ادەبيەتكە زور دايىندىقپەن كەلىپ, 11 رومان, 22 حيكايات, 100-دەن اسا اڭگىمە سەكىلدى مول مۇرا قالدىرعان قابىرعالى قالامگەر دۇكەنباي دوسجاننىڭ شىعارمالارىن وقىعاندا ونىڭ ءۇش ەرەكشەلىگى بار ەكەنىن بايقادىق. ءبىرىنشىسى – بۇرىن ادەبيەتتە سيرەك كوتەرىلگەن قۇم تاعدىرى, كىسىنىڭ ەڭسەسىن ەزىپ, يىعىن باسقان اۋىر بەينەتى ءسوز بولادى. ەكىنشىسى – تابيعات پەن ادام مىنەزىنىڭ ەكولوگياسى – ادام جان دۇنيەسىنىڭ تابيعي ورتامەن قوسىلا جۇتاۋى, تابيعاتتان بىرتە-بىرتە كىندىگى اجىراپ بارا جاتقانى ەگىز ورىلەدى. ءۇشىنشىسى – ءجيى قالام تارتىلماعان ميستيكالىق سارىنعا, ماگيالىق مەڭزەۋگە ەركىن بويلاپ, وي مەن وقيعانىڭ كوركەمدىك ءتىنىن تاۋىپ, فيلوسوفيادان ورمەك توقيدى.
ادەبيەتتىڭ ەتالونى ءتىل دەپ ساناساق, جازۋشىنىڭ كەز كەلگەن شىعارماسى ايشىقتى كوركەم تىلمەن كومكەرىلگەن. تاڭعى سامالداي ەسىپ جانىڭا جەل بوپ ءتيىپ لىقسي توگىلەدى. باياعى تولەگەن مومبەكوۆتىڭ شەرتپە كۇيىنىڭ اسەرىندەي ايتىپ بولماس قوڭىر مۇڭعا شوماسىز. كونەنىڭ سازدى سارىنى سەكىلدى قۇلاققا جەتەتىن اسا ويلى, بوياۋى قانىق, مازمۇنى تەرەڭ حيكاياتى مەن اڭگىمەلەرى قانداي!
جازۋشى «جازمىشتىڭ جازۋى» اتتى ەستەلىگىندە: «تۇنجىراعان, مۇڭايعان كىسىنى كورسەم سىر تارتىپ جان الەمىنە ۇڭىلگىم كەلەدى», دەپ جازادى. وسى ءسوزدى وقىعاندا كوز الدىما قالامگەردىڭ ءوز بەينەسى كەلەدى. ول كىسى ۇنەمى تۇنجىراپ, ءوز ىشىنە ءوزى ءۇڭىلىپ, توماعا-تۇيىق, ويلى كەيىپتە جۇرەتىن. پىكىرىن تەرەڭنەن تولعاپ, بەينەلەپ ايتاتىن. كوپ شەشىلە دە بەرمەيدى, كوپ سىرى بۇركەۋلى مە دەپ قالاسىز. ومىردەن كورگەن-تۇيگەنى, توقىعانى تەڭىز. بار ارمانى – كوكەيىندە قوزداعان سۋرەتتى اق قاعازعا تۇسىرسەم دەيتىن. جازۋدان باس العان ەمەس. قاشان كورسەڭ قاعازعا, كىتاپقا ەڭسەسىن سالىپ ءۇڭىلىپ وتىراتىن ەدى.
ماقالا تاقىرىبىنا جانكەشتى ءسوزىن قويعاندا جازۋشىنىڭ كوپ جازعانى, يا بولماسا كوپ كىتاپ شىعارعانى ەسەپ ەمەس. كىتاپتى كىم شىعارماي جاتىر, كىم ەلدىڭ كوزىنە تۇسپەي جاتىر. جانكەشتى ءسوزىن – الپىس جىلعا جۋىق كوركەم ءسوزدىڭ سوڭىنا شام الىپ تۇسكەن ۇزىنا بويعى ۋاقىت ىشىندە قالامگەردىڭ شىعارماشىلىق مىنەزىنە بايلاپ بەرگەنىمىز.
