كورنەكتى عالىم زەينوللا قابدولوۆ: «تاحاۋي احتانوۆ كىم؟» دەگەن سۇراققا «ۇلكەن ۇشەۋ – «قاھارلى كۇندەر», «بوران», «شىراعىڭ سونبەسىن», دەپ جاۋاپ بەرىپتى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن ادەبيەتكە كەلگەن جازۋشىلاردىڭ ىشىنەن الدىمەن اۋىزعا تاحاۋي احتانوۆتىڭ ەسىمى ىلىنەدى. ول ادەبيەت ەسىگىن ءوزىنىڭ كەيبىر قاتارلاستارى سەكىلدى قاعىپ كىرگەن جوق, ەركىن اشىپ, ءاپ دەگەننەن ءوز ورنىن يەلەندى.
1947 جىلدىڭ كۇزىندە الماتىدا جاس قالامگەرلەردىڭ رەسپۋبليكالىق كەڭەسى وتەدى. سوندا اسكەردەن كەلە جاتىپ, سول جيىنعا قاتىسىپ, مىنبەدە سوعىس تۋرالى ولەڭىن وقىعان جاس تاحاۋيعا ريزا بولعان ءسابيت مۇقانوۆ: «اۋ, مىناۋ اتىلعالى تۇرعان مىلتىق, جارىلعالى تۇرعان بومبا عوي», دەپ بىردەن كسرو جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەلىگىنە قابىلداپتى. زاڭعار جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتە ونىڭ بولاشاعىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتتى. قالامگەر ادەبيەت الىپتارىنىڭ سەنىمىن تولىعىمەن اقتاپ, ايتۋلى سۋرەتكەرگە اينالدى.
قاندى قىرعىندى كوزىمەن كورگەن مايدانگەر جازۋشى سوعىس تاقىرىبىنا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ, قالام تەربەدى. «قاھارلى كۇندەر» رومانىندا ماسكەۋ تۇبىندە جانقيارلىق كورسەتكەن جاۋىنگەرلەردىڭ ەرلىگىن ايشىقتى كوركەمدەدى. وسى شىعارمادان ونىڭ ءىرى رەاليست سۋرەتكەر ەكەندىگىن جازباي تانيسىز. ال «شىراعىڭ سونبەسىن» رومانىندا قازاق وفيتسەرىنىڭ سوعىس باستالعاندا جاۋ تىلىندا قالعان ايەلى – ءنازيرانىڭ قىم-قۋىت تاعدىرىن, باسىنان وتكەرگەن وقيعاسىن, ومىرگە كوزقاراسىن كەيىپكەر بولمىسى ارقىلى شىنايى جەتكىزگەن. بۇل ادامنىڭ قىرىق قاتپارلى جان دۇنيەسىنە تەرەڭ بويلاعان پسيحولوگيالىق تۋىندى. كورنەكتى قالامگەر شەرحان مۇرتازا ت.احتانوۆ تۋرالى «ايعا شاعىلعان نايزا» اتتى ەسسەسىندە «شىراعىڭ سونبەسىن» رومانى تۋرالى ايتا كەلىپ: «روماندا بوزداعان بومبالاردىڭ, زىركىلدەگەن زەڭبىرەكتەردىڭ جەكسۇرىن ارسىل-گۇرسىل داۋىستارىنىڭ اراسىنان ۇدايى ءبىر ءۇزىلىسسىز, ءيا سكريپكا, ءيا قىل-قوبىز عاجايىپ ءبىر نازىك ۇنمەن سىڭسيدى دا تۇرادى. بۇل – ليريكا, ارمانشىل تاحاۋي جانىنىڭ ليريكاسى», دەپ باعا بەرگەن.
