مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىرعى جولداۋىندا كرەاتيۆتى يندۋستريانى ەكونوميكانى وركەندەتەتىن, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا ىقپال ەتەتىن باعىت رەتىندە اتاپ كورسەتكەن ەدى. كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە بۇل سالاعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى.
«قازىرگى زاماندا ازاماتتاردىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتىنە جانە زياتكەرلىك كاپيتالىنا ارقا سۇيەيتىن «كرەاتيۆتى ءوندىرىس» سالالارى شىنايى ينكليۋزيۆتى ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ قاينار كوزى سانالادى. بۇل از دەسەڭىز, كرەاتيۆتى ەكونوميكا دارىندى ءارى شىعارماشىل ادامداردى وزىنە تارتاتىن ءىرى قالالاردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋشى كۇشكە اينالدى. قازاقستاندا بۇل سالا ءالى دامىماعان. كرەاتيۆتى يندۋستريانىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى ءبىر پايىزعا دا جەتپەيدى, جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى ۇلەسى وتە تومەن. دەگەنمەن دارىنىمەن بۇكىل الەمدى مويىنداتىپ جۇرگەن وتانداستارىمىز از ەمەس. ءبىز ەلىمىزدە كرەاتيۆتى ەكونوميكانىڭ جان-جاقتى دامۋىنا بارلىق جاعدايدى جاساۋىمىز كەرەك. سونىڭ ىشىندە زياتكەرلىك مەنشىكتى قورعايتىن قۇقىقتىق تاسىلدەر قاجەت. بۇل – وتە ماڭىزدى ماسەلە», دەگەن ەدى ق.توقاەۆ.
وسى ورايدا پرەزيدەنت جولداۋدا بىرقاتار تاپسىرما بەردى. ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا كرەاتيۆتى يندۋستريا ورتالىقتارى 3 ءىرى قالادا (استانا, الماتى, شىمكەنت) شوعىرلانعانىن, وڭىرلەر نازاردان تىس قالىپ وتىرعانىنا توقتالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پايىمداۋىنشا, دارىندى ازاماتتاردى وزىنە تارتاتىن ورىندار, ياعني كرەتيۆتى يندۋستريا ورتالىقتارى بارلىق وبلىس ورتالىعىندا بولۋعا ءتيىس. وندا كرەاتيۆتى ادامداردىڭ ءوز ءونىمىن كوممەرتسيالاندىرۋىنا كومەك كورسەتىلۋى كەرەك.
«كرەاتيۆتى يندۋستريا سۋبەكتىلەرى ءوندىرىس ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى كاسىپكەرلىكتى قولداۋ باعدارلامالارىنا تولىق قاتىسا المايدى, قارجىلاي كومەك تە الا المايدى. ولارعا قولداۋ كورسەتۋگە ارنالعان شارالاردىڭ جەكە توپتاماسىن ازىرلەۋ قاجەت دەپ سانايمىن», دەدى ق.توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا قىزۋ جۇمىس باستالدى. ماسەلەن, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى ۇلتتىق ەكونوميكا جانە قارجى مينيسترلىكتەرىمەن بىرگە كەشەندى شارا قابىلدادى.
سالا باسشىسى ايدا بالاەۆانىڭ ايتۋىنشا, نەگىزگى ماقسات – شىعارماشىلىق سۋبەكتىلەرىنە سالىقتى جەڭىلدەتۋ. وسى كەشەندى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە ۇكىمەت ارنايى قاۋلى قابىلدادى. قۇجاتقا سايكەس, 40 قىزمەت ءتۇرى ارنايى بولشەك سالىق رەجىمىنە ءوتتى. ياعني بيزنەس كتس, جەكە تابىس سالىعى, ققس تولەۋدەن بوساتىلدى.
«اتالعان قىزمەت تۇرلەرىمەن اينالىساتىن سۋبەكتىلەر ەندى بىرىڭعاي سالىقتى عانا تولەيدى. بۇل جەكە كاسىپكەرلەر ءۇشىن 2 پايىزدان 4 پايىزعا دەيىن, جشس ءۇشىن 8 پايىزعا دەيىن بولادى. تەك كومپانيانىڭ جىلدىق اينالىمى 2,2 ميلليارد تەڭگەدەن اسپاۋى, ال شتاتتا 200 ادامنان كوپ بولماۋى قاجەت. سالىقتى جەڭىلدەتۋ كينو, بەينەكونتەنت پەن تەلەباعدارلامالاردى وندىرۋگە جانە ودان كەيىنگى وندىرىسكە, مۋزىكالىق شىعارمالارعا دىبىس جازۋ مەن باسىپ شىعارۋعا, تەاتر جانە مۋزەي ونەرىنە, ساۋلەت جانە ديزاينعا, قولونەر بۇيىمدارىنا, حالىق شىعارماشىلىعىنا جانە كادەسىيلار وندىرىسىنە اسەر ەتەدى.
