بەرەكەلى قوعامنىڭ باستاۋى

تاعدىرشەشتى كەزەڭ

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2022 جىلعى «ادىلەتتى مەملەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلى قوعام» اتتى جولداۋىندا سول جىلدىڭ كۇزىندە كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزۋدى ۇسىنعان ەدى.

«بيىل كۇزدە كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت ساي­لاۋىن وتكىزۋدى ۇسىنامىن. ادىلەتتى قازاق­­ستاندى قۇرۋ جولىندا تۇبەگەيلى جانە جان-جاقتى رەفورمالاردى تابىس­تى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن حالىقتىڭ جاڭا سە­نىم مانداتى قاجەت. مەن ءۇشىن مەملە­كەت مۇددەسى بارىنەن بيىك. سوندىقتان مەن وكى­لەتتىك مەرزىمىمدى قىسقارتۋعا جانە كە­زەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋى­نا بارۋعا دايىنمىن. سونداي-اق مەن كوپ ويلانىپ, پرە­زي­دەنت وكىلەتتىگى مەرزىم­دەرىنىڭ سانىن جانە ۇزاقتىعىن قايتا قاراۋ قاجەت دە­گەن باي­لامعا كەلدىم. پرەزي­دەنت مانداتىن ۇزاق­تىعى 7 جىلدىق ءبىر مەر­زىم­مەن شەك­تەۋدى ۇسىنامىن. بىراق قايتا ساي­لانۋ­عا تىيىم سالىنادى», دەگەن ەدى پرەزيدەنت.

ق.توقاەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن پرەزي­دەنت وكىلەتتىگى مەرزىمىنىڭ سانى جانە ۇزاق­تىعى قاي­تا قارالدى. وسىلاي­شا, پرەزيدەنت مان­­دا­تى­نىڭ ۇزاقتىعى 7 جىلدىق ءبىر مەر­زىم­­مەن شەكتەلدى. بىراق قايتا سايلانۋعا تى­­يىم سالىندى. وسىلايشا, «قازاقستان رەس­­­پۋب­­لي­كاسى­نىڭ كونس­تيتۋتسياسىنا وزگە­رىس­ت­ەر مەن تولىق­تىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى.

كەزەكتەن تىس سايلاۋ 2022 جىلعى 20 قاراشا كۇنى ءوتتى. بۇكىل ەلدە 10 033 ساي­لاۋ ۋچاسكەسى جۇمىس ىستەدى. شەتەلدەگى قازاقستان ەلشىلىكتەرى جانىنان 68 ۋچاسكە اشىلدى. ناقتىلانعان ەلەكتورات تىزىمىنە ساي جالپى سايلاۋشىلار سانى 11 ملن 953 مىڭ 465 ادامدى قۇرادى. سايلاۋعا 8 ملن 300 مىڭ 46 ادام نەمەسە 69,44 پايىزى ادام قاتىستى.

داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە قاسىم-جومارت توقاەۆقا 6 ملن 456 مىڭ 392 سايلاۋشى نەمەسە 81,31 پايىزى قولداۋ ءبىلدىردى. جيگۋلي دايراباەۆقا – 271 641 نەمەسە 3,42 پايىز, قاراقات ابدەنگە – 206 مىڭ نەمەسە 2,6 پايىز, مەيرام قاجىكەنگە – 200 907 نەمەسە 2,53 پايىز, نۇرلان اۋەسباەۆقا – 176 116 نەمەسە 2,22 پايىز جانە سالتانات تۇرسىنبەكوۆاعا 168 731 نەمەسە 2,12 پايىز داۋىس بەرىلدى. بيۋللەتەنگە العاش رەت «بارىنە قارسىمىن» باعانى ەنگىزىلگەن. مۇنى دوداعا اتسالىسقانداردىڭ 460 484-ءى نەمەسە 5,8 پايىزى تاڭداپتى.

