تابيعاتى تامىلجىعان ەلىمىزدە تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا مول مۇمكىندىك بار. ايدىن شالقار كولدەر مەن ماڭگى جاسىل قاراعايلار, قولدىڭ سالاسىنداي اق قايىڭدار كومكەرگەن جالپاق دالانىڭ ءورى مەن ەڭىسى تىلسىم تاريحقا تۇنىپ تۇر.
رۋحاني جوق ىزدەگەن جولاۋشى دىتتەگەنىن وسى جەردەن تابار ەدى. مامانداردىڭ باعامداۋىنا قاراعاندا, بۇگىنگى تۋريست تابيعاتتىڭ تاماشا سۇلۋلىعىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە جان دۇنيەسىن ءساۋىردىڭ اق جاۋىنى جۋعانداي ءبىر تازارتىپ الاتىن, بۇرىن كوپ ادام جولىقتىرا قويماعان, باستاۋ بۇلاعىنان سۋ ىشپەگەن جاڭا قازىناعا, رۋحاني ازىققا جولىققىسى كەلەدى. بالكىم ولارعا كوز اربايتىن قىزىلدى-جاسىلدى سىرتقى ءپىشىنى سۋىقتاۋ سۇلۋلىق تا قاجەت ەمەس شىعار. ەڭ باستىسى, تۇمسا تابيعاتتىڭ جىبەك شىلتەرى كولەگەيلەگەن, كوك مۇنارعا بوگىپ تۇرعان كوركەم دالادا جان مەن تانگە قاجەتتىڭ ءبارى بار. وكىنىشتىسى, قانشا جىلدان بەرى ءتۋريزمدى تابىس كوزىنە اينالدىرامىز دەپ ۇمسىنا ۇمتىلعانىمىزبەن ۋىسقا تۇسپەي تۇر. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ تۋريستىك الەۋەتىنە توقتالىپ, بۇل سالادا جۇمىس اقساپ تۇرعانىن سىنعا العان. ايتسا ايتقانداي, قولدا باردى قۇنتتاپ, كادەگە اسىرا الماي جاتقانىمىز دا شىندىق.
اقتاۋدا وتكەن ۇلكەن فورۋمدا ەلىمىزدەگى تۋريزم سالاسىن ىلگەرىلەتۋ باعىتىندا اۋقىمدى جوبالار ۇسىنىلدى. ەندىگى ارادا جاڭارعان ەلىمىزدىڭ تۋريزم سالاسى تۋعان جەردىڭ ءتوسىن تۋريستەر اعىنىنا اينالدىرسا. جالعىز تابىس قانا ەمەس, تۋريزم تورگە شىققاندا قازاق دالاسىنداعى تابيعي, رۋحاني قازىنا تورتكۇل دۇنيەگە پاش ەتىلەر ەدى. بۇل ورايدا «تۋريزم سەرپىندى جوبالار قاتارىندا بولۋعا ءتيىس» دەگەن پرەزيدەنت وسى ماڭىزدى سالاداعى جۇمىس دۇرىس اتقارىلماي جاتقانىن, ەلىمىز باسقا مەملەكەتتەرمەن سالىستىرعاندا ارتتا قالىپ كەلە جاتقانىن ەكپىن ءتۇسىرىپ ايتىپ ءوتتى.