ليريكا دەگەننەن شىعادى, جازۋشىنىڭ بۇل ەرەكشەلىگى ونىڭ شاعىن تۋىندىلارىنان دا ايقىن كورىنەدى. سونداي اڭگىمەسىنىڭ ءبىرى – «العاشقى ءان». مۇندا جاس كومپوزيتور سەرالىنىڭ جاستىق شاقتاعى باسىنان وتكەن ماحاببات وقيعاسى اڭگىمە ارقاۋىنا اينالعان. تۋعان اۋىلىنا دەمالىسقا كەلگەن سەرالىگە ءبىر جاس جىگىت سالەم بەرە كەلىپ, «وسىنى سىزگە بەpiپ جىبەرىپ ەدى» دەيدى دە قولىنا بۇكتەۋلى كىشكەنە قاعازدى ۇستاتا سالادى. ول قاعازدى اشىپ كوز جۇگىرتىپ وتسە, «بۇگىن قولىڭىز تيسە, ءبىزدىڭ ۇيدەن ءدام تاتساڭىز. كۇن دەمالىس قوي. گاۋھار». تومەنىرەكتە: «ۇمىتىپ قالعان جوقسىز با؟ الىستا جۇرگەندە ۇمىتساڭىز دا, وسىندا كەلگەندە ەسىڭىزگە تۇسكەن شىعار» دەگەن ويناقى جازۋدى وقيدى. «Fayhap. گاۋھار... ءيا, ءيا... ول وسىندا ەدى-اۋ». بار وقيعا وسىدان باستالادى.
سەرالى تۋعان جەرىنە شارشاپ-شالدىعىپ جەتتى. ونى شارشاتقان جول ازابى ەمەس, جۇرت اۋزىندا ءبىر اننەن ەكىنشى ءانى ايتىلىپ, ماقتالىپ جۇرگەن كومپوزيتوردىڭ سوڭعى ەكى-ءۇش جىلدا شىعارماشىلىعى توقىراپ قالعانداي كۇيگە ءتۇستى. ەلدى تاڭىرقاتار مۋزىكا جازىپ تاستاماققا قانشا بەكىنسە دە, كوكىرەگىندەگى كۇي كوزى بىتەلىپ قالعانداي ەش نارسە شىقپادى. قانشا شابىتتانىپ كورسە دە, ەسكى ماشىقتى سارىنعا ورالا بەردى. سودان ءبىر كۇنى سوڭعى جازعاندارىن جىرتىپ تاستادى دا ەلگە ءجۇرىپ كەتەدى.
سەرالى ماناعى جىگىت اكەپ بەرگەن حاتتى قولىنا الىپ: «گاۋھار مەنەن ءۇش جاس كىشى ەدى-اۋ. قازىر عوي وتىزدا, دەپ ويلادى ول.– كۇيەۋى, بالا-شاعاسى بار بولار. كىمگە ءتيدى ەكەن؟ ارينە, وسى اۋداننىڭ ءبىر قىزمەتكەرى. قارتايدى ما ەكەن؟», – دەپ ءۇنسىز ويعا شومدى.
اۋدان ورتالىعىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ 10-سىنىبىندا وقيتىن سەرالى ءوز قۇرداستارىنىڭ الدىندا ءجۇردى. ون التى-ون جەتى جاسقا كەلگەن بوزبالانىڭ جۇرەگىندە عاشىقتىق سەزىمى ءبۇر جارىپ, قىزعا قىرىنداي باستايدى. بىردە وزىمەن بىرگە وقيتىن گۇلجانعا ەرىپ كەلگەن اق قۇبا تالدىرماش قىزعا كوزى ءتۇسىپ, ايران-اسىر كۇيگە تۇسەدى. سودان باستاپ ونىڭ گاۋھاردى كورۋگە ىنتىعى ارتادى. ساباق اراسىنداعى ۇزىلىستە ىڭعايىن تاۋىپ سەگىزىنشى كلاستىڭ ماڭىن ساعالايتىن بولدى. سەگىزىنشى سىنىپتىڭ كەيبىر بالالارىمەن دوس بولىپ الدى. ءبىر كۇنى باتىلى بارىپ, پوشتاعا حات سالاتىن ەدىم دەپ گاۋھاردى ۇيىنە دەيىن شىعارىپ سالدى. سەرالى وعان عاشىقتىق سەزىمىن سوزبەن جەتكىزۋگە قينالىپ, ۇزاق كۇن تولعانىپ ءجۇرىپ, دومبىرامەن العاشقى رەت ءان شىعاردى. بىراق بۇل ءاننىڭ كوركەمدىگى شامالى بولعانىمەن, ونداعى جۇرەك ءدىرىلىنىڭ شىنايىلىعى تىڭداعان جاندى تەربەتىپ اكەتەتىن. ول وسى ءاندى ارناعان ادامىنا ايتىپ بەرە الماي, ءبىراز تولعانىپ ءجۇردى. اقىرى الىسقا وقۋعا كەتەر الدىندا ەكەۋى كەزدەسىپ, سەرالى وعان شىعارعان ءانىن ورىنداپ بەرەدى. گاۋھار دا ءاندى ۇناتىپ, ارا-تۇرا ىڭىلداپ قوسىلىپ كەتەدى. قىزدىڭ داۋسىمەن ايتقاندا ءان ءتىپتى اسەم كورىندى.