ۇلىقتاۋ ءراسىمى 26 قاراشا كۇنى ءوتتى. ەندى «توعىزىنشى تەرريتوريا» ءۇشىن جاۋاپتى كەزەڭگە اينالعان پرەزيدەنت سايلاۋىنان كەيىنگى ءبىر جىلدا اتقارىلعان شارۋالارعا توقتالساق. وسى مەرزىم ىشىندە حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى مەن ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ جولىندا اتقارىلعان جۇمىس جەتەرلىك. مەملەكەت باسشىسى «ادىلەتتى قازاقستان: ءبارىمىز جانە ارقايسىمىز ءۇشىن. قازىر جانە ءاردايىم» اتتى سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ساياسي جاڭعىرۋ جالعاسا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.

«جاڭا ساياسي مودەلدە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, قوعامدىق قوزعالىستار, ساياسي پارتيالار, تاۋەلسىز بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى, م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى مەن كاسىپوداقتار سىندى ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. اۋىل جانە اۋدان اكىمىن, اۋداندىق جانە قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىن تىكەلەي سايلاۋ, وبلىس اكىمىن بالامالى نەگىزدە تاعايىنداۋ, پارلامەنت ءماجىلىسى مەن وبلىستىق ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىن ارالاس جۇيە بويىنشا سايلاۋ – وسىنىڭ ءبارى ازاماتتىڭ مەملەكەتتىك نەگىزگى ينستيتۋتتاردى قالىپتاستىرۋعا تىكەلەي, اشىق جانە ينكليۋزيۆتى قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتەدى», دەگەن ەدى ق.توقاەۆ.

وزدەرىڭىزگە ءمالىم, بيىل ەلىمىزدە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار مەن اۋدان اكىمدەرىن سايلاۋ قاناتقاقتى رەجىمدە ءوتتى. ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى تاراتقان مالىمەتكە سۇيەنسەك, وب­لىستاردىڭ ءماسليحاتتارى وسى سايلاۋدى وتكىزۋ ءۇشىن 42 اۋدان مەن 3 وب­لىستىق ماڭىزى بار قالانىڭ تىزبەسىن بە­كىتتى. 1 553 سايلاۋ كوميسسياسى: 17 وبلىستىق, 3 قالالىق, 42 اۋداندىق جانە 1 491 ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسياسى جۇمىلدىرىلدى. سايلاۋ بالاما نەگىزدە ءوتتى. سايلاۋ بيۋللەتەندەرىنە 125 كانديدات ەنگىزىلدى. ساياسي باسەكەگە قاتىسىپ, تاڭداۋىن جاساعاندار سانى 62,79 پايىزدى قۇرادى. سايلانعان اكىمدەردىڭ ورتاشا جاسى 46,7 جاستى قۇرايدى.

ەل تاعدىرىنا ىقپال ەتكەن كەلەسى وقيعا – بيىل ناۋرىزدا وتكەن ءماجىلىس جانە ءماسليحاتتار سايلاۋى. پارلامەنت دەپۋتاتتارىن سايلاۋ العاش رەت پروپورتسيونالدى-ماجوريتارلى جۇيە بويىنشا ءوتتى. ءماجىلىس پەن وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ ءبىر بولىگى, اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ ءبارى ءبىر مان­داتتى وكرۋگ بويىنشا سايلاندى. نا­تي­جەسىندە, وكىلدى ورگاندار شىنايى حالىق بيلىگى تارماعىنا اينالدى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. بۇعان دەيىن تومەنگى پالاتادا 107 دەپۋتات بولسا, كونستيتۋتسيالىق رەفورمادان كەيىن ولاردىڭ سانى 9 دە­پۋتاتقا قىسقاردى. وسىلايشا, «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا سايكەس بىرىڭعاي جالپىۇلتتىق سايلاۋ وكرۋگى اۋماعى بو­يىنشا ءماجىلىستىڭ 69 دەپۋتاتى, ءبىر مانداتتى اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگتەرى بويىنشا 29 دەپۋتات سايلاندى. بۇل سايلاۋدىڭ قىزۋ وتكەنىن مىنادان-اق بايقاي الامىز. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋعا قاتىسۋدا 609 كانديدات ءوتىنىش بىلدىرگەن. سونىڭ 79-ى ەلىمىزدە رەسمي تىر­كەلگەن 7 ساياسي پارتيا اتىنان دوداعا ءتۇس­تى. سونداي-اق قوعامدىق بىرلەستىكتەر تارا­پىنان 5 ۇمىتكەر ۇسىنىلدى. ەڭ قى­زىعى ءھام ەرەكشە ايتا كەتەرلىگى, ماجوريتارلى جۇيە بويىنشا سىنعا تۇسەتىن ۇمىتكەرلەردىڭ باسىم بولىگى, ياعني 525 كانديدات ءوزىن-ءوزى ۇسىنعان-دى. بۇل – ءبىر مانداتتى وكرۋگ بويىنشا ءوتىنىش بىلدىرگەندەردىڭ 86,21 پايىزى. مۇنىڭ ءبارى ازاماتتاردىڭ بەلسەندىلىگىن, سايا­سي باسەكەنىڭ قىزۋ ءجۇرىپ جاتقانىن كورسەتەدى. داۋىس بەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا تومەنگى ماجىلىسكە التى پارتيا ءوتتى.

