«ەسىمى ەل جۇرەگىندە ساقتالعان ەر باقىتتى» دەيدى دانا حالقىمىز. ونەگەلى ءومىرى كوپكە ۇلگى بولاتىن, ولشەۋسىز ەڭبەگىمەن, اقىل-پاراساتىمەن قالىڭ جۇرتشىلىقتىڭ قۇرمەتىنە بولەنگەن ادامدار جەرگىلىكتى جەرلەردە دە از ەمەس. الايدا «ولار لايىقتى ۇلىقتالىپ ءجۇر مە, وسكەلەڭ ۇرپاق بىلە مە؟» دەگەن سۇراق قويىلسا, مادەني, رۋحاني سالالارعا جاۋاپتى باسشىلار مەن ماماندار نە دەپ جاۋاپ بەرەرىن بىلمەيدى. كوبىنە ەسىمى بۇرىننان بەلگىلى باتىرلار مەن مەملەكەتتىك ماراپاتقا يە بولعان تۇلعالاردى ۇلىقتاپ, ءوڭىردىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوسىپ, يگىلىكتى ىستەرىمەن كوش باسىنان كورىنە بىلگەن مايتالمان ەڭبەككەرلەر كوزدەن تاسا قالىپ جاتاتىنى وكىنىشتى. سولاردىڭ ءبىرى ءشامشيا كۇلمۇرزينا اپامىز – قاي جاعىنان بولسىن ماقتاۋعا لايىق جان.
ول 1895 جىلى ايىرتاۋ اۋدانىنىڭ كوكداۋىل اۋىلىندا تۋعان. كەدەي شارۋانىڭ قىزى ەڭبەككە ەرتە ارالاسادى. سارتۇبەك ۇجىمشارى قۇرىلعاندا العاشقىلاردىڭ قاتارىندا مۇشەلىككە قابىلدانىپ, سيىر فەرماسىندا ساۋىنشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. كۇندەلىكتى جوسپارىن اسىرا ورىندايدى. ستاحانوۆشىلاردىڭ الدىڭعى لەگىندە كورىنىپ, سوتسياليستىك جارىستا جوعارى ەڭبەك قۇلشىنىسىمەن كوپكە تانىلادى. جەرلەستەرى ونىڭ مال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋدەگى جانە قوعامدىق جۇمىستارداعى بەلسەندىلىگىن باعالاپ, 1947 جىلى قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى ەتىپ سايلايدى. كەڭشاردىڭ سيىر فەرماسى مەڭگەرۋشىلىگىنە كوتەرىلىپ, حالىق سەنىمىن ءىس جۇزىندە اقتاي بىلەدى. سول جىلدارى فەرماداعى 250 باس سيىر ەكى ەسەگە دەيىن كوبەيىپ, ءسۇت ساۋ كورسەتكىشى اناعۇرلىم ارتادى. بەسجىلدىق جوسپار مەجەسىنەن دە اسىپ تۇسەدى. ءسوز اراسىندا ءشامشيا ومىربەكقىزىنىڭ قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى دەپۋتاتتىعىنا ەكى رەت ۇسىنىلعانىن ايتا كەتكەن ءجون. ول كەزدەرى مۇنداي كۇرمەت قاراپايىم ەڭبەك ادامىنىڭ ەكىنىڭ بىرىنە كورسەتىلە بەرمەيتىن. وزىنە جۇكتەلگەن دەپۋتاتتىق اماناتتى بۇلجىتپاي ورىنداپ, ارتىنا ونەگەلى ءىز قالدىرا ءبىلدى. مەن تىلدەسكەن كونەكوز قاريالار ول تۋرالى گازەت بەتتەرىندە كوپتەگەن ماقالالاردىڭ جارىق كورگەنىن, سۇحباتتار جاريالاعانىن العا تارتتى. ولاي بولسا وشكەنىمىزدى جاندىرىپ ولگەنىمىزدى تىرىلتۋگە مىندەتتى سالا قىزمەتكەرلەر ارحيۆتىك دەرەكتەردى جيناستىرىپ, توپتاستىرسا, مەكتەپتەردەگى مۋزەيلەرگە ءومىربايانى مەن فوتوسى قويىلسا دەگەن ءوتىنىشىمىزدى بىلدىرگىمىز كەلەدى.
