ارىپتەسىم ءسىزدى تەلەفونعا شاقىرادى دەدى. ار جاعىنان ءبىر كەيۋانانىڭ داۋىسى ەستىلدى. – ازامات دەگەن سەنسىڭ بە؟– ءيا, مەن.–اينالايىن, مەن جاسىم توقسانعا كەلگەن قازيزا ناۋرىزباەۆا دەگەن اجەڭ بولامىن. سەنىڭ «اماناتتىڭ جۇگى اۋىر» اتتى سۇحباتىڭدى وقىپ, 6 جاسىمدا سوعىسقا كەتكەن اكەمدى ويلاپ, كوزىمنىڭ جاسىن ءبىر سىعىپ الدىم. اكەم سول كەتكەننەن ورالمادى. ءالى كۇنگە دەيىن ءبىر دەرەك جوق. ەندى وسى ماتەريالدى وقىپ, «وشكەنىم جانىپ, ولگەنىم تىرىلگەندەي» دەپ قۋاندىم.
ءجا, ءبارىن باسىنان باستايىق. بىلتىر ءبىزدىڭ باسىلىمدا «اماناتتىڭ جۇگى اۋىر» («Egemen Qazaqstan» گازەتى, 21.06.2023) اتتى تاقىرىپپەن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا حابار-وشارسىز كەتكەن جاۋىنگەرلەردى ىزدەپ, ولاردىڭ اتى-ءجونى مەن جەرلەنگەن جەرىن انىقتاۋمەن اينالىسىپ جۇرگەن ەلىمىزدەگى جالعىز ۇيىم – «Atamnyn اmanaty» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ رەسمي وكىلى, اسكەري جۋرناليست ابۋباكىر سمايىلوۆتان العان سۇحبات جاريالاندى. سوندا اتالعان ۇيىمعا وسى ۋاقىتقا دەيىن ءىز-ءتۇسسىز كەتكەن مايدانگەرلەردى ىزدەستىرۋ جونىندە 7 000-نان استام ءوتىنىش ءتۇسىپ جانە ەرىكتىلەر توبىنىڭ ەڭبەگى ارقاسىندا 2 200-گە جۋىق قازاقستاندىق سولداتتىڭ جەرلەنگەن ورىندارى انىقتالعانى ايتىلعان. سونداي-اق قاندى قىرعىندا قازا تاپقان 14 جەرلەسىمىزدىڭ سۇيەگى تۋعان جەرىنە جەتكىزىلىپ, ۇلكەن اسكەري قۇرمەتپەن جەرلەنگەن. رەداكتسياعا قوڭىراۋ شالعان كەيۋانانى قۋانتقان ماقالا وسى ەدى.
– زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن ۇستاز بولىپ ەڭبەك ەتتىم. سوندىقتان جاسىم ۇلعايسا دا ءالى دە گازەت وقيمىن, – دەپ ءسوزىن قايتا جالعادى اجەمىز. – مەنىڭ اكەم 1941 جىلى شىلدە ايىندا قازىرگى اباي وبلىسى, جارما اۋدانى, گەورگيەۆكا اۋىلىنان اسكەرگە الىنعان. ءبىز ۇيدە ءتورت بالا ەدىك. ءۇش ۇل, ءبىر قىز. اكەم سوعىسقا كەتكەندە ۇلكەنىمىز 10-دا, كىشىمىز بەسىكتە جاتقان. مەن التى جاستا ەدىم. ءالى مەكتەپكە دە بارعان جوقپىن. اكەمنىڭ بەينەسى ءالى كۇنگە دەيىن كوز الدىمدا تۇر. ۇزىن بويلى ەدى. تۋىستارىم مەنى اكەمە تارتقان دەپ ايتادى. اسكەرگە كەتىپ بارا جاتقان ءساتىن دە ۇمىتقان جوقپىن. ارقاسىنا اسىپ العان دوربانى ارقالاپ ۇيدەن شىعىپ بارا جاتتى. ءبىز شۋلاپ جىلاپ جاتىرمىز. سول كەزدە اكەم ءبارىمىزدىڭ باسىمىزدان سيپاپ, بەسىكتەگى كىشكەنتاي باۋىرىمنىڭ بەتىنەن ءسۇيدى. انام ءۇي شارۋاسىنداعى ادام ەدى. اكەم كەتىپ بارا جاتقاندا: «ەندى سەن جۇمىسقا شىق. بالالار اشىعىپ قالماسىن» دەگەنى ەسىمدە. سودان انام جۇمىسقا شىقتى. تاڭنان كەشكە دەيىن ۇجىمشاردا ەڭبەك ەتتى. قىز بالا بولعاننان كەيىن بە, جاس كۇنىمنەن پىسىق بولدىم. ۇيدەگى جاس باۋىرلارىما قارادىم. بالالىق شاعىمىز قىزىققا تولى بولدى دەي المايمىن. تالاي قيىنشىلىقتى كوردىك. قازىر سونى كورگەن ءتۇس سەكىلدى سەزىنەمىن. مايدانعا بارعاننان كەيىن اكەمنەن ەكى-ءۇش رەت حات كەلدى. ودان كەيىن حات تا ساپ تيىلدى. سودان بەرى قانشاما جىل ءوتتى. بيىل سۇم سوعىستىڭ اياقتالعانىنا 79 جىل بولادى. بىرقاتار ارحيۆكە دە سۇراۋ سالىپ, حات جازدىم. ولاردان دا ەش دەرەك بولمادى, – دەدى داۋىسى دىرىلدەپ.
