بەنزين باعاسى بۇلقىنا باستادى

«Energy Monitor» قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى نۇرلان جۇما­عۇلوۆ جۋرناليستەرمەن كەز­­دەسۋ اتىرۋ مۇناي وڭ­دەۋ زاۋىتى قىركۇيەك-قازان اي­لارىندا كۇردەلى جوندەۋدەن وتە­تىنىن, «Petrosun» جشس ەندى اي-95 ماركىلى بەنزيندى يمپورتتايتىنىن, بۇل باعاعا اسەر ەتەتىنىن ايتىپتى.

لوگيستيكالىق قيىندىقتارعا بايلانىستى اي-95-ءتى تاسىمالدايتىن كولىكتەردىڭ شامامەن 30-40 پايىزى جولدا تۇرعانى, وڭتۇستىك وڭىرلەر وسى ماركىدەگى بەنزين تاپشىلىعىن سەزى­نىپ ۇلگەرگەنى وسىعان دەيىن ايتىلعان ەدى. شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى بۇل بەنزيننىڭ 5 مىڭ تونناسىن عانا وندىرەدى. «شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا ەسكى پايدالانىلعان جىلۋ الماس­تىرعىشتاردى ىسكە قوسىپ, ءوندى­رىس­تى جولعا قويۋعا تىرىسۋدا. ولار قوس­پا­لار ارقىلى ونى اي-95 ستان­دارتى­نا دەيىن جەتكىزەدى», دەيدى ن.جۇماعۇلوۆ.

رەسەي 21 قىركۇيەكتەن باستاپ رەسەي­دەن بەنزين مەن ديزەل وتىنىن ەكس­پورتتاۋعا ۋاقىتشا تى­يىم سالعانى بەلگىلى بولدى. «رەسەي فەدە­را­تسياسىنىڭ ۇكىمەتى وسى قاۋ­لى كۇشىنە ەنگەن كۇننەن باستاپ تاۋار­­لىق بەنزين مەن ديزەل وتىنىن, ونىڭ ىشىندە بيرجالىق ساۋدادا سا­تىپ الىنعاننىڭ ءوزىن رەسەي فەدەرا­تسياسىنان اكەتۋگە ۋاقىت­شا تىيىم سالۋ تۋرالى» شەشىم قابىلدادى.

سونىمەن قاتار ۇكىمەت مۇناي ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋعا رۇقسات ەتىلگەن كاسىپورىنداردىڭ ءتىزىمىن جاساي الادى. بۇل تۋرالى سول ەلدىڭ ۆيتسە-پرەمەرى الەكساندر نوۆاك مالىمدەدى. ول قازىرگى ۋاقىتتا ىشكى جانارماي نارىعىندا ۇسىنىس تاپ­شى­لىعى جوق ەكەنىن, قور بيرجاسىندا تەپە-تەڭدىك بار ەكەنىن ايتتى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى تەك مۇناي وڭدەۋشى زاۋىتتارعا شەتەلگە وتىن ساتۋعا رۇقسات بەرىپ, سۇر ءتۇستى ەكس­پورتقا تولىق تىيىم سالۋدى ۇسىندى. «بۇل قاۋلى رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن باستاپ كۇشىنە ەنەدى» دەلىنگەن بەيسەنبىدە جاريالانعان قۇجاتتا.

قوعامدا «قازاقستان كەنەتتەن جانارماي تاپشى­لى­عىنا ۇشىرادى ما؟» دەگەن كۇدىك تاعى دا بوي كوتەرە باس­تادى... اپتا باسىندا وتكەن بريفينگتە ەنەر­گەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆ اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى 1 قازان مەن 3 قاراشا ارالى­عىن­دا جۇمىسىن تولىعىمەن توقتاتىپ تۇرعانىن, ال مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنداعى اقاۋ ازىرگە جارتىلاي قۋاتتا جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر ەكەندىگىن اشىپ ايتتى. سەبەبى سوڭعى 6 جىلدا ەلدە كولىكتىك وتىن تۇتىنۋدىڭ تۇراقتى ءوسۋى بايقالدى (2020 جىلعى پاندەميا جىلىن قوسپاعاندا). ەگەر 2017 جىلى بەنزين تۇتىنۋ 4,1 ميلليون توننادان استام بولسا, 2022 جىلى بۇل كورسەتكىش 4,9 ميلليون توننادان اسىپ, 19 پايىزعا ارتقان. سونىمەن قاتار بۇل ءونىمنىڭ وتاندىق ءوندىرىسى وسى كەزەڭدە 70 پايىزعا – جىلىنا 2,9 ميلليون توننادان 5 ميل­ليون تونناعا دەيىن ءوستى.