وسى قولداۋ شاراسىن ازىرلەۋ بارىسىندا حالىقارالىق تاجىريبەنى مۇقيات تالداعانىمىزدى اتاپ وتكىم كەلەدى. ەڭ وزىق ەلدەردىڭ ( ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, وڭتۇستىك كورەيا) تاجىريبەسى كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋ ءۇشىن سالىقتى جەڭىلدەتۋگە ەرەكشە ءمان بەرۋ كەرەكتىگىن كورسەتەدى. اتالعان جۇمىس – سالانى اۋقىمدى دامىتۋعا باعىتتالعان العاشقى قادامداردىڭ ءبىرى. بۇل وسى سالاداعى يگىلىكتى باستامالاردىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىز», دەيدى مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ا.بالاەۆا.
كرەاتيۆتى يندۋسترياعا ەلىمىزدە ەندى-ەندى دەن قويىلىپ كەلەدى. ازىرگە بۇل سالانى ەكونوميكانىڭ درايۆەرى دەپ اتاۋ قيىن. دامىعان ەلدەردەگىدەي قازاقستان قوماقتى پايدا تاۋىپ وتىرماعانى دا تۇسىنىكتى. ءماجىلىس دەپۋتاتى دانابەك يسابەكوۆ مۇنىڭ بىرنەشە سەبەبىن ايتادى. بىرىنشىدەن, ەل تۇرعىندارى كوز كورىپ جۇرگەن بيزنەس تۇرلەرىنەن وزگەسىنە بەت بۇرا بەرمەيدى.
«ماسەلەن, جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنا ۇسىنىلعان بيزنەس-يدەيالاردى قاراساق, تىگىن تىگۋ, تورت پىسىرۋدەن اسپايدى. ارينە, بۇل باعىتتا جۇمىس ىستەپ, تابىس تاپقانىنا قارسى ەمەسپىز, قايتا قۋانامىز. بىراق ەكىنىڭ ءبىرى اينالىسۋعا قولجەتىمدى بولعاندىقتان, باسەكە جوعارى, قاجىرلى ەڭبەكتى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان كرەاتيۆتى يندۋستريانىڭ مۇمكىندىكتەرىن حالىققا جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ جولعا قويىلعانى دۇرىس», دەيدى د.يسابەكوۆ.
ەكىنشىدەن, دەپۋتات كرەاتيۆتى ەكونوميكا سالاسىن جەتىلدىرۋدىڭ زاڭدى تەتىگى ءالى ناقتىلانىپ, جۇيەلەنبەگەنىن العا تارتادى. كرەاتيۆتى بيزنەستى مەملەكەتتىك قارجىلاي قولداۋ, ينۆەستيتسيا سالعانداعى جەڭىلدىكتەر قاراستىرۋدى ۇسىنادى.
«ۇشىنشىدەن, كرەاتيۆتى ەكونوميكاعا جاتاتىن بيزنەس تۇرلەرىن قايتا قاراپ, اۋقىمىن كەڭەيتۋ كەرەك. ماسەلەن, تايلاندتا كرەاتيۆتى سالاعا ۇلتتىق تاعامدار مەن مەديتسينانى قوسادى. بۇل جاعىن دا قايتا قاراستىرعان ءجون. تورتىنشىدەن, كورەيادا كرەاتيۆتى كونتەنت اگەنتتىگى (KOCCA) سالانىڭ دامۋىنا جاۋاپتى. بۇل ۆەدومستۆو كينويندۋستريا سالاسىنان باستاپ دىبىس جازۋ مەن مۋزىكا وندەۋ, كومپيۋتەر جانە ۆيرتۋالدى ويىن تۇرلەرىنە دەيىن سۇيەمەلدەيدى. بۇگىندە وڭتۇستىك كورەيادا كرەاتيۆتى يندۋستريا جەتەكشى سالا سانالادى. وسىنداي تاجىريبەنى ەسكەرىپ, ءبىزدىڭ ەلدە دە ارنايى اگەنتتىك قۇرۋ ماڭىزدى. الماتى قالاسىنىڭ كرەاتيۆتى يندۋستريا باسقارماسىنىڭ تاجىريبەسىن زەردەلەپ, وزگە وبلىستاردا دا قۇرۋ كەرەك», دەيدى د.يسابەكوۆ.
