قويناۋى قۇت قاراتاۋدا باعا جەتپەس تاريحي قازىنا جاتىر. ول – وسىدان 20 جىلداي بۇرىن عىلىمي اينالىمعا ەنگەن ساۋىسقاندىق پەتروگليفى. ەكى مىڭىنشى جىلدار باسىندا تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, بەلگىلى ارحەولوگ ماديار ەلەۋوۆ باستاعان ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر بارىسىندا تاۋدىڭ ساۋىسقاندىق شاتقالىنان باعزى بابالارىمىز تاسقا قاشاپ جازعان جازبالار تابىلادى. ون مىڭداعان سيۋجەت ارقىلى تاس جانە قولا ءداۋىرىن, ودان كەيىنگى كەزەڭدەر بەينەسىن سيپاتتاعان كەشەن اۋماعى 500 گەكتارعا جۋىق.
عالىمدار تاريحي ماڭىزى جاعىنان ايگىلى «تاڭبالى تاستان» كەم تۇسپەيتىن شاتقالداعى بەينەلەردىڭ «جاسى» ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى ەكىنشى مىڭجىلدىقتان باستالاتىنىن ايتادى. بىراق وسى مىڭداعان جىلدىق مۇرانى قورعاۋ ماسەلەسى وسى ۋاقىتقا دەيىن ءبىر ىزگە تۇسپەي كەلگەن. ءتىپتى باستاۋىن قولا زامانىنان الاتىن باعا جەتپەس قۇندىلىقتىڭ بەتىنە ەسىمىن ويىپ جازعان ۆاندالداردىڭ ارەكەتىن كورگەن جان شوشيتىنداي ەدى.
ەستە جوق ەسكى زاماننان بەرى بەدەرى كەتپەي تۇرعان تاريحي تاستاردىڭ بەتى اينالاسى 10-15 جىلدا ايعىزدالىپتى. شاتقالعا كىرە بەرىستە مەملەكەتتىك قورعاۋعا الىنعانىن ەسكەرتەتىن تاقتا ورناتىلعانىمەن دە, ەشقانداي كەدەرگىسىز ەنەتىندەر مىڭجىلدىق مۇراعا اتى-ءجونىن قاشاپ, قۇرىپ كەتۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرعان قۇندى دۇنيەنىڭ قادىرىن كەتىرىپ بولىپ ەدى. وسى كەزگە دەيىن سان مارتە ايتىلىپ كەلگەنىمەن, ءتيىستى ورىندار ماسەلەگە سالعىرت قاراپ, سامارقاۋ جاۋاپ قايتارىپ كەلگەنىن كوزىمىز كوردى. تاريحي مۇراعا جانى اشىعان ازاماتتاردىڭ ءۆانداليزمنىڭ الدىن الۋ باعىتىنداعى ناسيحات جۇمىستارىنا يمامداردى دا جۇمىلدىرۋ كەرەكتىگىن شىرىلداپ ايتقانىن دا ۇمىتقان جوقپىز. ولاردىڭ ء«دىن وكىلدەرى ادام نىسپىسى تەك ول ولگەننەن كەيىن باسىنا قويىلاتىن كوكتاسىنا قاشالىپ جازىلاتىنىن ەسكەرسە, ەرىككەننەن تاس ەگەيتىندەر قاتارى ازايار ما ەدى؟» دەگەن دە كەزى بولعان.
شاتقالدىڭ ءدال ىرگەسىندە ۆانادي وڭدەيتىن زاۋىت ورنالاسقان. كەنشىلەر جاساعان ءار جارىلىس قاتپارلى تاقتاتاستاعى جىكتى تەرەڭدەتىپ كەتەتىندىكتەن, ارحەولوگ عالىمدار زاۋىت باسشىلىعىمەن كەزدەسىپ, جارۋ ايماعىن الىستاۋ بەلگىلەۋدى وتىنگەنىن بىلەتىنبىز. تاستاعى بەينەنىڭ تاريح ءۇشىن ماڭىزىن تۇسىنگەن كەنشىلەر ماماندار ءوتىنىشىن اياقسىز قالدىرماعانىمەن, 2013 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك قورعاۋ تىزبەسىنە الىنعان اۋماقتىڭ قامقورلىقتىڭ كەمدىگىنەن جىل سايىن جايى كەتىپ بارا جاتقاندىعى دا بەلگىلى.
تاسقا قاشالعان دالا گالەرەياسىنىڭ جاي-كۇيىن جۋىردا ءماجىلىس دەپۋتاتى مۇرات ابەنوۆ الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى كوتەرگەن بولاتىن. وسىعان بايلانىستى وتكەن اپتادا وبلىس اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ پەن ءماجىلىس دەپۋتاتى مۇرات ابەنوۆ, وبلىستىق ءماسليحات توراعاسى ناۋرىزباي بايقاداموۆ ساۋىسقاندىق شاتقالىنداعى پەتروگليفتەردىڭ جاي-كۇيىمەن تانىستى. شاتقال باسىندا شيەلى اۋداندىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى بەكبولات ءابۋوۆ ىقىلىم زاماننان سىر شەرتەتىن پەتروگليفتەردىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنا توقتالىپ, بۇگىنگى جاعدايىنان مالىمەت بەردى.
بەكبولات ءابۋوۆ وڭىردەگى ەڭ كونە ارتەفاكت جاعدايىن ايتا كەلە, وسى ماڭنان كەلۋشىلەرگە قىزمەت كورسەتەتىن عيمارات سوعىپ, ۆاحتالىق ادىسپەن كۇزەت ۇيىمداستىرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتتى.
ء«تورت مىڭ جىل بۇرىن تاسقا تۇسكەن ەڭ كونە ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتىڭ جايى تالايلاردىڭ جانىنا باتىپ جۇرگەنىن بىلەمىز. وسى ماسەلەنى مۇقيات تىڭداپ, ۇسىنىسىمىزعا قولداۋ تانىتقان وبلىس اكىمدىگىنە العىس ايتامىز. شاتقال باسىنداعى شاعىن كەزدەسۋدە شيەلى اۋدانى اۋماعىنداعى كونە شاھارلار ورنىنا ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ىقپال ەتۋلەرىن سۇرادىم», دەيدى بەكبولات تەمىرالى ۇلى.
بۇل ەسكەرتكىش – مىڭجىلدىقتاردان بۇگىنگە جەتكەن تاريحي قۇندىلىق ەكەنىن اتاپ وتكەن وبلىس اكىمى اتالعان ماسەلە زەرتتەلىپ, شەشۋ جولدارى قاراستىرىلاتىنىن جەتكىزدى.
وسى كۇنى شاتقال ماڭايىندا سەنبىلىك وتكىزىلىپ, اۋماق تولىق تازالاندى. وسىعان دەيىن وبلىس اكىمى جانىنان قۇرىلىپ, ءبىراز جىل جۇمىس ىستەگەن تاريحي-مادەني مۇرالاردى قورعاۋ جانە پايدالانۋ جونىندەگى عىلىمي-ادىستەمەلىك بۇل ورىندى دۇنيەجۇزىلىك تابيعي جانە مادەني مۇرالار تىزىمىنە ەنگىزۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن ەدى. ال تاريحي ورىنعا وبلىس باسشىسىنىڭ تابان تىرەۋى قاراتاۋداعى قازىنانىڭ قاراۋسىز قالمايتىندىعىن بىلدىرەتىندەي.
قىزىلوردا