بىلەتىنىمىزدەن بىلمەيتىنىمىز كوپ-اق. ءدۇبىرلى دودا كەزىندە كۇللى قازاق ساراپشى بولىپ كەتەدى. كەيبىرىنە بارەكەلدى دەپ وتىراسىڭ. كەي پىكىر جاعاڭدى ۇستاتادى. ارينە, پىكىر الۋاندىعى – قوعامدىق ويدى قوزعاپ, دامۋعا سەرپىلىس بەرەتىن فاكتور. دەسەك تە, پىكىردىڭ دە «ەستىسى بار, ەسەرى بار». الەۋمەتتىك جەلىدەگى پىكىرلەرگە ىلەسە بەرەتىن بولساق, اۋىزبىرشىلىگىمىز ادىرا قالىپ, بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ ارقىلى ۇلتىمىزدىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋىمىز, سپورت ساڭلاقتارىنىڭ جاڭا بۋىنىن تاربيەلەپ شىعارۋىمىز ەكىتالاي.
جەڭىلىستىڭ دە قايىرى بار
ءسوز جوق, حانچجوۋدا وتكەن ءحىح جازعى ازيا ويىندارىندا 10 التىن مەدال جەڭىپ العان ەل قۇراماسى سپورتشىلارىنىڭ جەتىستىگى بۇرىنعى ويىندارعا قاراعاندا وتە تومەن. الدىڭعى ويىنداردا ۇلتتىق قۇرامانىڭ قورجىنىندا كەمىندە 15 التىن بولدى. ال بەيرەسمي جالپىكوماندالىق ەسەپتە 1994 جىلى حيروسيمادا – 4-ورىن, 1998 جىلى بانگكوكتە – 5-ورىن, 2002 جىلى پۋساندا – 4-ورىن, 2006 جىلى دوحادا وتكەن ازيا ويىندارى ەل سپورتشىلارى ءۇشىن ەڭ كوپ مەدال جەڭىپ العان دودا بولدى. 85 مەدالمەن ەلىمىز 4-ورىننان كورىندى. سونداي-اق 2010 جىلى گۋانچجوۋدا – 5-ورىن, 2014 جىلى ينچحوندا – 4-ورىن جانە 2018 جىلى جاكارتادا 9-ورىننان كورىنگەن ەكەنبىز.
ەندى اراعا بەس جىل سالىپ نەگە مۇنشاما تومەن ناتيجە كورسەتتىك؟ بۇل سۇراققا كورگەنىمىز بەن بىلگەنىمىزگە سۇيەنە وتىرىپ, ازيادانى ءبىر شولىپ ءوتۋدى ءجون سانادىق.
2022 جىلى وتۋگە ءتيىس بولعان ازيا ويىندارى پاندەمياعا بايلانىستى ءبىر جىلعا شەگەرىلگەندىكتەن, كوپ سپورتشىلارىمىز ءوز بابىندا بولمادى. سونداي-اق تەننيستەن, كۇرەستەن وتەتىن الەمدىك دەڭگەيدەگى جارىستار ازيادامەن تۇسپا-تۇس كەلدى. ءتىپتى, كۇرەس تۇرلەرىنەن وتكەن الەم چەمپيوناتى ازيا ويىندارى كۇنتىزبەسىنە وتە جاقىن بولدى. سوندىقتان اتالعان سپورت تۇرىنەن كوشباسشى سپورتشىلارىمىز حانچجوۋعا كەلمەدى.
اۋىر اتلەتيكاداعى دوپينگ داۋىنا بايلانىستى قازاقستان قۇراماسى سپورتشىلارىنىڭ سانى دا, ساپاسى دا قىسقارعانىن بىلەمىز. بۇل جولى ەل قۇراماسى تەك ءۇش سپورتشىعا سەنىم ارتتى. ناتيجەسىندە, ازيا ويىندارىندا الەكسەندار ۋرالوۆ قانا 81 كگ سالماقتا ۇزدىك ۇشتىكتەن كورىندى.
بوكسشىلار قىساستىقتان دا ساباق الادى
بۇگىندە ازيا قۇرلىعىندا بوكس وتە قارقىندى دامىپ كەتتى. سوڭعى الەم چەمپيوناتىندا 13 سالماقتا سارى قۇرلىقتىڭ 23 بوكسشىسى جەڭىمپازدار مەن جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىنگەن. بۇل دەگەنىڭىز – ازيا ويىندارىنا مىقتىلاردىڭ مىقتىسى جينالدى دەگەن ءسوز. سوعان قاراماستان, بوكسشىلار ءوز دەڭگەيىندە جۇدىرىقتاستى دەۋگە بولادى. التىن مەدال جوق دەمەسەڭىز, تورەشىلەردىڭ قانداي دەڭگەيدە ء«ادىل» تورەلىك ەتكەنىنە كورەرمەن دە كۋا بولدى. بۇگىندە ەرلەر بوكسى جەتى سالماققا قىسقارعان. بىزگە بۇيىرعانى – ەرلەر اراسىندا 1 كۇمىس, 2 قولا مەدال. ەگەر ءبىز پاريج وليمپياداسىندا بوكستان ەكى التىن مەدال الىپ جاتساق, ازيا ويىندارىنداعى قۇرامامىزدىڭ ساتسىزدىگى لەزدە ۇمىتىلاتىنى ءسوزسىز.