بىلتىر كۇزدە الماتىدا «New media forum» وتكەنى بەلگىلى. جيىندا كرەاتيۆتى ەكونوميكا ماسەلەلەرى جان-جاقتى تالقىلانعان-دى. سول جيىندا ءانشى, ستسەناريست, پروديۋسەر, «وردا» توبىنىڭ مۇشەسى ەربولات بەدەلحان تۇششىمدى وي ايتتى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋ ءۇشىن جەكە كەڭىستىك قاجەت.
«قازاق ءتىلىن مەدياكەڭىستىككە شىعارمايىنشا, ءبىز دەربەس بولا المايمىز. الەمدىك نارىققا ءوزىمىزدىڭ تىلىمىزبەن شىقپاساق, ءوزىمىزدىڭ كەڭىستىگىمىزدى قالىپتاستىرمايىنشا, ءبىز ءوزىمىزدى تانىتا المايمىز. وسى رەتتە كورەيانى الىپ قارايىق. ءوز تىلىندە ءانىن ايتادى, ءوز مادەنيەتىن ۇسىنادى, بۇكىل الەمگە ءوزىن تانىتا الدى. شارتاراپتى جاۋلاپ العاننان كەيىن, اعىلىشىن ءتىلىن دە قولدانا باستادى. وسىلايشا, الەمدىك نارىقتا ءوزىنىڭ ءتىلى ارقىلى وزدەرىن تانىتا ءبىلدى», دەيدى ە.بەدەلحان.
ءانشى قازاق تىلىندەگى كرەاتيۆتى ەكونوميكا دامىسا, تۇركى مەملەكەتتەرىنە دە ىقپالى تيەتىنىن العا تارتادى. مۇنداي جاعدايدا سالانىڭ اۋديتورياسى 200 ملن-عا دەيىن ارتۋى مۇمكىن. Cتسەناريست, جۇرگىزۋشى, پروديۋسەر مارات ورالعازيننىڭ پىكىرىنشە, كەيىنگى جىلدارى قازاق تىلىندەگى كونتەنتتى كورەتىندەر سانى ارتىپ كەلەدى. دەگەنمەن قازاق تىلىندە كرەاتيۆتى يندۋستريامەن اينالىساتىندارعا ۇلكەن جارناما بەرۋشىلەر نازار اۋدارمايدى.
«قازاقشا كونتەنتكە جارناما بەرۋشىلەر كوپ كەلە بەرمەيدى. ماسەلەن, ءورىستىلدى بلوگەرلەر «Samsung», اۆتوكولىكتەردى جارنامالاپ جۇرسە, قازاق تىلىندەگى بلوگەرلەر پيتستسا, دونەرلەرمەن شەكتەلەدى. ياعني جارناما بەرۋشىلەر 90-جىلدارداعى قازاقشاعا ەشكىم قارامايدى دەگەن ەسكى كوزقاراستا قالىپ قويعان. سونداي-اق جارناما بەرۋشىلەر قازاقتىلدى كونتەنت كورەرمەننىڭ ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى جوق دەپ ويلايدى. بۇل – جاڭساق پىكىر. كولىك سالوندارى مەن تەحنيكا دۇكەندەرىندە كوبىنە قازاقتار ساۋدا جاسايتىنىن تۇسىنبەيدى. ولار وزدەرىنىڭ ناقتى تۇتىنۋشىلارى كىم ەكەنىن بىلمەي وتىر», دەيدى م.ورالعازين.
قورىتا ايتقاندا, كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋ ەكونوميكاعا تىڭ سەرپىن بەرەتىنى انىق. كەيىنگى جىلدارى قازاق تىلىندە كونتەنت جاساۋشىلاردىڭ دا, كورەرمەندەردىڭ دە ارتقانىن ەسكەرسەك, بۇل سالانىڭ مۇمكىندىگى مول. قۇزىرەتتى مەكەمەلەر اتالعان سالانى زاڭنامالىق تۇرعىدا ناقتىلاۋعا كۇش سالىپ جاتىر, ەندىگى مىندەت – جۇمىستى جەتەسىنە جەتكىزىپ ورىنداۋ.