ديزەل وتىنىن تۇتىنۋ 2017-2022 جىلدارى 18,1%-عا – 4,7 ملن توننادان 5,5 ملن تونناعا دەيىن ءوستى. وتاندىق ديزەلدىك وتىن ءوندىرىسى 32,5%-عا – 4 ملن توننادان 5,3 ملن تونناعا دەيىن ءوستى.

ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, قازاق­ستاندا قازان ايىندا اي-95 ماركالى بەنزيننىڭ 65 مىڭ تونناسى عانا وندىرىلەتىنىن, ونىڭ ىشكى تۇتىنۋى 80 مىڭ تونناعا باعالانعان. ديزەلدىك وتىن مەن اي-92 جانە اي-95 بەنزينىنىڭ قورى ءبىراز كۇنگە جەتەدى. قازان ايىندا اي-95-ءتى رەسەيدەن اكەلۋگە بولادى, بىراق ول ادەتتە وتاندىقتارعا قاراعاندا قىمباتىراق بولاتىنى دا ايتىلدى. «رەسەي قازىردىڭ وزىندە ديزەلدىك وتىن مەن بەنزيندى ەكسپورتتاۋعا تىيىم سالعان. رەسەي ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىندا ەاەو ەلدەرىنە ەكسپورتقا قول قويىلعان ينديكاتيۆتىك تەڭگەرىمگە سايكەس رۇقسات ەتىلگەنى جازىلعان. ال ءبىز جانە رەسەي 40 مىڭ توننا بەنزين جەتكىزۋ بويىنشا ينديكاتيۆتىك بالانسقا قول قويدىق, سوندىقتان بۇل شەكتەۋلەر قازاقستانعا قاتىستى ەمەس. تيىسىنشە, بىزدە مۇنداي پروبلەمالار بولمايدى», دەپ اتاپ ءوتتى ۆيتسە-مينيستر.

كۇزدە قازاقستان تاعى دا اي-95 تاپشىلىعىنا ۇشى­راپ, با­عانىڭ ودان ءارى كوتەرىلۋى مۇمكىن ەكەنى وسىعان دەيىن دە اي­تىلىپ قالاتىن. سارىالا كۇز كەلە سالىسىمەن ەلدەگى مۇناي وڭدەيتىن زاۋىتتاردىڭ بىرىنەن كەيىن ءبىرى جوندەۋ جۇ­مىس­تارىنا جابىلاتىنى ۇيرەنشىكتى قۇبىلىسقا اينالىپ كەتتى.

وسى سالانىڭ ساراپشىسى ولجاس ءبايدىلدينوۆ كورشى ەل جازدان بەرى ىشكى نارىقتا بەنزين مەن ديزەل وتى­نى­نىڭ تاپشىلىعىن سەزىنگەنىن ايتادى.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, بەنزيننىڭ نارىقتاعى باعاسى بىزگە ەاەو ورتاق نارىعىنا قاراعاندا ەرتەرەك كەلەتىن سياقتى. اي-95 باعاسىنىڭ ءليترى 300 تەڭگەگە وڭاي جەتۋى ابدەن مۇمكىن. سەبەبى بەنزينگە اپارار جولدىڭ ءبارى قىم­بات­شى­لىق­تان باستالاتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. ال قازىرگى تاپشىلىق وڭدەۋدىڭ قىسقارۋىمەن جانە ىشكى نارىققا قاراعاندا سىرتقى نارىققا جەتكىزىلىم تيىمدىرەك بولىپ جاتقانىمەن بايلانىس­تى.