ول كىسى تۋرالى ەستەلىكتەردىڭ بىرىندە ءشامشيا كۇلمۇرزينانىڭ نەمەرەسى نۇراحمەتوۆ ماعزۇمنىڭ قىزى ءازينا اۋەلبەكوۆا تۋرالى دا ايتىلادى. ءازينا 1953 جىلى 25 جەلتوقساندا كوكشەتاۋ وبلىسى ۆولودار اۋدانى سارتۇبەك اۋىلىندا دۇنيەگە كەلەدى. اجەسى ءشامشيا كۇلمۇرزينا اپامىز بۇل نەمەرەسىن بارىنشا مىقتى تاربيەلەپ-وسىرەدى. ەڭ جاقسى كورەتىن نەمەرەسىن 15 شاقىرىم جەردەگى ورلوۆكا اۋىلىنا وقۋعا تاسيدى. اجەسى سۇيىكتى نەمەرەسىن ات شاناعا وتىرعىزىپ, قالىڭ كۇپىگە وراپ, ءار اپتانىڭ دۇيسەنبى كۇنى ينتەرناتقا اپاراتىن دا, جۇما كۇنى قايتا الىپ كەلىپ وتىرادى ەكەن. ويتكەنى ورلوۆكادا كازاكتار كوپ تۇرعان. سولاردىڭ بالالارىمەن ءجۇرىپ ورىسشاعا ۇيرەنەدى دەپ توپشىلاعان عوي. سول ورلوۆكادا ءتورتىنشى سىنىپقا دەيىن وقىپ, ءبىلىم الادى. كەلەسى جىلى بورلىق اۋىلىندا ورىسشا مەكتەپ اشىلىپ, اجەسى نەمەرەسىن سوعان كوشىرەدى. بورلىق اۋىلىندا ءبىلىم ۇياسىندا سەگىزىنشى سىنىپقا دەيىن وقىپ, ول جەردى دە جاقسى ءبىتىرىپ شىعادى. ال ونجىلدىق مەكتەپتى ۆولوداروۆ اۋىلىندا ءتامامدايدى. جاقسى باعامەن وقىدى دەگەن اتتەستات الىپ شىعادى. ال 1972 جىلى الماتى قالاسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنان ديپلوم الىپ, ۋاقىتشا ۆولوداروۆ اۋداندىق تۇرمىس كومبيناتىندا ەكونوميست بولىپ قىزمەت ىستەيدى. سودان 1978 جىلى «كوماروۆسكي» كەڭشارىنا قىزمەتكە ورنالاسادى. ءوزىنىڭ جاقسى مامان ەكەنىن دالەلدەپ, مىندەتىن وتە جاقسى اتقارىپ, بيىكتەردەن كورىنەدى. ءار جىلدارى ەتكەن ەڭبەگى باعالانىپ, جىل سايىن ءتۇرلى گراموتامەن ماراپاتتالدى. باسشىلاردان باعالى سىيلىق تا العانى بار. اجە تاربيەسىن كورگەنىنىڭ پايداسى بولسا كەرەك, جۇمىستا ادالدىق تانىتىپ, قاسىنداعى ارىپتەستەرىنىڭ سىي-قۇرمەتىنە بولەنەدى. تىككەن شاڭىراعىندا سىيلاستىق سالتانات قۇرىپ, بالالارىنا دا اجە اقىلىن وسيەت ەتىپ ايتىپ وتىراتىن. ءتىرى جانعا ەشقاشان داۋىس كوتەرىپ كورمەگەن ەكەن. كۇلىپ-ويناپ ءومىر ءسۇرىپتى. وسى اۋدان بويىنشا دا ءبىراز جەرگە قىزمەتكە شاقىرعان دەسەدى. ءتىپتى ءبىر جەرلەردەن باس ەكونوميست بولۋعا دا ۇسىنىس ءتۇسىپتى. بىراق ول ەشقايدا قوزعالماپتى. ءوزى ەڭبەك جولىن العاش باستاعان «كوماروۆسكي» كەڭشارىندا قىزمەتىن جالعاستىرا بەرەدى. «نەگە بۇل اۋىلدى قيمايسىز؟» دەگەندەرگە «اجەم ءشامشيا كۇلمۇرزينا مەن اكەم ماعزۇم نۇراحمەتوۆ وسى جەردە جۇمىس ىستەگەن. سوندىقتان بۇل توپىراق مەن ءۇشىن وتە ىستىق», دەپ جاۋاپ بەرەدى ەكەن.
تۋعان اۋىلىنا دەگەن ماحابباتى ونى سول جەردەن الىسقا ۇزاتپادى. ءوزى تاڭداعان قىزمەتىندە 26 جىل جۇمىس ىستەپ, 2004 جىلى كەنەتتەن قايتىس بولادى. «اجال ايتىپ كەلمەيدى» دەيدى عوي, 50-دەن ەندى اسقان شاعىندا اسىل انا باقيلىققا اتتاندى. ارتىندا جاۋتەڭدەپ جولداسى سابىرعالي اۋەلبەكوۆ پەن ەكى ۇلى المات پەن الحات قالادى. دانا حالقىمىز ايتقانداي, «كىمنىڭ كىم ەكەنىن باسىڭا ءىس تۇسكەندە بىلەرسىڭ» دەگەندەي, كوپ اعايىن تەرىس اينالىپ, قاشقاقتاپ جولاماسا كەرەك. سول كەزدە ءبىزدىڭ اۋلەتكە جانى اشىپ جاردەمدەسكەن جاننىڭ ءبىرى كەڭشار ديرەكتورى اسىلبەك ناۋرىزبەكوۆ بولاتىن. سىرىمبەت ەسەنعاليەۆ پەن كورشى باتيما ماجەعۇلوۆانىڭ دا كوپ سەپتىگى ءتيدى. وسىنداي ازاماتتارعا ايتار العىسىم شەكسىز. كىشكەنتاي عانا شاڭىراققا جاساعان كومەگى, بۇتىندەي ءبىر ەلگە جاساعان جاقسىلىقتان ۇلكەن كورىندى.
سابىرعالي اۋەلبەكوۆ,
ەڭبەك ارداگەرى, زەينەتكەر
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى