مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا دا, باسقا جيىنداردا دا ەلدى مەكەندەردى گازبەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزىن ءاردايىم ايتىپ كەلەدى. الايدا پرەزيدەنت تاپسىرما بەرگەنىنە قاراماستان, بۇل باعىتتاعى جۇمىستا كەمشىلىك جەتەرلىك.
«ەلدى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ دە – وزەكتى ماسەلە. تاۋارلى گازدىڭ رەسۋرستىق بازاسىن كەڭەيتۋ – ۇكىمەتتىڭ جانە ۇلتتىق گاز كومپانياسىنىڭ باستى مىندەتى. جاڭا گاز وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ قۇرىلىسىن تەزدەتۋ جانە قولدانىستاعى زاۋىتتاردىڭ قۋاتىن بارىنشا پايدالانۋ قاجەت. ەلىمىزدەگى تەڭىز, قاشاعان, قاراشىعاناق سياقتى مۇناي-گاز الپاۋىتتارى گازدى قولجەتىمدى باعامەن ۇسىنۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار جاڭا گاز كەنىشتەرىن بارلاۋ جانە يگەرۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيا تارتۋ اسا ماڭىزدى», دەدى ق.توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا.
البەتتە, حالىقتىڭ كوگىلدىر وتىنعا قول جەتكىزۋى بىرقاتار ماسەلەنى وڭتايلى شەشەتىنى انىق. بىرىنشىدەن, بۇل – حالىقتىڭ جايلى ءومىر سۇرۋىنە قاجەتتى نەگىزگى يگىلىكتىڭ ءبىرى. سوندىقتان تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا زور ۇلەس قوساتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
ەكىنشىدەن, گازداندىرۋ ەكولوگيالىق تۇرعىدا دا پايدالى. ويتكەنى كوگىلدىر وتىن اۋاعا از مولشەردە پارنيكتى گاز بولەدى. «پاريج كەلىسىمىنە» سايكەس قازاقستان 2030 جىلعا قاراي كومىرقىشقىل گازدارى شىعارىلىمىن ازايتۋعا مىندەتتەمە العانىن ەسكەرسەك, ەلدى مەكەندەردى كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ وزەكتىلىگى ارتا تۇسەدى.
تاياۋدا سەناتتىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتات مۇرات قادىربەك گازداندىرۋعا قاتىستى تۇيتكىلدەردى كوتەرگەن بولاتىن. پرەمەر-مينيسترگە جولداعان ساۋالىندا تۇركىستان وبلىسىندا كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋدىڭ كەمشىلىكتەرىن اتاپ كورسەتتى.
«تۇركىستان وبلىسىنىڭ حالىق سانى جىل سايىن قارقىندى تۇردە ءوسىپ كەلەدى. تيىسىنشە, حالىقتىڭ ءومىر سۇرۋىنە قاجەتتى ينفراقۇرىلىم نىساندارىنا دەگەن قاجەتتىلىك ارتىپ وتىر. وسىعان وراي وبلىستا شەشىمىن تابۋدى قاجەت ەتەتىن بىرقاتار ماسەلە بار. سونىڭ ءبىرى – ەلدى مەكەندەردى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ. وبلىس حالقى تابيعي گازدى وتاندىق «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنان تۇتىنادى», دەدى م.قادىربەك.
سەناتور كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, وبلىستىڭ 2022 جىلعى تابيعي گاز تۇتىنۋ مولشەرى 716,5 ملن تەكشە مەتردى قۇراعان. ايماقتاعى 833 ەلدى مەكەننىڭ 465-ءى نەمەسە 55,9 پايىزى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتىلگەن. 2023 جىلى تاعى 57 ەلدى مەكەنگە تابيعي گاز تارتىپ, قامتۋ دەڭگەيىن 62,6 پايىزعا جەتكىزۋ كوزدەلگەن.
«ەلدى مەكەندەردى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا وبلىستا ارنايى جول كارتاسى ازىرلەنىپ, 2025 جىلى قوسىمشا 202 ەلدى مەكەنگە گاز قۇبىرىن تارتىپ, قامتۋ دەڭگەيىن 86,9 پايىزعا جەتكىزۋ جوسپارلانعان. جوسپارعا سايكەس جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامالارى ازىرلەنىپ, 2024 جىلعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن جاڭا 69 نىساننىڭ قۇرىلىسىنا 18,1 ملرد تەڭگەگە بيۋدجەتتىك ءوتىنىم ۇسىنىلعان بولاتىن.
اتالعان 69 جاڭا نىساننىڭ ىشىندە ءبىرىنشى كەزەكتە 18 نىسانعا (جەتكىزۋشى گاز قۇبىرىنا جانە قوسىلۋعا دايىن ەلدى مەكەندەردىڭ ىشكى جۇيەلەرى) 8,0 ملرد تەڭگە قارجى قاراستىرۋ قاجەت. سەبەبى الدىڭعى جىلدارى بيۋدجەت ەسەبىنەن 18 نىسانعا قاتىستى ەلدى مەكەندەردىڭ ىشكى گاز جۇيەلەرىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. الايدا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى تاراپىنان گاز رەسۋرستارىنىڭ شەكتەۋلىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋ گاز تاسىمالداۋ جۇيەسىنىڭ بىرتۇتاستىعىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەلۋى مۇمكىن دەگەن سەبەپپەن 2024 جىلعا تەك قانا وتپەلى 6 نىساننىڭ قۇرىلىسىنا 3,1 ملرد تەڭگە ماقۇلداپ وتىر», دەدى م.قادىربەك.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 2022 جىلى 23,9 ملرد تەڭگە, 2023 جىلى 8,9 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان كورىنەدى. وسى ورايدا سەناتور ەلدى مەكەندەردى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ جوبالارىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى بويىنشا تۇبەگەيلى شەشىم شىعارۋدى سۇراپ وتىر. ايتپەسە, بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن سالىنعان گاز نىساندارى قاراۋسىز قالۋى, توزۋى جانە دە تالان-تاراجعا ءتۇسىپ, گاز قۇرىلعىلارى مەن جەلىلەرىنىڭ جارامسىز جاعدايعا جەتكىزىلۋى ابدەن مۇمكىن.
«بۇل ءوز كەزەگىندە نىسانداردى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا بيۋدجەت ەسەبىنەن قوسىمشا شىعىندار بولۋگە, سونداي-اق ۋاقىتىندا بولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ءتيىمسىز يگەرىلۋىنە, حالىقتى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارىنىڭ كەيىنگە شەگەرىلۋىنە اكەلىپ سوعادى», دەيدى م.قادىربەك.