– ءبىز بۇگىندە شەتەلدىك كىرپياز كوڭىل تۋريستەردى قابىلداۋعا دايىنبىز با دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەپ كورەيىكشى. مەملەكەت باسشىسى كوڭىل اۋدارىپ وتىرعان وسى ماسەلە جاندى جەيدى. تۇمسا تابيعاتىمىز, باي تاريحىمىز, ايرىقشا ءماندى مادەنيەتىمىز بەن وزىق سالت-ءداستۇرىمىز الەمدەگى وزگەدەن اتى وزعان تۋريستىك دەرجاۆالاردىڭ قاتارىندا بولۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەدى ەمەس پە؟ اقتاۋدا وتكەن فورۋمدا ەلىمىزدەگى تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن اۋقىمدى جوبالار ۇسىنىلدى. وسى جوبالار ىسكە اسسا, بوگەسىندەر قاتپارى الىنىپ, تۋريستەردىڭ جاڭا اعىنى قازاقستانعا قۇمارتا كەلەر ەدى, – دەيدى ءتۋريزمدى تۇراقتى دامىتۋ سالاسىنىڭ ۇلتتىق ساراپشىسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرمەتتى تۋريزم قىزمەتكەرى, پروفەسسور شىناربەك باتىرحانوۆ.
شىناربەك بۇركىتباي ۇلىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل ماسەلەدە ورالىمسىزدىق ءالى دە كوپ. ماسەلەن, وكپەك جولاۋشىلار جۇرەتىن, ادام اياعى از باساتىن تابيعي قويناۋلارعا باراتىن جولدىڭ جاعدايى سىن كوتەرمەيدى. ەگەر تۋريستىك مارشرۋتتار جىلان جالاعانداي تازارتىلىپ, اباتتاندىرىلماسا, جۇرگىنشى نوپىرىنەن پايدا بولاتىن قوقىس سالىناتىن كونتەينەرلەر ورناتىلماسا, ءتىپتى ەڭ اياعى دارەتحانالارمەن قامتاماسىز ەتىلمەسە, سالانىڭ سەرپىن الۋى مۇمكىن بە؟ بۇل ءۇشىن بارلىق تابيعي اۋماقتى مۇقيات تازالاۋ كەرەك. ايلىق وتكىزەمىز بە, اكتسيا جاريالايمىز با, جالپاق جۇرتتى جۇمىلدىرامىز با, ايتەۋىر, ءبىر امالىن ىستەگەن ءلازىم. جادىراپ جاز كەلگەندە, التايدان اتىراۋعا دەيىنگى يەن دالاعا كۇرەڭىتىپ كۇز كەلگەندە رەسپۋبليكالىق اكتسيالاردى وتكىزۋدىڭ ءمانى زور. بىرىنشىدەن, تازالىق, ەكىنشىدەن, سول تابيعاتتىڭ يگىلىگىن كورەتىن جالپاق جۇرتتى تاربيەلەۋدىڭ, اسىرەسە, جاستاردىڭ ساناسىنا تابيعات-انانى مۇقيات كۇتىپ ۇستاۋدىڭ قاجەت ەكەنىن سىڭىرەدى.
تۋريزم سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاندار شەتەلدىك تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتۋدى جۇيەلى تۇردە باقىلاۋ قاجەت. اۋەجاي جانە تەمىرجول ۆوكزالداردا ءۇش تىلدە بەرىلەتىن اقپارات بولۋى شارت. انىقتامالىقتاردا شەتەلدىكتەرگە تۇسىنىكتى تىلدە جاۋاپ بەرە ءبىلۋ, بارلىق ەتيكالىق نورمالار مەن قوناقجايلىلىق ساقتالۋى كەرەك.
