 4,7 ملن دوللاردان 19,5 ملن دوللارعا دەيىن يمپورت كولىك جەتتى.

2023 جىلدىڭ تولىق ەسەبى ءالى جاريا­لانعان جوق. ال العاشقى جارتى جىل­دى­عىن­دا يمپورتتىڭ جالپى كولەمى 1 ملرد 184,8 ملن دوللاردى قۇرادى. ءبىر جىل بۇرىن 375,5 ملن دوللار بولعان.

Freedom Finance Global كوم­پا­نيا­سىنىڭ وتاندىق اۆتوكولىك نارى­عىن زەرت­تەۋ نا­تيجە­سىندە قىتاي اۆتوونەر­­كا­سىبىنىڭ قا­­زاق­­ستانداعى ىقپالى ارتاتىنى, ەل­دەگى كولىك ءوندىرىسى ءوز تۇتىنۋشىلارى ءۇشىن با­سە­كەگە تۇسۋگە ءماجبۇر بولاتىنى اي­تىلعان. سونداي-اق وسى زەرتتەۋ­دە قىتاي اۆتو­­ونەر­­كا­سىبىنىڭ قازىرگى كۇيى 2010 جىل­دار­داعى كورەيلىك جاعدايعا ۇقساس ەكەنىن دە ايتىلىپ ءوتىپتى.

كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»

«2023 جىلدى قازاقستانداعى قىتاي اۆ­توموبيل ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ باس­تاپقى نۇكتەسى دەپ ساناۋعا بولاتىنىن ەس­كەرگەن ءجون. قىتاي كولىكتەرى جەرگىلىكتى ساتىپ الۋشىنىڭ كوڭىلىنەن شىعۋ ءۇشىن بەس جىل جەتكىلىكتى بولادى», دەلىنگەن زەرت­تەۋدە.

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالى­مەتى بويىنشا بىلتىر قىتاي ءبىزدىڭ نا­رىق­قا جەڭىل كولىكتەردىڭ نەگىزگى جەتكىزۋ­شى­لەرىنىڭ بىرىنە اينالدى.

2023 جىلدىڭ العاشقى ەكى ايىندا قىتايدان 4 959 اۆتوكولىك اكەلىندى (بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سا­لىس­تىر­عاندا 10 ەسەگە جۋىق كوپ). ال قا­زاقستان اۆتوموبيل بيزنەسى قاۋىم­داس­تى­عىنىڭ مامىرداعى مالىمەتى بويىنشا توپ-10 ساتىلىمعا قىتاي اۆتوموبيل ونەركاسىبىنىڭ ءتورت وكىلى كىردى: Chery (4-ورىن), Haval (5-ورىن), چانگان (6-ورىن) جانە Exeed (8-ورىن).

قىتايدان تاراعان اقپارات كوزدەرىندە ىشكى نارىقتا ەلەكتروموبيلدەرگە, «گيب­ريدتەرگە» جانە سۋتەگى وتىن ۇياشىعىنا ارنالعان كولىكتەرگە سۇرانىس جوعارى ەكەنى ايتىلادى. تەك 2023 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنىڭ وزىندە بۇل كولىكتەردىڭ 1,58 ميلليونى ساتىلدى (بۇل الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 26,2%-عا كوپ).

ساراپشىلار بولسا, ء«بىزدىڭ ەلەكتركو­لىك­تەرگە كوشۋ جوسپارىمىز وتكەن جىلى قىتاي اۆتوكولىكتەرىنىڭ ەلگە كەلۋىمەن باستالدى, بۇل قۇبىلىستى 2023 جىل جىل­دامداتىپ جىبەردى», دەگەن بولجامدى جيىرەك ايتا باستادى.

2023 جىلدىڭ قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا الەمدە جاڭا ەنەرگەتيكالىق كولىكتەر (NEV) ساتىلىمى 9,75 ميلليون دانامەن توقتاپتى. وسى كولەمنىڭ 6,28 ميلليونى نەمەسە 64 پايىزدان استامى قىتايدىڭ ۇلەسىندە ەكەن. بۇل مالى­مەت­تى سينحۋا اگەنتتىگى دۇنيەجۇزىلىك جاڭا ەنەرگەتيكالىق كولىك كونگرەسىندە ۇسىنىلعان دەرەكتەرگە سىلتەمە جاساي وتىرىپ حابارلايدى.