وسكەلەڭ ۇرپاققا قامقورلىق

مەملەكەت باسشىسى الەۋمەتتىك قور­عاۋ سالاسىنا دا ەرەكشە دەن قويىلا­تى­نىن اتاپ ءوتتى. وسى ماقساتتا 2024 جىلدان باستاپ ۇلتتىق قوردىڭ جىل سايىنعى ينۆەستيتسيالىق تابىسىنىڭ 50 پايىزىن 18 جاسقا تولعانعا دەيىن بالانىڭ جيناقتاۋشى شوتىنا اۋدارا وتىرىپ, «ۇلتتىق قور – بالالارعا» جال­پى­حالىقتىق باستاماسىنىڭ ىسكە قوسى­لاتىنىن مالىمدەگەن ەدى.

جاقىندا عانا مەملەكەت باسشىسى «ۇلتتىق قور – بالالارعا» جوباسىن 2024 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ىسكە قوسۋ ءۇشىن زاڭنامالىق تۇزەتۋلەرگە قول قويدى. ونىڭ اياسىندا ۇلتتىق قوردىڭ ينۆەستيتسيالىق تابىسىنىڭ 50 پايىزى 18 جاسقا دەيىنگى بارلىق بالا اراسىندا بولىنەتىن بولادى. بالا قاراجاتتى كامە­لەتتىك جاسقا تولعاننان كەيىن ءبىلىم الۋعا نەمەسە باسپانا ساتىپ الۋعا پايدالانا الادى.

سونداي-اق بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە دە ەرەكشە ءمان بەرىلىپ وتىر. اتاپ ايت­قان­دا, بالالاردى زورلىق-زومبىلىق­تان قورعاۋ, ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ جانە ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن سالاماتتىعىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى 2023-2025 جىل­دارعا ارنالعان كەشەندى جوسپار قابىل­داندى.

بۇعان قوسا ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دا­رىن­داعى پسيحولوگيالىق قىزمەت جۇ­مى­سىنىڭ جاڭا قاعيداتتارى بەكىتىلدى. بۇل شارالار ءتيىستى مامانداردىڭ تيىم­دى­لىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتى­رۋعا باعىت­تالعان. مەملەكەتتىك جاستار سايا­سا­تىنىڭ 2023-2029 جىلدارعا ارنال­عان تۇجىرىمداماسى قابىلداندى. ول جاستاردى ءارتۇرلى مەملەكەتتىك قولداۋ شارا­لارىمەن قامتۋدى كەڭەيتۋ, جاستار كاسىپكەرلىگىن ىنتالاندىرۋ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى.