– ءبىز, قازاقستان تۋريستىك قوعامىنىڭ وكىلدەرى, ەل پرەزيدەنتىنىڭ جولداۋىندا قويىلعان مىندەتتەردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, تۋريزم سالاسىنىڭ جان-جاقتى دامۋىنا كۇش سالۋىمىز كەرەك. كەدەرگى بولىپ وتىرعان جاي از ەمەس. ءتۋريزمدى باسقارۋدىڭ بىرىڭعاي قۇرىلىمىن ازىرلەۋدە, كادرلاردى ىرىكتەۋ مەن ورنالاستىرۋدا ورتالىقتا, جەرگىلىكتى جەرلەردە جۇيەلى جۇمىس بولماي تۇر. بۇل جاي تۋريزم قۇرىلىمدارىندا مينيسترلىكتىڭ اتىنان ورتالىق ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ رۇقساتىمەن ءتۋريزمدى ەكونوميكالىق قۇرىلىمدارعا, باسقالارىن كاسىپكەرلىككە, ءۇشىنشىسىن مادەنيەتكە, ءتورتىنشىسىن سپورتقا قوساقتاعان كەزدە پايدا بولدى. بەرەكەسىزدىك جەرگىلىكتى جەرلەردە وسى سالاعا دەگەن كوزقاراستىڭ قانداي ەكەنىن كورسەتەدى. تىعىرىقتان شىعۋ ءۇشىن وڭىرلەردە تۋريزم باسقارماسىنىڭ ۇلگىلىك قۇرىلىمىن ازىرلەپ, ونى ۇكىمەتتىڭ بەكىتۋىنە ەنگىزىپ, ەڭ بولماعاندا وبلىس اكىمدەرىنىڭ تاپسىرمانى ورىنداۋىن مىندەتتەگەنى ءجون. مينيسترلىك شەنەۋنىكتەردىڭ ءۇنسىز كەلىسىمىمەن باسشىلىق قىزمەتكە ءتۋريزمنىڭ ناعىز جىلىگىن شاعىپ, مايىن ىشكەن ماماندارى تاعايىندالماعان سوڭ كوپتەگەن قاتەلىككە جول بەرىلەدى. باسشىلىق قىزمەتكە ۇسىنىلاتىن ۇمىتكەردىڭ جارامدىلىعى نەمەسە دايىندىعى تۋرالى ەسكەرىلە بەرمەيدى. وسى سەبەپتى كەيدە تۋريزمنەن الىس ادامدار دا تۋريزم سالاسىنداعى جاۋاپتى لاۋازىمدارعا ورنالاسادى. كوزقاراس وسىنداي بولعاننان كەيىن مەيلىنشە تاجىريبەلى, كاسىبي دايارلىعى مىقتى كادرلار شەتتەتىلىپ قالىپ جاتىر, – دەيدى شىناربەك بۇركىتباي ۇلى.
ماماننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بىرقاتار وڭىردە ءتۋريزمدى جەدەل دامىتىپ, سالاعا سونى سەرپىن بەرۋ ءۇشىن بۇرىنعى ءتاسىلدى وزگەرتىپ, جاڭعىرتقان ءلازىم. جەرگىلىكتى جەردەگى باسىم باعىتتار مەن ماڭىزدى جوبالار قولعا الىنۋعا ءتيىستى. ماسەلەن, الماتى وبلىسىنداعى ءار جىل سايىن وڭىرگە مىڭداعان تۋريستەردى تارتاتىن «تايقازان» جوباسى كەڭەيتىلە ءتۇسۋى قاجەت. اتتەگەن-ايى سول, بۇل تاراپتا ىمىرالاسقان ۇيىمداستىرۋشىلىق پەن قارجىلىق قولداۋ ناشار. شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ «الاكول قاناتتارى» جوباسى شە؟ بۋراباي باۋرايىنداعى حالىقارالىق بارد ءان فەستيۆالى جوباسى دا – نازار اۋدارارلىق-اق دۇنيە. دەمەك, ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە لايىقتى جوبالار بار. مۇنداي جوبالار ءوزىنىڭ مازمۇندىق سيپاتىمەن جەرلەستەرىمىزدىڭ عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەتەلدىكتەردىڭ نازارىن اۋدارىپ, ەلگە تارتۋعا سەپتىگىن تيگىزەر ەدى. تۇپتەپ كەلگەندە قازاقستاننىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلۋىن قامتاماسىز ەتەدى. وسىعان بايلانىستى جاڭادان قۇرىلعان تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى وڭىرلەردە «قازاقتۋريزم» ۇلتتىق كومپانياسى وكىلدىكتەرىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىستى قۇپتاعانى ءجون. جەرگىلىكتى جەرلەردە تۋريستىك بيزنەستى دامىتۋعا ءوز ۇلەسىن قوسا الاتىن ماماندار لەگى تولىققان كەزدە بۇل وي ايتارلىقتاي ناتيجە بەرۋگە ءتيىستى.