الەمدىك اۆتونارىقتىڭ تىنىسىن زەرتتەپ وتىرعان شولۋلاردا قىتاي كولىكتەرىنىڭ ەكسپانتسياسى تەك ءبىزدىڭ ەلدە ەمەس, الەمدىك دەڭگەيدە ءجۇرىپ جاتقانى ايتىلادى. الەمدىك اۆتوونەركاسىپ نارىعىنداعى كوم­پانيالاردىڭ 80 پايىزى ىشتەن جانۋ قوزعالتقىشى بار اۆتوكولىكتەردەن كەزەڭ-كەزەڭمەن باس تارتىپ, ەلەكتر كولىكتەرىنە كوشىپ جاتىر. 2023 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا قىتاي كولىك ەكسپورتى جاعىنان جاپونيانى ارتتا قالدىرىپ, الەمدەگى ەڭ ءىرى اۆتوموبيل ەكسپورتتاۋشىسى اتاندى. 2023 جىلدىڭ قورىتىندى دەرەكتەرى ءالى جاريالانباعانىمەن, الەمدىك باسىلىمدار قىتايدىڭ جاپونيادان اسىپ تۇسەتىنىن بولجاپ وتىر.

وتكەن جىلى قىتايلىق اۆتووندىرۋ­شى­لەر تاراپىنان پرەميالدى برەندتەر بويىنشا بىرقاتار بالامالى ماركا نارىقتاعى سۇرانىستىڭ ورنىن تولىق­تىر­عانىن ساراپشىلاردىڭ ءبارى ايتىپ جاتىر.

Freedom Finance Global ساراپشىسى اڭسار ابۋەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر كولىك تاپشىلىعى جوق. بىراق ىشكى نارىق بىرازعا دەيىن قىتاي مەن رەسەي اۆتوكولىكتەرىنىڭ قىسىمىندا قالۋى مۇمكىن. سەبەبى ەو نەمەسە باتىس ەلدەرىنەن جەتكىزىلەتىن يمپورت كولىك بىزگە رەسەي ارقىلى جەتتى. ەندى ول تىزبەك بۇزىلدى. بۇزىلعان بۇل ورىن قىتايدىڭ يمپورت كولىكتەرى ارقى­لى تولىعىپ جاتىر. قىتايدان جەتكەن كولىكتەردىڭ باعاسى رف نەمەسە باتىس ەلدەرى ونىمدەرىمەن سالىستىرعاندا تومەن ءارى قولجەتىمدى. ءبىزدىڭ اۆتوكولىك قۇراس­تى­رۋ­شىلار دا قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرعان جوق. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا كەيبىر كولىك تۇرلەرى ەڭ تومەنگى پايىزبەن 5 جىلعا نەسيەگە بەرىلە باستادى.

قازاقستاندىق اۆتوبيزنەس قاۋىم­داس­تى­­عىنىڭ دەرەكتەرىندە 2019 جىلى – 1 304, 2020 جىلى – 2 066, 2021 جىلى – 4 019, 2022 جىلى – 12,5 مىڭ كولىك, ال 2023 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا 16 333 اۆتوكولىك ەلگە جەتكىزىلگەنى, ساتى­لىم­داعى كولىك تۇرلەرىنىڭ دە كوبەي­گەنى ايتىلعان. 2022 جىلى قىتايدىڭ 8 برەندى ساتىلسا, 2023 جىلى ولاردىڭ قاتارى Geely, Chery, Changan, Exeed, Haval, JAC, Jetour, FAW, Hongqi ءتارىزدى تۇرلەرىمەن تولىعىپ, ءبىزدىڭ نارىقتىق ءدالىز ارقىلى ەو ەلدەرىنە بەت العان. 2023 جىلدىڭ العاشقى جارتى جىلدىعىندا قورعاس ارقىلى قىتايدان 92 مىڭ كولىك ازيا ەلدەرىنە ەكسپورتتالعان.