قسزي ستراتەگيالىق تالداۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى ەرمەك توقتاروۆ «ۇلتتىق قور – بالالارعا» جوباسىن الەۋمەتتىك قولداۋ جۇيەسىنىڭ شىڭى دەپ ەسەپتەيدى.

«زاڭعا سايكەس ۇلتتىق قوردىڭ جىل­دىق ينۆەستيتسيالىق تابىسىنىڭ 50 پايىزى ەندى رەسمي تۇردە ولار 18 جاسقا تولعانعا دەيىن بالالاردىڭ ارنايى جيناقتاۋ شوتتارىنا اۋدارىلادى. كامەلەتكە تولعاننان كەيىن ولاردى تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋ نەمەسە ءبىلىم الۋ ءۇشىن پايدالانا الادى. بالالاردىڭ شوتتارىنا العاشقى ەسەپتەۋلەردى 2024 جىلدىڭ 1 اقپانىندا جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان, ال قاراجات دوللارمەن ساقتالىپ, 18 جاسقا تولعاننان كە­يىن تەڭگەمەن بەرىلەدى», دەيدى ە.توقتاروۆ.

الەۋمەتتىك عالىمدار دوكتورى, سايا­ساتتانۋشى ءلاززات نۇرقاتوۆا دا بۇل پىكىرمەن كەلىسەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنتتىڭ اۋقىمدى, جەتى جىلدىق باع­دار­لاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ العاش­قى كەزەڭىنەن وتتىك.

«وزدەرىڭىزگە ءمالىم, مەملەكەت باسشىسى 7 جىلعا ءبىر مەرزىمگە سايلانادى. بۇل نورما كونستيتۋتسيانىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالعان جانە ونى قايتا قاراۋعا تىيىم سالىنعان. سوندىقتان باعدارلاما نۇسقاۋلارىنىڭ ورىندالۋىن «كەيىنگە» قالدىرۋعا ەشكىمنىڭ مۇمكىندىگى جوق. سونىمەن قاتار 2021 جىلى-اق قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك ساياساتىنىڭ جالپى ەرەجەلەرى مەن ءبىلىم بەرۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ الشاقتىعىن ازايتۋعا, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى دامىتۋعا, سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن زەينەتاقى جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە باسا نازار اۋدارعان بولاتىن», دەيدى ل.نۇرقاتوۆا.

ل.نۇرقاتوۆانىڭ پايىمداۋىنشا, پرەزيدەنتتىك رەفورمالار باعدار­لا­ما­سى ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك ءال-اۋقا­تىن تۇراقتى جاقسارتۋعا باعىت­تال­عان. سونداي-اق تۇراقتى قوعام قالىپ­تاس­تىرىپ, حالىقتىڭ ەڭبەككە ارالاسۋىن نى­عايتۋعا ارنالعان.

ء«اربىر ادامنىڭ ءال-اۋقاتى ونىڭ ادىلەتتى, كۇشتى جانە گۇلدەنگەن قازاق­ستانعا اينالۋ ۇدەرىسىنە قوسقان جەكە ۇلەسىنە بايلانىستى. سوندىقتان ەلىمىزدە الەۋمەتتىك سالاۋاتتى قوعام قۇرۋعا ات­­سالىسۋ ماڭىزدى. حالىقتىڭ وسال توپ­تارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن ازا­­ماتتاردىڭ الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتىلۋى قوعام مەن مەملەكەتتىڭ جاۋاپ­كەر­شىلىگىندە», دەيدى ساراپشى.

ساياسي قۇرىلىم كۇشەيدى

ەلىمىزدىڭ ساياسي قۇرى­لى­مىن­دا دا اۋقىمدى وزگەرىستەر جاسالدى. مەملەكەت باسشىسى ساياسي قايتا قۇرۋ بيلىكتىڭ بارلىق تارماعىنىڭ وڭتايلى تەڭگەرىمى ساقتالعان تۇراقتى مەملەكەت بازاسىن قالىپتاستىرۋعا باعىت­تالاتىن اتاپ ءوتتى.