«ينديكاتيۆتىك جوسپارلار بويىنشا ءبىز رەسەيدەن 800-850 مىڭ توننا ديزەلدىك وتىن, 300 مىڭ توننا بيتۋم, 300 مىڭ تونناعا جۋىق بارلىق ماركالى جانار-جاعارماي يمپورتتايمىز. ەگەر رەسەي فەدەراتسياسىندا تاپشىلىق ۇلعايسا, بۇل ءوز اسەرىن تيگىزەدى», دەيدى ساراپشى.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قازىر وڭدەۋ سەكتورى رەنتابەلدى ەمەس. ىشكى نارىق قازىر باعاسى ۇنەمى ءوسىپ وتىراتىن تاۋارعا اينالىپ وتىر. «قازىر اي-92 ءليترى 250 تەڭگە, ديزەلدىك وتىن 350 تەڭگە شاماسىندا. ەندى ىشكى جانە سىرتقى تۇ­تى­نۋعا بولىنۋىنە بايلانىستى شامامەن بىردەي. اي-95 دە قىم­بات­تاي­دى, ويتكەنى رەسەيلىك جانارماي 300 تەڭگەدەن جوعارى ساتىلادى. ال بۇل ماركالى جانار-جاعارمايدى اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنان وڭتۇستىككە تاسىمالداۋ قىمباتقا تۇسەدى.اي-95 جىل سوڭىنا دەيىن شىعارىلمايدى», دەيدى ساراپشى.

ولجاس ءبايدىلدينوۆ جانار-جاعارماي باعاسىنىڭ ەكى ەسەگە ءوسۋى شىنىمەن دە مۇمكىن ەكەنىن, بىراق 2025 جىلعا قاراي ەمەس, كەيىنىرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە ول سەبەپ رەتىندە ەاەو ەلدەرى اياسىنداعى ءبىرتۇتاس نارىققا كوشۋدى ەمەس, باسقا دا ەكونوميكالىق فاكتورلاردى, سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تۇراقتىلىعىن العا تارتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە بەلگىلەنگەن جانارماي باعاسى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار مەن تۇتاستاي العاندا جەتكىزۋ تىزبەگى ءۇشىن ءتيىمسىز. دوللارمەن ەسەپتەگەندە, ەڭ كوپ قولدانىلاتىن اي-92 ماركالى بەنزيننىڭ باعاسى ءبىزدىڭ ەلدە 2000 جىلداردىڭ باسىنداعى دەڭگەيدە ليترىنە 40 تسەنتتى قۇرايدى.

«قازاقستاندا سالانىڭ توقىراۋعا ۇشىراۋى ءۇشىن بەنزين­نىڭ باعاسى دوللار ەكۆيۆالەنتىندە 60-65 تسەنت بول­ۋى كەرەك. ءبىز بۇل باعانى 2011-2013 جىلدارى باستان وتكەردىك. رەسەيمەن باعانىڭ تەڭگەرىمسىزدىگى قازاقستانعا دا اسەر ەتىپ وتىر. بۇل جەردە ەاەو-مەن كەلىسىم نەگىزگى سەبەپ ەمەس, ويتكەنى ىشكى نا­رىق­تاعى باعا ءتيىمسىز. مەم­لە­كەت سالىق جۇيەسىن وزگەرتپەكشى, بۇل دا باعانىڭ وسۋىنە اسەر ەتەدى», دەيدى ساراپشى.

ءبايدىلدينوۆتىڭ ايتۋىنشا, اي-92 ماركالى بەنزيننىڭ باعاسى ليترىنە 250 تەڭگەگە دەيىن, اي-95 – 300 تەڭگەگە دەيىن, دي­زەلدىك جانە ودان جوعارى سورتتى بەنزينگە 350 تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلۋى مۇمكىن.

«قازاقستان نارىعىندا مۇناي ونىمدەرى تاپشى. ءبىز جىلىنا 5 ميلليون توننا جانارماي ءوندىرىپ, قازىردىڭ وزىندە 80 مىڭ توننانى يمپورتتاپ جاتىرمىز. تۇتىنۋ ءوسىپ جاتىر. ءبىز جانارماي باعاسىنىڭ كوتەرىلۋىنە دا­يىن بولۋىمىز كەرەك, قازاقستان ءۇشىن ارزان ەنەرگيا رەسۋرستارىنىڭ ءداۋىرى اياقتالدى», دەپ ءسوزىن اياقتادى و.ءبايدىلدينوۆ.