ءيا, بوكسشىلارىمىز ەكى التىن الۋعا تولىق مۇمكىندىگى بار. ارينە, ول ءۇشىن تورەشىلەر ءوز قىزمەتىن ءادىل اتقارسا. ايتپەسە, ازيا ويىندارىنا بارعان ساكەن بيبوسىنوۆ, ماحمۇد سابىرحان, اسلانبەك شىمبەرگەنوۆ, نۇربەك ورالباي الەم چەمپيوندارى ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. پاريج وليمپياداسىنىڭ جولداماسىنا يەلىك ەتكەن قامشىبەك قوڭقاباەۆتىڭ ازيا ويىندارىنىڭ فينالىندا باحودير جالولوۆپەن سوڭعى ءۇشىنشى راۋندتا قالاي جۇدىرىقتاسقانىن كوزىمىزبەن كوردىك. الداعى ۋاقىتتا ءدال وسىنداي قارقىندا بولسا, الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى قامشىبەك پاريجدە اتوي سالۋى مۇمكىن. 92 كگ-عا دەيىنگى سالماقتا قولعاپ كيگەن ساعىندىق توعامباي دا قاراجاياۋ ەمەس. ول ازيا چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى. 63,5 كگ سالماقتا رينگكە كوتەرىلگەن ەرتۋعان زەينۋللينوۆتىڭ ونەرى بارشامىزدى ءتانتى ەتتى. ازيا ويىندارىندا الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى تاجىك بوكسشىسىن قۋىپ ءجۇرىپ ساباعانى ەسىمىزدە.
ايتپاي كەتۋگە بولمايتىن تاعى ءبىر جايت, ازيا ويىندارىندا ارگەنتينالىق تورەشى ەلىمىزدىڭ بىردە-ءبىر بوكسشىسىنا جەڭىستى بەرمەدى. ءتىپتى ماحمۇد سابىرحان قارسىلاسىن قۋىپ ءجۇرىپ ساباعاننىڭ وزىندە, اسلانبەك شىمبەرگەنوۆتىڭ نوكداۋنى كەزىندە تورەشى جەڭىستى ءبىزدىڭ بوكسشىلاردىڭ قارسىلاسىنا بەرىپ وتىردى.
جالپى, سوڭعى جىلدارى بوكس مانەرى قاتتى وزگەردى. بۇرىنعىداي جەلىپ ءجۇرىپ, تاكتيكالىق تۇرعىدان قارسىلاسىڭدى تۇقىرتا المايسىڭ. قازىرگى بوكس ناعىز توبەلەسكە اينالعان. ءتىپتى تورەشىلەردىڭ ءوزى توبەلەسكىش بوكسشىلارعا ءبىر بۇيرەگىن بۇرىپ تۇراتىنىن بايقاپ ءجۇرمىز. وسى جايتتى الداعى ۋاقىتتا باپكەرلەر ەسكەرۋ كەرەك سەكىلدى.
بالۋاندار بابىندا ەمەس
بۇعان دەيىنگى ازيا ويىندارىندا ەلىمىزدىڭ جەڭىل اتلەتتەرى اناعۇرلىم جاقسى جەتىستىككە جەتىپ جۇرەتىن ەدى. بۇل جولى حانچجوۋعا ەلىمىزدەن 48 مەدال جيىنتىعىنا نەبارى 19 سپورتشى عانا باردى. بۇل – وتە از. سول سەبەپتى دە ناتيجە دە تومەن بولاتىنى ءسوزسىز. جەڭىل جۇگىرمەگەن اتلەتتەرىمىز تەك ءتورت قولا مەدال جەڭىپ الدى.
داڭقتى قاجىمۇقان بابامىزدان باستاپ, ابىلسەيىت ايحانوۆ, جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ سياقتى بالۋاندارىمىزدىڭ شوقتىعى بيىك. الايدا ەلىمىز ەگەمەندىگىن الىپ, جەكە مەملەكەت بولعالى بالۋاندارىمىز ءدۇبىرلى ويىندارىندا الا-قۇلا ونەر كورسەتىپ ءجۇر. سوندىقتان گرەك-ريم كۇرەسىنە ءبىر سىلكىنىس كەرەك. 1996 جىلى اتلانتادا يۋري مەلنيچەنكو تاۋەلسىز ەل تاريحىندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ وليمپيادا التىنىن قورجىنعا سالدى. وكىنىشكە قاراي, يۋري مەلنيچەنكونىڭ ءىزباسارلارى بۇدان كەيىن جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلە المادى. ءدال سول يۋ.مەلنيچەنكو باپتايتىن گرەك-ريم شەبەرلەرى ازيا ويىندارىندا 1 كۇمىس, 2 قولا مەدال جەڭىپ السا, ماديار قۇرامىسوۆ باپتايتىن ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى, وكىنىشكە قاراي, دودادان قۇر قول قايتتى.