«2023 جىل الەمدىك اۆتويندۋس­تريا كارتاسىنا وزگەرىستەر الىپ كەلدى. العاش­قى جارتىجىلدىعىندا قىتاي كولىك ەكسپورتى جاعىنان جاپونيانى باسىپ وزىپ, الەمدەگى ەڭ ءىرى اۆتوموبيل ەكسپورتتاۋشىسى اتاندى» دەگەن پىكىردى اۋزى دۋالى ساۋەگەي ساراپشىلاردىڭ ءبارى ايتىپ جاتىر.

قحر-دىڭ 2023-2024 جىلدارداعى جىل سايىنعى ەكونوميكالىق كونفەرەن­تسيا­سىن­دا اۆتوموبيل ەكسپورتى 5 ميلليوننان اسىپ, جاڭا تاريحي رەكورد ورناتقانى, ەكسپورتتىڭ 2024 جىلى شامامەن 5,5 ملن اۆتوموبيلگە دەيىن ۇلعاياتىنى ايتىلدى. قىتاي مەن رەسەي اۆتووندىرۋشىلەرىنىڭ قازاق نارىعىنداعى باسەكەسىنىڭ قىزىپ كەتۋىنە ناق وسى فاكتور اسەر ەتۋى ابدەن مۇمكىن. رەسەي ۇيرەنگەن ايماقتاعى ۇلەسىنەن ايى­رىل­عىسى كەلمەسە, قىتاي ءبىز ارقىلى ەۋروپا نارىعىنا جول سالعىسى كەلەدى.

كولىك سالاسىنىڭ ساراپشىسى ارتۋر ميسكاريان وسىعان دەيىنگى كەزدەسۋلەردە ىشكى نارىق قىتايلىق اۆتوكولىكتەرمەن تولىعا باستاعانىن, قازىردىڭ وزىندە ءىرى برەندتەردى وزىمىزدە قۇراستىرۋعا بايلانىستى رەسمي كەلىسىمشارتتار دا جاسالىپ جاتقانىن ايتقان بولاتىن. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, الەمدىك نارىقتاعى قىتاي تەحنيكاسى ۇلەسىنىڭ ارتۋى – قاشىپ قۇتىلا المايتىن قالىپتى قۇبىلىس. الداعى ۋاقىتتا ءبىز ونىڭ ىشكى نارىقتاعى ىقپا­لىنا دايىن بولۋىمىز كەرەك. سەبەبى وسىعان دەيىن ىشكى نارىقتاعى شەتەلدىك كولىك­تەردىڭ باسىم كوپشىلىگى رەسەيدە جينالاتىن, باج سالىعىمەن, العاشقى تىركەۋ سالىعى ۇستەمە بولىپ قوسىلعاندىقتان, باعاسى دا قىمباتتاۋ-تىن.

 

كولىك باعاسى قىتاي كولىكتەرى ەسەبىنەن ارزانداي ما؟

Freedom Finance Global ساراپشىسى اڭسار ابۋەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلدى قازاقستاننىڭ اۆتوموبيل نارىعىنىڭ قازىرگى تاريحىندا بەتبۇرىس كەزەڭ دەپ اتاۋعا بولادى. ونىڭ سەبەبى ەلىمىزدەگى كولىك سانىنىڭ كۇرت وسۋىندە عانا ەمەس, سونداي-اق وتانداستارىمىزدىڭ جاڭا وزگەرىستەرگە بۇرىنعىدان دا اشىق بولۋى­نا بايلانىستى بولىپ وتىر.

