قارىمدى قالامگەرگە ارنالعان كەش

ادەبي كەشتە بايانداما جاساعان­دار جازۋشىنىڭ ءومىرى مەن شىعارما­شىلىعىنا تەرەڭنەن توقتالدى. تاع­­­دىر­دىڭ تاۋقىمەتىمەن زۇلمات جىل­داردا باسقا قازاقتارمەن بىرگە اۋىپ بارعان فرۋنزە (قازىرگى بىشكەك) قا­لا­سىندا اكەسى مەن شەشەسىنەن, جالعىز قارىنداسىنان اسا اۋىر ترا­گەديالىق جاعدايدا ايىرى­لعان كەمەل اعاسى قا­سىممەن بىرگە بالا­لار ۇيىندە وسە­دى. ول جىلدارداعى بالالار ءۇيى­نىڭ تۇرمىسى دا قو­عام­داعى جالپى جاعدايدان ارتىق بولماعان, سون­دىقتان وزدەرىنىڭ ەندىگى سۇيەنەرى تەك ءبىلىم ەكەنىن سەزگەن بالالار ساباقتى باس الماي وقىپ, جاقسى ازامات بولىپ شىعادى. وزىنەن ءبىر-ەكى جاس قانا ۇلكەندىگى بار قاسىم اعاسى كەمەلگە ەندىگى ومى­رىندە ارقا سۇيەر پاناسىنا اينالادى. بىراق ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسىپ, 1942 جىلى رجەۆ تۇبىندە قازا تابادى. قيىن كۇندەردە وزىنە قورعان بولعان اعاسىن كەمەل توقاەۆ ءومىر-باقي ۇمىتپاي, ماڭگى ەسىنەن شىعارماعان ەكەن.

كەمەل توقاەۆتىڭ ءوزى دە 1942 جىلى اسكەرگە الىنىپ, 2,5 جىل سو­عى­سىپ, اۋىر جاراقات العان سوڭ گومەل, ومبى گوسپيتالدارىندا ەمدەلىپ, اسكەري ساپتان بوساتىلادى. 1945 جىلى قازمۋ-گە وقۋعا ءتۇسىپ, ونى 1948 جىلى اياقتاپ, جامبىل وبلىس­تىق گازەتىنە جىبەرىلەدى. وسى­دان ءارى ونىڭ قىزىعى مەن شى­جىعى مول قالامگەرلىك ءومىرى باس­تا­لادى. جامبىل وبلىسىندا ءبىر جىل ىستەگەن سوڭ الماتىعا ورالىپ, «لەنينشىل جاس», قازاقستان پيو­نەرى», «سو­تسياليستىك قازاقستان» گازەت­تەرىندە قالام تەربەيدى. العاشقى كىتابى «قا­زاقستان پيونەرى» گازە­تىندە باس رەداكتور بولىپ جۇرگەندە «جۇل­دىز­دى جورىق» دەگەن اتپەن جارىق كورگەن. قىزىقتى اڭگى­مە­لەردەن تۇراتىن بۇل كىتاپ جاس وقىر­مان­داردىڭ جۇرەگىنە جول تاۋىپ, ەلى­مىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جۇزدەگەن حات كەلەدى.

جازۋشىنىڭ 17 جىل بويى تابان اۋدارماي قىزمەت ەتكەن جۇمىس ورنى – قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ «جارشىسى» باسىلىمى. وسىعان دەيىن جانە وسى باسىلىمنىڭ باس رەداكتورى بولا ءجۇرىپ ونىڭ دە­­تەك­تيۆ جانرىندا جازعان «قىس قار­لىعاشى», «بولاشاق تۋرالى ويلار», «تۇندە اتىلعان وق», «قاستان­دىق», «ارناۋلى تاپسىرما», «سار­عاباندا بولعان وقيعا», «تاڭ­بالى التىن» اتتى كىتاپتارى قازاق جانە ورىس تىل­دەرىندە بىرنەشە رەتتەن جا­­رىق كورەدى. وسى تاقىرىپقا جا­زىل­عان جازۋشىنىڭ سوڭعى رومانى – «سوڭعى سوققى». بۇل ەڭبەگىندە جا­زۋشى جەتىسۋ چەكيستەرىنىڭ اتامان دۋتوۆتىڭ كوزىن جويۋدى قالاي ۇيىم­داستىرعانى تۋرالى ارحيۆ ماتە­ريالدارىن كوركەم ادەبيەتكە اينال­دىرعان. ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىندا ول «سولدات سوعىسقا كەتتى», «ۇياسىنان بەزگەن قۇس» روماندارىن جازدى.

بايانداما جاساعانداردىڭ ىشىندە م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاق­ستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقى­تۋشىسى جازيرا كوكباس قازىرگى مەك­­تەپ باعدار­لاماسىنا كەمەل توقاەۆتىڭ ەنگىزىل­مە­گەنىنە وكى­نىش ءبىلدىردى. «ونىڭ كىتاپ­تارى ءتىپتى ءبىز­دىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كىتاپ­حانا­سىن­دا دا جوق», دەدى ول.

كەشكە جينالعاندار كىتاپحانا قو­رىنان الىنعان كىتاپتار مەن ماتەريالداردان تۇراتىن «قالامى قا­رىمدى قالامگەر» اتتى كورمەنى دە تاماشالادى.

پەتروپاۆل