ساننان – ساپاعا
ساننان ساپاعا كوشەتىن كەز كەلگەلى قا-شان؟ وسىنى سپورت باسشىلارى ەسكەرۋ كەرەك. ازيا ويىندارىنا شۇبىرتىپ 531 سپورتشى الىپ باردى. مىسالى, ەsport, ياعني كيبەرسپورتتان 28 جەرلەسىمىز سايىسقا ءتۇستى. سولاردىڭ بىردە-بىرەۋى جۇلدەگە ىلىككەن جوق. مۇنداي مىسالدار كوپ. ودان گورى ءتيىمسىز ءىس-شاراعا جۇمسالعان قارجىنى بالالار سپورتىنا, سپورت ينستيتۋتتارىن سالۋعا, باپكەرلەردىڭ ايلىعىن كوتەرۋگە, سپورتشىلارعا زاماناۋي ۇلگىدەگى قۇرال-جابدىقتار الىپ بەرۋگە, دوپينگكە جاتپايتىن ءدارى-دارمەك الۋعا جۇمساعانى الدەقايدا تيىمدىرەك ەدى.
ارينە, مۇنىڭ ءبارى قاراپايىم جانكۇيەر اينالىساتىن شارۋا ەمەس. ونىمەن ارنايى سپورت ماماندارى اينالىسا جاتار. بىزدىكى تەك ەسكە ءتۇسىرىپ, ايتۋ عانا. «بوكس نەگە وسىمەن ەكىنشى رەت التىن مەدالسىز قالدى؟», «بالۋان ەلمىز دەيمىز, نەگە كلاسسيكتەر جۇلدە الا المادى؟», دەگەن سۇراقتار كەپتەلىپ تۇرىپ قالدى...
وسىندايدا ەسىمىزگە توكيو وليمپياداسى ءتۇسىپ وتىر. سول دودادا جاپوندار 27 التىن, 12 كۇمىس جانە 17 قولا مەدال الىپ, ۇزدىك ۇشتىكتەن كورىندى. بۇل – تاماشا كورسەتكىش. جەڭىمپازدارى دا جەتىپ ارتىلادى. بىراق مىنا جايت ءبىزدى تاڭعالدىردى:
توكيو وليمپياداسىندا جاپوننىڭ جەلاياق سپورتشىسى سۋنيا تاكاياما كەدەرگىلەردەن جۇگىرۋدە ىرىكتەۋدەن وتە الماعانىن ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. بىراق ستاديوننان تىكەلەي اقپارات تاراتىپ وتىرعان تەلەارنا جۇرگىزۋشىلەرى وعان جاناشىرلىق تانىتىپ, قولداۋ كورسەتتى. سۇحبات الىپ, ونىڭ ءالى تالاي جەڭىسكە جەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. جەرگىلىكتى جانكۇيەرلەردەن قولداۋ كوردى. مۇنىڭ بارلىعىن ولار نە ءۇشىن ىستەپ وتىرعانىن قاسىمىزداعى جاپون تىلشىسىنەن سۇراعانىمىزدا, جاپوندار قولداۋى بار سپورتشىنىڭ كوبىسى ءتۇپتىڭ-تۇبىندە ەل نامىسىن ابىرويمەن قورعايتىنىنا سەنەتىنىن ايتتى.
2021 جىلى جولى بولماعان سۋنيا تاكاياما 2023 جىلى ازيا ويىندارىندا توپ جارىپ, جاپونيا قۇراماسىنا التىن مەدال سىيلادى. مىنە, وسىنداي باعدارلاما, وسىنداي قولداۋ بىزگە دە كەرەك سەكىلدى.
ارينە, ءبىز سپورت مامانى ەمەسپىز. الايدا ازيا ويىندارى سپورتقا جاۋاپتى قۇزىرلى قۇرىلىمداردىڭ شىنايى سيپاتىن جانە قانداي دەڭگەيدە جۇمىس ىستەپ جاتقانىن كورسەتىپ بەرگەندەي. ناتيجەگە قاراپ شۇعىل تۇردە جۇيەلى ىزدەنىس پەن كەشەندى شەشىمدەر كەرەك ەكەنى بايقالادى. سپورت فۋنكتسيونەرلەرى 2024 جىلدىڭ 26 شىلدەسىندە باستالاتىن پاريج وليمپياداسىنا دايىندىقتى دەرەۋ, بۇگىننەن باستاۋ كەرەك ەكەنىن جاقسى ءتۇسىنۋى كەرەك. مۇمكىن, سول كەزدە سپورتشىلارىمىز ازيا ويىندارىندا كەتكەن ەسەنى پاريجدەگى دودادا قايتارار...