«اۆتوكولىك نارىعى بۇل – تۇراقتى پىكىرلەر, ستەرەوتيپتەر, كونسەرۆاتيزم جانە پراگماتيزم تۋرالى ءجيى ايتى­لاتىن ورىن. الايدا قازاقستان ءۇشىن سۇرانىسى تومەن ينجە­نەر­لىك شەشىمدەرمەن جابدىقتالعان قى­تايلىق اۆتوموبيلدەردىڭ بەلسەندى تۇردە ءوسۋى جەرگىلىكتى ساتىپ الۋشىنىڭ پاراديگماسىنىڭ وزگەرگەنىن كورسەتتى. قازىر ءبىز ءىرى ويىنشىلاردىڭ جاڭا ۇردىس­تەرگە بەيىمدەلىپ, ترەندتەن قالماي جات­قانىن كورىپ وتىرمىز. بىلتىرعى جىل ءوسۋدىڭ جالعاسۋىندا ايتارلىقتاي ۇلكەن ءىز قالدىردى جانە 2024 جىلى ونىڭ ءبىزدى قايدا اپاراتىنىنا كۋا بولامىز», دەيدى اڭسار ابۋەۆ.

ەلەكتروموبيلدەردىڭ ەڭ كوپ سانى قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى قالاسى – الماتىدا تىركەلگەن. 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا ولاردىڭ سانى 3 600-عا جۋىق نەمەسە ەلدەگى ەلەكترموبيلدەردىڭ جالپى سانىنىڭ 59%-ىن قۇرادى.

ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سايكەس 2022 جىلعا دەيىن قازاقستاندا ەلەكتر اۆتو­موبيلدەرىنە دەگەن ەشقانداي سۇرا­نىس ءىس جۇزىندە بولعان جوق, ياعني 1 قاڭتاردا بۇكىل ەل بويىنشا مۇنداي اۆتوموبيلدەردىڭ سانى 491 عانا بولدى. 2022 جىلدىڭ باسىندا الماتىدا 43 ەلەكتروكار بولدى, بۇل ولاردىڭ قازاقستانداعى جالپى سانىنىڭ شامامەن 8,8%-ىن قۇرادى.

Freedom Finance Global كومپانيا­سى جۇرگىزگەن سالالىق زەرتتەۋدىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ اۆتو­كولىك نارىعىنىڭ قازىرگى تاريحىنداعى ەڭ ماڭىزدى كەزەڭدەردىڭ ءبىرى دەپ اتالدى. باستاپقى جانە قايتالاما اۆتومو­بيل نارىقتارىن تالداۋ كەزىندە اشىق دەرەككوزدەردەن الىنعان دەرەكتەر, كاسىبي قاتىسۋشىلار مەن ساراپشىلاردىڭ پىكىرلەرى, سونداي-اق اۆتوكولىك ساتىپ الۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايتىن ەل ازا­مات­تارىنىڭ اۆتوكولىك يەلەرى مەن جۇر­­گىزۋ­شىلەرىنىڭ ساۋالناماسىنىڭ ناتي­جە­لەرى ەسكەرىلدى. بىلتىرعى جىلى ەلى­مىز­دەگى جەڭىل اۆتوموبيلدەر سانىنىڭ ءوسۋى 2013-2022 جىلدارداعى كەزەڭ – 10 جىلداعى كورسەتكىشتەردەن اسىپ ءتۇستى,

«Hyundai مەن Chevrolet جەكە برەند رەتىندە كوشباسشىلىق پوزيتسيالارىن ساقتاپ قالادى, بىراق قىتايلىق اۆتومو­بيل­دەردىڭ جالپى ساتىلىمى 2024 جىلى نارىقتا باسىم بولادى. ەكىنشى جاعىنان, قىتايلىق اۆتوموبيلدەردىڭ قوسالقى بولشەكتەرىنىڭ تاپشىلىعى كەم دەگەندە تاعى ءبىر جارىم-ەكى جىل بويى ساقتالادى دەپ بولجانۋدا. بولاشاقتا ەلدەگى ەلەكتركارلاردىڭ ءوسۋ قارقىنى قىزمەت كورسەتۋ جەلىلەرىنىڭ دامۋىنا جانە وسى اۆتوموبيلدەردى ەلگە يمپورتتاۋ شىعىندارىنا بايلانىستى. سونداي-اق جەكە ساتۋشىلاردا دا, ديلەرلەردە دە قىتايلىق ەلەكتركارلاردىڭ مودەلدەرى كەڭەيەدى دەپ كۇتىپ وتىرمىز. قازىر وتاندىق ساراپشىلاردىڭ قىتايدان كەلگەن ەلەكتركارلاردىڭ مودەلدەرىنىڭ قوسالقى بولشەكتەرى تاپشىلىعىن قالاي شەشەمىز دەگەن ماسەلەگە الاڭدايتىن ەستىپ ءجۇرمىن. تەك 2022 جىلى قىتاي ۇكىمەتى ەلەكتركولىكتەر ەكوجۇيەسىن دامىتۋ ءۇشىن 24 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا سالدى, ءتىپتى ءاربىر قوسالقى بولشەگى مەملەكەت ەسەبىنەن سۋبسيديالاندى. دەمەك بۇل ماسەلە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە شەشىمىن تاپقان», دەيدى ساراپشى.