ءسويتىپ جۇرگەندە, سوعىس باستالدى. گاۋھار مايداندا جۇرگەن سەرالىگە ءتورت جىل قاتارىنان ۇزبەي حات جازىپ تۇردى. ول اسكەردەن امان-ەسەن ورالعاننان كەيىن ەكەۋى كەزدەسىپ, گاۋھار « ءۇي بولىپ قالساق قيىن بولار. تالابىڭنان قايتپا. سەنىڭ تالانتىڭا, ۇلكەن كومپوزيتور بولاتىنىڭا سەنەمىن. ءازىر وقۋعا ءتۇسىپ ال, وزگەسىن سوسىن كورەرمىز», دەپ, ارمان ساپارىنا اتتانىپ بارا جاتقان وعان ساتتىلىك تىلەدى.
سەرالىنىڭ سوعىستا ءجۇرىپ شىعارعان ءتورت-بەس ءانى جاقسى قابىلدانىپ, كونسەرۆاتورياعا وقۋعا تۇسەدى. جاڭا اندەر جازىپ, اتاعى شىعا باستادى. وقۋمەن بىرگە تاپسىرىس تا كوبەيدى. جۇمىس كوبەيگەن سايىن گاۋھارعا حات جازۋدى دا سيرەتتى.
سەرالى سونداي سيرەك حاتىنىڭ بىرىندە گاۋھارعا: «حاتتى ءجيى جاز دەيسىڭ, مەنىڭ ءوز جۇمىستارىما دا قولىم تيمەيدى», دەدى. گاۋھاردان: «ەندەشە حات جازىپ ۋاقىتىڭدى الماي-اق قوي», دەگەن حات كەلدى. وسىلاي ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى بايلانىس بوس جىپتەي ءۇزىلىپ قالدى.
سەرالى گاۋھاردى تەز ۇمىتىپ, ونىڭ ويىن اتاق, داڭق بيلەپ اكەتتى. گاۋھاردى ەشكىم ەسىنە سالعان جوق. ال گاۋھار شە؟ ول ۇيىنە كەلسە راديو, مەكتەپكە بارسا وقۋشىلارى جاس كومپوزيتور سەرالى مۇراتوۆتىڭ اندەرىن شىرقاپ, مۇنى تالاي ءتۇن ازاپقا سالدى. وڭاشادا سول اندەردى كوز جاسى مونشاقتاپ وتىرىپ تىڭدايتىن. گاۋھار ومىردە ءوز جولىن تاۋىپ, بالا ءسۇيىپ, انا اتاندى. ارادا ءبىراز جىل وتكەننەن كەيىن ەكەۋى كەزدەسىپ, سەرالى گاۋھاردان كەشىرىم سۇرادى. بىراق بۇل كەزدە ەكەۋىنىڭ دە ومىرگە كوزقاراسى بولەك, باسقا ادامدار ەدى. گاۋھار جانىنداي جاقسى كورگەن سەرالىنى كەشىردى. الايدا ونىڭ سەزىمىنىڭ تازالىعىن, ماحابباتىنىڭ ادالدىعىن ول قانشالىقتى ءتۇسىندى؟ ءبىز قانشالىقتى تۇسىندىك؟ اڭگىمە وقىرماندى سەزىم سىرىن شەرتكەن وسى ساۋالىمەن ويعا قالدىردى.