شىندىعى سولاي. سوزدەن سويلەم, سويلەمنەن سيللوگيزم, سيللوگيزمنەن پايىمدى ىندەتە ىزدەپ, ءسوزدىڭ جانىن ءتىرىلتىپ, كوركەمدىكتەن كەمپىرقوساق قۇرىپ, ورمەك توقۋ… سول ورمەكتى جۇرەگىندە تەربەتۋ ءتوزىمسىزدىڭ جىگەرىن ءجۇن ەتەر ەدى, ءتوزىمدىنى قايراي ءتۇسىپ, قيىنعا سالىپ, اقىر سوڭىندا شەبەرلىك الەمىنىڭ اسقار الاتاۋىنا الىپ شىعادى. وسىنشالىق اق تەر, كوك تەر بەينەتتەن بويىن تارتپاعان سۋرەتكەردىڭ مىنەزى – كوز الدىمىزعا جانىن اياماعان جانكەشتىلىكتى ەلەستەتەدى. شىعارىمپازدىق جانكەشتىلىك دەگەنىمىز وسى بولار.
كەيىپكەر حيكمەتىن اۆتوردىڭ ءوز حيكمەتىم دەپ سەزىنۋى دە عاجاپ. ادام جان سارايىنىڭ رەنتگەنىنە اينالۋى بار. حاتقا تۇسكەن وبرازدىڭ تىرشىلىك كەبىمەن ءومىر ءسۇرىپ, تىنىسىمەن تىنىستاپ, كۇيىنىشىمەن كۇيىنىپ, سۇيىنىشىمەن ءسۇيىنىپ, وي-پىكىرىمەن ميداي ارالاسىپ كەتۋى وپ-وڭاي. كەيىپكەردىڭ ومىرىمەن ءومىر ءسۇرۋدىڭ ءوزى – وزگەشە تاراپ اڭگىمە.
جانكەشتىلىك ەڭ اۋەلى ءسوز ۇستارتۋدا, ءتىرى ءسوزدىڭ جۇرەك بۇلكىلىن, جان تەبىرەنىسىن تاپ باسىپ تانۋدا جاتىر دەپ ويلايسىز. سوسىنعى جانكەشتىلىك ساۋساعىن سۇيەل ەتكەنشە, كوز مايىن تاۋىسقانشا, قالام مەن قاعازدان بويىن تارتپاي, وقۋ, ىزدەنۋدىڭ جولىنا ءتۇسىپ, باياعىدان كوپكە تانىس كەيىپكەردىڭ جان الەمىن ءوزىنىڭ جان الەمىمەن قابىستىرا, جاپتاستىرا تىرشىلىك كەشۋىندە مە دەپ قالاسىز. جازۋشىنىڭ قالىبى شاش ەتەك شارۋادان قولى بوساماي, بىرازىراق بوس مويىن ءجۇرىپ قالسا, جازا الماي كەتسە, ەكى قولى الدىنا سىيمايدى ەكەن. بارىنشا كىرپياز, اشۋشاڭ, شامارقانعىش كەپكە ءتۇسىپ, اياق استىنان تۇلەن ءتۇرتىپ جۇرەدى. جىن يەكتەگەن باقسىعا ۇقسايدى. كەڭقولتىق, باۋىرمال, ءىرى سويلەپ, ءىرى تۋرايتىن مىنەزىنەن اياق استىنان كوز جازىپ قالادى.
قالامگەر ءبىر سۇحباتىندا «باسىم وتتا تۇرعان قازان سەكىلدى جازباسام, وقىماسام ۇيگە سىيماي كەتەمىن» دەگەنى دە ونىڭ سول ءبىر جانكەشتىلىك جازۋ بەينەتىنە بەلشەسىنەن باتقان مىنەزىنەن حابار بەرگەندەي. جازۋشىلىققا جانكەشتى قاسيەت وتە قاجەت ەكەنى راس. دجەك لوندون «كۇنىنە ەكى مىڭ جول جازامىن» دەپ ءوزىن-ءوزى ورىندىققا بايلاپ قوياتىن بولعان. لەۆ تولستوي قالام مەن قاعازعا شۇقشيعان كەزدە كوزىنە دۇنيە شىركوبەلەك دوڭگەلەنىپ, جانارىنا جازۋدان وزگە تۇك كورىنبەي كەتەدى ەكەن. جازۋشى دۇكەنباي دوسجاننىڭ دا جازۋداعى جانكەشتىلىگىن وسى الىپتار قاتارىنان كورەمىز.