قازاقستانداعى اۆتوكولىك ساراپشىسى الەكسەي الەكسەەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل بىرنەشە جاڭا اۆتوبرەندتەرى پايدا بولىپ, قىتايدان ەلەكترلى كولىكتەردىڭ رەسمي ساتىلىمى باستالادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قىتايلىق اۆتوموبيلدەر بىرقاتار پارامەترى بويىنشا باسقا شەتەلدىك برەندتەردەن ءىس جۇزىندە كەم ەمەس, ەلەكتروندى جابدىقتىڭ دەڭگەيى دە دۇرىس. Chevrolet, Kia, Hyundai جانە Toyotaعا دا سۇرانىس ءوز دەڭگەيىن ساقتاپ قالادى. سەبەبى 2023 جىلى LADA مەن Renault ساتىلىمى لوگيستيكالىق تىزبەكتەردىڭ ءۇزىلىپ قالۋى سالدارىنان تومەندەپ كەتتى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, كولىك باعاسى قازىر بولجامعا باعىنباي تۇر. كەيىنگى بىرەر جىلدا باعا ورتا ەسەپپەن 10 پايىزعا قىمباتتادى. «كولىك نارىعىنىڭ بەتالىسىن ەكونوميكالىق جاعداي انىقتايدى. جوعارى سۇرانىس باعانىڭ ءوسۋىن تۋدىرۋى مۇمكىن, بىراق تاپشىلىقتىڭ ۋاقىتى ءوتتى. ءاربىر كولىكتىڭ سوڭعى ۇلگىسىنىڭ باعاسى الدىڭعىلارىمەن سالىستىرعاندا قىمبات بولىپ, باعاعا اسەر ەتەدى. قىتاي دوللارعا تاۋەلدى ەمەس, سوندىقتان ءوز ەرە­جە­سىمەن باعا قويا الادى. بۇل ونسىز دا تۇرالاپ تۇرعان ەلدەگى ماشينا جاساۋ سالاسىن تەجەيتىنى راس. بىزدە باعاعا اسەر ەتۋ مۇمكىندىگى جوق», دەدى ساراپشى.

ساراپشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى قىتايلىقتار كولىكتى نەگىزى 5 جىلعا عانا, ياعني 200 مىڭ شاقىرىم جۇرۋگە ەسەپتەپ شىعارعانىن ايتىپ جاتىر. الماتى مەن استانانىڭ ورتالىق كوشەلەرىندە كەمى 20 جىلدىق كولىكپەن جۇيتكىپ جۇرگەن, 5 جىلدىق كولىكتى «سالوننان جاڭا شىققان سۋ جاڭا» دەپ باعالايتىن زامان­داس­تا­رىمىزدىڭ كوڭىلىندە «5 جىلدان كەيىن ولاردى كولىك ساناتىنا جاتقىزا الامىز با, 5 جىلدان كەيىنگى تاعدىرىنا كىم كەپىلدىك بەرەدى؟» دەگەن الاڭ بار. سەبەبى ءار بەس جىل سايىن كولىگىن اۋىستىرىپ مىنۋگە ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قالتاسى كوتەرمەيدى. ال ازىرگە ىشكى كولىك نارىعى قىتايعا قاراپ قۇبىلىپ تۇر.

 

الماتى