ساعىنىش

سونداي كەزدە ەسىمە تىپ-تىنىق اعىپ جاتقان قابىرعا وزەنىنىڭ جاعاسىنداعى تۋعان اۋىلىم, سوندا وتكەن قىزىققا تولى بالالىق شاعىم, الدەقاشان «كەلمەستىڭ كەمەسىنە ءمىنىپ كەتكەن» اتالارىم مەن اجەلەرىم ءتۇسىپ, كەۋدەمدى وكسىك قىسادى. كەشە عانا ومىردەن وتكەن رۇستەم دوسىم كوز الدىما كەلەدى. اق ساعىمنىڭ اراسىنان اجەمنىڭ اق جاۋلىعى اعاراڭدايدى. وسى ساتتە جۇرەگىمدى ساعىنىش بيلەپ, الدەبىر قيال الىستارعا جەتەلەي جونەلەدى. ەندى مۇلدە ۇيقى قاشىپ, امالسىز, كوزىڭدى تالدىرۋ ءۇشىن كىتاپ وقۋعا تۋرا كەلەدى. سول شاق­تا پوەزيانى, ونىڭ ىشىندە اۋىل تۋرالى جازىلعان ولەڭدەردى وقىعاندى ۇناتامىن. اۋىلدى جىرلاماعان قازاق اقىنى جوق. ءبارى دە شىنايى سەزىممەن مولدىرەتىپ جازدى. سوندا دا ءوزىم ءجيى قايتالاپ وقيتىن كورنەكتى ەكى اقىننىڭ جيناعىن قولىما الىپ, ساعىنىشىمدى باسقانداي بولامىن.

از جازسا دا, ساز جازاتىن ايتۋلى اقىن ءجۇر­سىن ەرماننىڭ پوەزياسىندا قىشقىل مۇڭمەن ورىلگەن شىنايىلىق پەن سىرشىلدىق باسىم. وقىرماندى ماگنيتتەي بىردەن تارتىپ اكەتەدى. ء«بىزدىڭ اۋىل شالعايدا, جەر تۇبىندە» اتتى ولەڭى ءبىر وقىعاننان جادىمدا جاتتالىپ قالدى. ءبىزدىڭ اۋىل دا شالعايدا, تۇكپىردە جاتىر. كولىكتىڭ جولى كوپ تۇسپەيدى. قالاي سونى تاپ باسقان دەپ ويلايسىڭ. ولەڭدى وقىپ وتىرىپ, تاۋسىلىپ بىتپەيتىن سەكىلدى كورىنەتىن تىرلىكتىڭ جالعاندىعىن, بىرگە جۇرگەن ادامداردىڭ بەتىڭە ك ۇلىپ تۇرىپ, سىرتىڭنان ءسوز ەتەتىن ايارلىعىن, كەيدە وكپەگە قيمايتىن دوستارىنىڭ ساتقىندىعىن كورىپ, ويعا باتاسىڭ. بۇل تۋىندىدا ءسىزدى دە نازىك سەزىمگە بولەيتىن ساپ-سارى ساعىنىش, كەرمەك مۇڭ بار.

نانباساڭىز, وقىپ كورىڭىز:

ء«بىزدىڭ اۋىل شالعايدا, جەر تۇبىندە,

بولەك ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ دەرتى مۇلدە.

ءبىر ساپارعا شىعىپ ەم ون ۇشىمدە,

ەندى مىنا تاعدىردىڭ ەركى كىمدە؟

اۋىل قالدى شالعايدا, جەر تۇبىندە.

قايرىلۋعا قايران جوق,بارام ۇزاپ,

جولداس بولدىم جاندارعا جانارى جات.

ءىشىپ جۇرگەن سۋىمنىڭ ءبارى كەرمەك,

جۇتىپ جۇرگەن اۋامنىڭ ءبارى اڭىزاق,

قايرىلۋعا قايران جوق, بارام ۇزاپ.