ول كىسىنىڭ ايتۋىنشا, اكەسىنىڭ ەسىمى – جۇماتاي ناۋرىزباەۆ. نەگىزى پاۆلودار وبلىسىنىڭ تۋماسى. 1909 جىلى ومىرگە كەلگەن. سول زامانداعى كوزى اشىق, وقىعان زيالى ازاماتتاردىڭ ءبىرى بولعان. مەكتەپ ديرەكتورى بولىپ ىستەگەن. وسى قىزمەتىنەن اسكەرگە شاقىرىلعان.
«1995 جىلى جەڭىستىڭ 50 جىلدىعى قارساڭىندا ءبىر دەرەكتىڭ ۇشى شىعىپ قالا ما دەپ اكەمنىڭ سوعىسقا اتتانعان جەرى – بۇرىنعى سەمەي (قازىرگى اباي) وبلىسى جارما اۋدانىنىڭ اسكەري كوميسسارياتىنا حات جازدىم. ولاردان كوپ ۇزاماي جاۋاپ كەلدى. وندا: ء«سىزدىڭ اكەڭىز ناۋرىزباەۆ جۇماتاي 1941 جىلى 28 شىلدەدە جارما اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتىنان شاقىرىلعان. بۇدان باسقا دەرەك جوق. جارما اۋداندىق اسكەري كوميسسارى, پودپولكوۆنيك قىنىشباەۆ. 17.05.1995» دەپ جازىلعان. ازىرشە قولىمداعى جالعىز قۇجات وسى. ول كىسىنىڭ تۋعان جەرى پاۆلودار وبلىستىق ارحيۆىنە دە حات جولدادىم. بالالارىم رەسەيدەگى «مەموريال» ەلەكتروندى مۇراعاتىنان دا ىزدەستىردى. اكەممەن سوعىستا بىرگە بولعاندار بار شىعار دەپ گازەت-جۋرنالعا دا جازدىم. ەشقانداي دەرەك جوق. بيىل جاسىم 90-عا كەلەدى. ءالى كۇنگە دەيىن اكەمدى ىزدەپ, ءبىر جاعىمدى جاڭالىق بولا ما دەپ ەلەڭدەيمىن», دەدى.
ايتپاقشى, اجەمىزدىڭ اكەسى جۇماتاي ناۋرىزباەۆ پەن قازاقتان شىققان تۇڭعىش كادرلىق وفيتسەر ابىلقايىر بايمولدين نەمەرە اعايىن بولىپ كەلەدى. ەكەۋى دە پاۆلودار وبلىسىنىڭ اققۋلى اۋدانىندا تۋعان. ءا.بايمولدين ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى مانشۇك مامەتوۆا جانە اتاقتى مەرگەن, حالىق قاھارمانى ىبىرايىم سۇلەيمەنوۆپەن بىرگە جاۋعا قارسى سوعىسقان. ول باسقارعان پولك فاشيستەردەن 80 ەلدى مەكەندى ازات ەتكەن. مايدانداعى ەرەن ەرلىگى ءۇشىن داڭقتى وفيتسەر قازا بولعاننان كەيىن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنىلعان. بىراق ءتۇرلى سەبەپپەن بۇل اتاق بەرىلمەگەن. ارداقتى تۇلعانىڭ ەرلىگى, ازاماتتىعى تۋرالى ونىمەن سوعىستا بىرگە بولعان مايدانگەر جازۋشى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ ءوز ەستەلىكتەرىندە جان-جاقتى قامتىپ جازعان.
قازيزا اجەمىز جاقىندا تاعى حابارلاستى. «Atamnyn اmanaty» قوعامدىق ۇيىمى ول كىسىدەن اكەسى تۋرالى قاجەتتى مالىمەتتى سۇراتىپ الىپ, ىزدەستىرىپ جاتقان كورىنەدى. ەندى توقسانداعى اجەمىزدىڭ اكەسىنىڭ دەرەگىن ىزدەگەن تىلەگى ورىندالسا دەيمىز.