دۇنيەجۇزىلىك شالا تۋعان نارەستەلەر كۇنى قارساڭىندا سابيلەر مەن ولاردىڭ اتا-انالارىن قولداۋ ءۇشىن استانانىڭ ساۋلەتتىك كورىكتى ورىندارىنىڭ ءبىرى بولاشاق ەنەرگياسى مۇراجايىنىڭ قاسبەتى كۇلگىن تۇسپەن جارىقتاندىرىلدى. ناۋقاندى «استرازەنەكا» حالىقارالىق بيوفارماتسەۆتيكالىق كومپانياسى قولداعان.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنە ۇڭىلسەك, الەمدە جىل سايىن 15 ميلليون بالا مەرزىمىنەن بۇرىن دۇنيەگە كەلەدى. بىلتىر دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى مەرزىمىنەن بۇرىن تۋعان نەمەسە دەنە سالماعى تومەن جاڭا تۋعان نارەستەلەردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى مەن دامۋىن جاقسارتۋ بويىنشا جاڭا نۇسقاۋلىق شىعاردى. نۇسقاۋلىقتا شالا تۋعان نارەستەلەردىڭ بولاشاعىن جاقسارتۋ ءۇشىن ارقاشان جوعارى تەحنولوگيالىق شەشىمدەر قاجەت ەمەس ەكەنى تۇسىندىرىلگەن. دەگەنمەن وتباسىلاردىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, نەگىزگى مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە قول جەتكىزۋ كەرەك دەلىنگەن.
مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانۋعا بايلانىستى اسقىنۋلار بەس جاسقا دەيىنگى بالالار ءولىمىنىڭ نەگىزگى سەبەبى سانالادى. مۇنداي ءولىمنىڭ تورتتەن ءۇش بولىگىن زاماناۋي, ۇنەمدى شارالار ارقىلى بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بار. شالا تۋعان نارەستەلەر اۋرۋشاڭ بولىپ كەلەدى. ءتۇرلى ەلدەردە شالا تۋعان نارەستەلەردىڭ ۇلەسى – 5%-دان 18%-عا دەيىنگى ارالىقتا. ەلىمىزدە بۇل كورسەتكىش 5%-دى قۇرايدى. ياعني جىل سايىن 22 مىڭعا جۋىق ءسابي شالا تۋىلادى. ستاتيستيكالىق دەرەكتەر بويىنشا, ەلدە 1000 جاڭا تۋعان نارەستەنىڭ جالپى ءولىم-ءجىتىمى 2021 جىلى – 8,5%-عا جانە 2022 جىلى 7,9%-عا تەڭ. وسى ستاتيستيكادا شالا تۋعان نارەستەلەردىڭ ءولىم-ءجىتىمى كوپ. استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى نەوناتولوگيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور كۇلاش جاقسالىقوۆانىڭ ايتۋىنشا, شالا تۋعان بالالارعا مەملەكەت مەيلىنشە قارايلاسۋى كەرەك.
«كەيىنگى 30 جىلدىقتا قازاقستان نەوناتالدىق ءولىم-ءجىتىمدى بەس ەسەگە ازايتتى. 2008 جىلدان باستاپ بالا قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياعا سايكەس, دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ۇسىنعان نارەستەلەردىڭ ومىرشەڭدىگىن باعالاۋدىڭ جاڭا كريتەريلەرى ەنگىزىلدى. كونۆەنتسيادا ءار بالانىڭ ءومىر سۇرۋگە قۇقىعى بار, ال مەملەكەت ونىڭ ساۋ دامۋىن مۇمكىندىگىنشە قامتاماسىز ەتۋى كەرەك دەلىنگەن. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا شالا تۋعان نارەستەلەردى كۇتۋگە ارنالعان جابدىق بار, ال ەگەر مۇنداي جابدىق بولماسا, وندا بالا جاقىن جەردەگى قولايلى مەكەمەگە جەتكىزىلەدى. وسىلايشا, مەملەكەت ءاربىر كىشكەنتاي ازاماتتىڭ ءومىرى ءۇشىن كۇرەسۋدى جالعاستىرىپ جاتىر», دەيدى ك. جاقسىلىقوۆا.
ال «استرازەنەكا» وكىلدىگىنىڭ ەلدەگى ديرەكتورى ماريا شيپۋلەۆا بولسا, بولاشاق ەنەرگياسى مۇراجايىن كۇلگىن تۇسپەن جارىقتاندىرۋ ارقىلى شالا تۋعان نارەستەلەردى قولداعىسى كەلگەنىن ايتتى.
ء«بىز بالالار تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا, ولاردى ەڭ وسال پاتسيەنتتەر رەتىندە قاراستىرامىز. اسىرەسە ولار مەرزىمىنەن بۇرىن تۋعان بولسا. ءبىزدىڭ ميسسيامىز – شالا تۋعان نارەستەلەردى سىرتقى فاكتورلاردان, ۆيرۋستاردان جانە ينفەكتسيالاردان قورعاۋ. شاقالاقتاردىڭ مۇنداي قيىندىقتارمەن ءوز بەتىنشە كۇرەسۋگە قابىلەتسىز ەكەنىن ەسكەرەمىز. مۇنداي سىرتقى قاۋىپتەردىڭ قاتارىنا رسۆ-ينفەكتسياسى جاتادى. بۇل ۆيرۋستىڭ اۋىر اعىمىنداعى قاۋىپ توبىنا شالا تۋعان نارەستەلەر كىرەدى. وسى ناۋقانمەن ءبىز ەلدەگى شالا تۋعان سابيلەردىڭ ماسەلەسىنە ەلدىڭ نازارىن اۋدارىپ, كىشكەنتاي پاتسيەنتتەرگە كومەك كورسەتۋدىڭ ماڭىزىن ەسكە سالعىمىز كەلدى», دەيدى ول.
رەتى كەلگەندە «استرازەنەكا» تۋرالى دا از-كەم ماعلۇمات بەرە كەتەيىك. اتالعان كومپانيا ونكولوگيا, كارديولوگيا, نەفرولوگيا جانە مەتابوليزم, تىنىس الۋ جانە اۋتويممۋندىق, سونداي-اق سيرەك كەزدەسەتىن اۋرۋلارعا رەتسەپت بويىنشا ءدارى-دارمەكتەردى زەرتتەپ, ازىرلەۋگە جانە نارىققا شىعارۋعا باعىت العان حالىقارالىق عىلىمي-بيوفارماتسەۆتيكالىق كومپانيا سانالادى. كەمبريدجدە ورنالاسقان كومپانيانىڭ يننوۆاتسيالىق پرەپاراتتارىن ميلليونداعان پاتسيەنتتەر پايدالانادى.