ۇزاپ بارام, قايتەيىن, بارعان سايىن,

قانشا جىلىم بار ەندى, بار قانشا ايىم؟

بايتەرەكتىڭ باسىمىن تامىرىنان

الىستايتىن جاپىراق جارعان سايىن...»,

دەپ اقىن تۋعان اۋىلىنا دەگەن ساعىنىشىن تەرەڭ وي, بەينەلى تىلمەن شىنايى جەتكىزىپتى.

قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمىرىندا قازاق ولەڭىنە مول ولجا سالعان كەڭشىلىك مىر­زابەكوۆتىڭ كەز كەلگەن شىعارماسى ۇلت­تىق ناقىشقا باي بوياۋلارعا تولى. ونى ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان ولەڭىنەن دە بايقايسىز. ءبىر دەممەن قۇيىلىپ تۇسكەن وسى تۋىندىدا ەتنوگرافيا دەيسىز بە, تابيعات سۋرەتى دەيسىز بە, ءسوز سازدىلىعى دەيسىز بە ءبارى تو­­گىلىپ تۇر. ولەڭدى وقىپ وتىرعاندا تۋعان اۋىلىڭىزدىڭ بەينەسى كوز الدىڭىزعا كەلىپ, قىلاڭ جورعاعا ءمىنىپ, شالعىننىڭ ورتاسىندا سايىن دالانىڭ ساف اۋاسىن ەركىن جۇتسام دەپ قيالعا بەرىلەسىز.

ەندەشە ولەڭ وقيىق:

ء«بىزدىڭ اۋىل ار جاعى – كوكپەڭبەك قىر,

ىزگى جاۋىن سەبەلەپ كوكتەم كەپ تۇر.

قاۋلاپ قىرعا شاشادان كوك مەلدەپ تۇر,

قورىق بولماي انە ءبىر شالعىن تابان

ورىسكە وتكەن كوپ مالعا وتكەل بوپ تۇر.

تۇياق تيمەي بۇل جەرگە شىعۋشى ەدى

سال بيدايىق شايقالىپ كوكپەڭبەك كىل.

مەنىڭ اكەم مازاسىز قورىقشى ەدى,

ورىپ بولماي سول جەردى كەتكەن دەگبىر.

قىلاڭ جورعا قىلپىلداپ استىنداعى

وي مەن قىردى ويقاستاپ وتكەندە ءبىر,

قورىقشىنىڭ داۋىسىنا كانىگى مال

شاشاۋ شىقپاي قىردى اسىپ كەتكەندە ءبىر,

سالت ات ءمىنىپ شالعىننىڭ ورتاسىندا

تۇرساڭ, شىركىن, اۋاسى نەتكەن جەڭىل؟!

ءبىزدىڭ اۋىل ار جاعى – كوكپەڭبەك قىر,

ىزگى جاۋىن سەبەلەپ كوكتەم كەپ تۇر.

شاڭداق قىرعا شاشادان كوك مەلدەپ تۇر,

قورىق بولماي انە ءبىر شالعىن تابان

ورىسكە وتكەن كوپ مالعا وتكەل بوپ تۇر.

...قورىق كورگەن قۇناندار كوپ كەلمەيدى,

ق ۇلىن-تايعا قايىرۋسىز وكپەم كەپ تۇر»,

دەپ جازعان ايتۋلى اقىننىڭ وسى ولە­ڭىن قازاق پوەزياسىنىڭ ءبىر بيىگى دەپ ايتا الا­مىز.

ءبىز اۋىل جايىندا جازعان قازاقتىڭ ەكى ۇلكەن اقىنىنىڭ ەكى تۋىندىسىن الىپ, سول تۋرالى قىسقاشا عانا وي تولعادىق. ويلانىپ وقىعان وقىرمانعا بۇل ەكى ولەڭ – ءبىر-بىرىنەن بولەك, شوقتىعى بيىك دۇنيە. پوەزيا وقىپ جۇرەيىك.