«كونستيتۋتسيالىق رەفورما قازاق­ستان­نىڭ جاڭا ساياسي مودەلىنىڭ ساياسي-قۇ­قىقتىق نەگىزىن قالادى. ەلىمىزدىڭ ساياسي جاڭعىرۋى – كەرى قايتپايتىن ۇدەرىس. ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتىمىز – حا­لىق پەن بيلىكتىڭ ۇيىسقان تۇردەگى ۇستانىمى بويىنشا شەشىم شىعاراتىن ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋ. ءبىر رەت جەتى جىل­دىق مەرزىمگە سايلاناتىن پرەزيدەنت بارلىق قوعامدىق-ساياسي كۇشتەن بىردەي ارا­قا­شىقتىق ساقتايدى. كونستي­تۋ­تسيالىق سوت ازاماتتاردىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىن ساقتاۋدىڭ سەنىمدى كەپىلى بولادى», دەدى ق.توقاەۆ.

وسى ورايدا ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ­داعى ماڭىزدى قادامنىڭ ءبىرى  كونس­تيتۋتسيالىق سوتتىڭ قۇرىلۋى دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىز. بىل­تىر بىرقاتار كونستيتۋتسيالىق زاڭ قابىلداندى. سوعان سايكەس كونس­تي­تۋ­تسيالىق سوتتى قۇرۋدىڭ ءتارتىبى بەكى­تىلدى. ءاربىر ازامات ءوزىنىڭ كونس­تي­تۋ­تسيا­لىق قۇقىعى مەن بوستاندىقتارىن تىكەلەي وسى ورگاندا قورعاي الادى. كە­لە­سى ماڭىزدى قۇجات – «ادام قۇقىق­تا­رى جونىندەگى ۋاكىل تۋرالى» زاڭ. ايتا كەتەرلىگى, ومبۋدسمەننىڭ مارتەبەسى, قۇزىرەتى مەن دەربەستىك كەپىلدىگى كونستي­تۋ­تسيالىق زاڭ دەڭگەيىندە العاش رەت بەكى­تىلىپ وتىر. ادام قۇقىقتارى جونىن­دەگى ۋاكىلگە مۇنداي ەرەكشە ءمان بەرىلۋى ونىڭ قوعامداعى دا, مەملەكەتتەگى دە ما­ڭىزىن ارتتىرا تۇسەتىنى انىق.

وسى ورايدا كەيىنگى بىرنەشە جىلدا ادام قۇقىقتارىن ساقتاۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. ماسەلەن, قازاقستان 2020 جىلى ءولىم جازاسىنا تىيىم سالۋدى كوزدەيتىن ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى ەكىنشى فاكۋلتاتيۆتىك حاتتاماعا قوسىلدى. قازاقستاننىڭ بۇل قادامىن حالىقارالىق قوعامداستىق ىستىق ىقىلاسپەن قا­بىل­دادى. «Amnesty International» حا­لىق­ارالىق قۇقىق قورعاۋ ۇيىمى قازاق­ستان­نىڭ ءولىم جازاسىنان باس تارتۋى تۋرالى شەشىمىن ء«ولىم جازاسىن جويۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام» دەپ باعالادى.

پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ قىزمەتى العاش رەت كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن رەتتەلدى. پروكۋراتۋرانىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرى ايقىندالىپ, پروكۋرورلار قۇزىرەتتەرى بەكىتىلدى. وسىلايشا, پروكۋروردىڭ زاڭدا بار قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن تولىق بىلۋگە مۇمكىندىك تۋادى. سونداي-اق جۇيەلى تۇردە ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن پروكۋرورلار قانداي مىندەتتەر اتقارۋعا ءتيىس ەكەنى ناقتى كورسەتىلگەن. ماڭىزدى شەشىمنىڭ ءبىرى – ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل تۋرالى زاڭنىڭ قابىلدانۋى. قۇجاتتا ومبۋدسمەننىڭ مارتەبەسى, قۇزىرەتى مەن دەربەستىك كەپىلدىگى ناقتىلانىپ, كونس­تي­تۋتسيالىق زاڭ دەڭگەيىندە بەكىتىلدى.