وتاندىق ءتۋريزمدى دامىتۋدا ورتالىقتا دا, جەرگىلىكتى جەرلەردە دە ۆەدومستۆوارالىق ۇيلەستىرۋدىڭ بولماۋى سالانىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولىپ تۇر. ماسەلەن, ەلدىڭ سپورت پەن مادەنيەت سالاسىندا اۋقىمدى شارالار وتكىزىلىپ جاتىر. بىراق بۇل شارالاردى شەتەلدىك تۋريستەردىڭ نازارىنا ۇسىنۋ جاعى كەمشىن.
– ءبىزدىڭ ويىمىزشا, وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ءتۋريزمىن دامىتۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتى ورگاندارمەن تىعىز جۇمىس ىستەۋى كەرەك. ءوز ەلىنىڭ ناعىز پاتريوتى بولىپ, ءتول تابيعاتىمىزدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا مەكتەپ پارتاسىنان باستاپ تاربيەلەنگەنى ءجون. سوندىقتان بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تۋريزم مادەنيەتىن ەرتەرەك بويىنا سىڭىرگەنى دۇرىس. بۇل سالاداعى ۇزاق ۋاقىتتان بەرى قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ەل ۇكىمەتى جانىندا ءبىر كەزدە بولعان تۋريزم جونىندەگى كەڭەستىڭ قىزمەتىن قايتادان جانداندىرعان ءلازىم. ال تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى جانىنان تۋريزم سالاسىنداعى بارلىق قولدانىستاعى زاڭنامانى, تۇجىرىمدامالىق جانە باعدارلامالىق قۇجاتتاردى تالداۋعا, تۋريستىك سالانى دامىتۋ جونىندەگى باسىمدىقتار مەن شۇعىل شارالاردى ايقىنداۋعا ءتيىس عالىمدار مەن ساراپشىلار كەڭەسىن قۇرۋ قاجەت, – دەيدى شىناربەك بۇركىتباي ۇلى.
ماماننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, تۋريزمنەن عىلىمي ديسسەرتاتسيا قورعاعان عالىمداردىڭ دا شەتقاقپاي قالماعانى ابزال. نەگىزىندە ولار تۋريستىك سالانىڭ ەڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق جانە باعدارلامالىق قۇجاتتارىن ازىرلەۋگە جانە ىسكە اسىرۋعا تارتىلعانى ءجون. ەلىمىزدەگى ءتۋريزمدى ىلگەرى دامىتۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتەگى جانە پەرسپەكتيۆالىق مىندەتتەردى ەسكەرە وتىرىپ, الداعى بەس جىلدا ءتۋريزمدى دامىتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلامانى ازىرلەگەنى ابزال. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا قويىلعان اسقارالى مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن تۋريستىك سالانىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى ءارى كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلەلەرىن شەشۋ بويىنشا ءىس-قيمىلدار جوسپارىن جەدەل ازىرلەسە ءجون بولماق. ەلدەگى ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ بارلىق تۇجىرىمدامالىق جانە ستراتەگيالىق قۇجاتتى ناقتى بيۋدجەتپەن, ينۆەستيتسيالارمەن قامتاماسىز ەتىلۋگە ءتيىستى. ەلىمىزدەگى ءتۋريزمدى تورگە شىعارۋ ءۇشىن بالالار مەن ەرەسەكتەرگە, سونداي-اق شەتەلدىك تۋريستەرگە ارنالعان عاجايىپ تاريحي جانە اسا كورنەكتى ورىندارى بويىنشا ءجۇرىپ وتەتىن تۋريستىك پويىزدىڭ ىسكە قوسىلۋى پايدالى بولار ەدى.
اقمولا وبلىسى