بۇدان بولەك, «قاسىرەتتى قاڭتار» وقيعاسىنا قاتىسۋشىلارعا راقىمشىلىق جاسالدى. تەرىس قىلىق, اۋىرلىعى تومەن جانە ورتاشا قىلمىس جاساعاندار جازادان تولىق بوساتىلدى. بۇدان بولەك, اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستاردى جا­سا­عاندارعا جازا مەرزىمدەرى قىسقار­تىلدى. ماسەلەن, اۋىر قىلمىستار ءۇشىن سوت تاعايىنداعان مەرزىمنىڭ تورتتەن ءۇش بولىگى, ال اسا اۋىر قىلمىستار ءۇشىن مەرزىمىنىڭ جارتىسى قىسقارادى. ەگەر سوتتالعان تۇلعانىڭ جازانى وتەۋ مەر­زىمى ءبىر جىلدان از بولسا, وندا ول تولىقتاي جازانى وتەۋدەن بوساتىلادى. الايدا تەرروريستەر, ەكسترەميستەر, رەتسيديۆيستەر, تارتىپسىزدىكتەردى ۇيىمداستىرۋشىلار جانە ازاپتاۋمەن اينالىسقان ادامدار راقىمشىلىققا ىلىككەن جوق.

زاڭسىز يەمدەنگەن اكتيۆتەردى قايتارۋ جونىندە دە اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. اتاپ ايتقاندا, «زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. سوعان سايكەس بىلتىردان بەرى مەملەكەتكە 856 ملرد تەڭگە زاڭسىز اكتيۆ قايتارىلدى. الەمدىك سا­راپ­­شىلاردىڭ بولجامىنا سۇيەنسەك, قازاقستاننان 300 ملرد دوللاردان اسا اكتيۆتەر شەتەل اسقان. دەمەك, الدا اۋقىمدى شارۋا كۇتىپ تۇر.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇعان دەيىن پايدالانىلماي جاتقان جايىلىمدىق جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن-ءدى. وسىعان بايلانىستى «جەر اماناتى» كوميسسيالارى قۇرىلىپ, بەلسەندى جۇمىس ىستەي باستادى. سونىڭ ناتيجەسىندە يگەرىلمەي بوس جاتقان 8 ميلليون گەكتار جەر قايتارىلدى.

«جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتى 2022 جىلى 5 مىڭعا جۋىق سۋبەكتىگە تەكسەرىس جۇرگىزدى. جەر كودەكسىنىڭ بۇ­رىنعى رەداكتسياسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر ەكى جىلدىڭ ىشىندە يگەرىلمەسە, پايدالانىلماسا, مەملەكەتتىك مەنشىككە قايتا­رى­لاتىن, سوتقا تالاپ-ارىز بەرىلەتىن. قازىر بۇل مەرزىم 1 جىلعا ازايتىلدى. كەيبىر جەر يەسى بويىنشا پروتسەسۋالدى مەرزىم وتپەگەن. 5-6 جىلعا جالعا بەرىلگەن جەرلەردىڭ مەرزىمدەرى ەندى اياقتالىپ جاتىر. ەگەر ولار جەردى يگەرمەسە, جالعا الۋ شارتى جاڭا مەرزىمگە ۇزارتىلمايدى. باسقاشا ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى يگەرۋ-يگەرمەۋدىڭ ماسەلەسى زاڭ اياسىندا قاراستىرىلىپ, جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلدى. باس پروكۋراتۋرا مەن جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتىنىڭ ءوزارا ۇيلەستىرۋ جۇمىسى جولعا قويىلدى. ەندەشە, تۇپكى ناتيجە ءالى الدا», دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى باقىتجان بازاربەك.

قورىتا ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا كوتەرىلگەن باستامالار كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. الداعى ۋاقىتتا دا بۇل جۇمىس سايابىر تارتپاسى انىق.