سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتتى. جيىن بارىسىندا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى اقپارات الماسۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە كەدەندىك باقىلاۋ راسىمدەرىن وڭايلاتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قارادى.
ماقۇلدانعان زاڭ جونىندە پىكىر بىلدىرگەن سەنات توراعاسى كەلىسىم ەكى مەملەكەت اراسىندا تاسىمالداناتىن تاۋار مەن كولiك قۇرالدارى تۋرالى ەلەكتروندىق اقپارات الماسۋ ءتارتىبىن ايقىندايتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە كەدەندiك باقىلاۋ راسىمدەرىنىڭ مەرزiمدەرi قىسقارىپ, تيiمدiلiگi ارتپاق.
«وسى قۇجات ارقىلى وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە شەكارادان ءوتۋدىڭ ءتارتىبى انىقتالادى. سونىمەن بىرگە كەدەندىك تەكسەرۋدەن بوساتۋ جانە وزگە كەدەندىك راسىمدەۋلەردى جەڭىلدەتۋ كوزدەلىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا زاڭ ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋعا ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. اقمارال ءالنازاروۆا پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا مەملەكەتتىك مەديتسينا جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتۋدى قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, قازىر مەديتسينا ماماندىقتارىنا وقۋعا بولىنەتىن مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ مولشەرى مەملەكەتتىك مەديتسينا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقۋ ۇدەرىسىن ۇيىمداستىرۋعا جۇمساعان شىعىندارىنا سايكەس كەلمەيدى. قارجىلاندىرۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى وقۋ ساپاسىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتىپ, بولاشاق دارىگەرلەر ءۇشىن قيىندىقتار تۋدىرۋى مۇمكىن.
«قاراجات كولەمى كەيىنگى 10 جىلدىقتا قايتا قارالماي, 4 جانە ودان جوعارى كۋرس ستۋدەنتتەرى ءۇشىن مەملەكەتتىك گرانتتاردىڭ باعاسى بۇگىندە 609 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ وتىر. ال 2021 جىلى قايتا قارالعان, ەرەكشە مارتەبەسى بار جوعارى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ءۇشىن 1 ملن 188 مىڭ تەڭگە, باسقا جوعارى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ءۇشىن 1 ملن 1 مىڭ تەڭگە بولىپ بەكىتىلگەن باعا 2021 جىلدان باستاپ وقۋعا تۇسكەن ستۋدەنتتەرگە عانا ءتيىستى. بۇگىنگى تاڭدا زاماناۋي مەديتسينا تالاپتارىنا ساي مامان دايىنداۋدىڭ وزىندىك قۇنى – ءبىر ءبىلىم الۋشىعا شامامەن 2 ملن تەڭگەگە جۋىق», دەدى اقمارال ءالنازاروۆا.
وسىعان بايلانىستى دەپۋتات باكالاۆريات, ينتەرناتۋرا, ماگيستراتۋرا, رەزيدەنتۋرا جانە دوكتورانتۋرانىڭ مەديتسينا ماماندىقتارىن وقىتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنەتىن گرانتتاردىڭ مولشەرىن ارتتىرۋدى ۇسىندى.
جانبولات جورگەنباەۆ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا سۋارمالى سۋعا قاتىستى ماسەلەلەر, ولاردىڭ سەبەپتەرى مەن شەشۋ جولدارى تۋرالى ماسەلە كوتەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ماماندار جەكەشەلەندىرۋ بارىسىندا كەيبىر سۋ شارۋاشىلىعى نىساندارىنىڭ جەكە تۇلعالاردىڭ مەنشىگىنە وتۋىنە الاڭداۋلى. كوبىنەسە يەلەرى بۇل قۇرىلىمداردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا اقشا سالمايدى. وسىعان بايلانىستى دەپۋتات ۇكىمەتكە بىرقاتار شارا قابىلداۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى.
«سۋارمالى سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن بىرىڭعاي وپەراتوردى بەلگىلەۋ تۋرالى ماسەلەنى پىسىقتاۋ ماڭىزدى. سونداي-اق بالقاش اۋدانى اۋماعىنداعى ىلە وزەنىندە «ۇرلەمەلى» بوگەت سالۋ بويىنشا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانى تەز ارادا اياقتاۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى بiر سۋارۋ كانالىندا ورنالاسقان ەكi جانە ودان كوپ جەر پايدالانۋشىلارعا سۋارۋ كانالىن پايدالانۋدىڭ ءتارتىبىن بەلگىلەيتىن ەرەجەنى بەكىتۋ ماڭىزدى», دەدى ج.جورگەنباەۆ.
سونىمەن قاتار سەناتور اۋىل شارۋاشىلىعىندا سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ 2023-2026 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسىنا بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى.
«شارۋاشىلىق تاسىلمەن جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن سۋبەكتىنىڭ شوتىنا بيۋدجەت قاراجاتىن تىكەلەي اۋدارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بيۋدجەتتىك باعدارلاما جىكتەۋشىنىڭ كودىن ازىرلەۋ جانە بەكىتۋ كەرەك. سونىمەن قاتار سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ وڭىرلىك تابيعي ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن سۋارۋ قاعيدالارىنىڭ جوباسىن جانە سۋ پايدالانۋ ءتاريفىن قۇرۋدى جەتىلدىرۋ ماڭىزدى», دەدى سەناتور.
سەرىك شايداروۆ جەزقازعان قالاسى ينفراقۇرىلىمىنىڭ جاي-كۇيىنە الاڭداۋلى. ول پرەمەر-مينيسترگە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا اپاتتى ۇيلەر, توزىعى جەتكەن ينجەنەرلىك جانە جول ينفراقۇرىلىمى, وتكىر ەكولوگيالىق ماسەلە, ساپالى اۋىز سۋدىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جانە باسقا دا ماسەلەلەردى كوتەردى.
«ماسەلەن, جەزقازعان قالاسىن سۋمەن جابدىقتايتىن ەسقۇلا سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى 2021 جىلى نىسان اياقتالۋى كەرەك ەدى, بىراق 530 ميلليون قاراجات يگەرىلمەگەننەن نىسان تاپسىرىلماي قالدى. جوبانى اياقتاۋعا اعىمداعى جىلى 427 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان. ءسىز ۇلىتاۋ وبلىسىندا ساپاردا بولعان كەزدە وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا كەستەگە سايكەس نىساندى تاپسىرۋ تۋرالى تاپسىرما بەردىڭىز. الايدا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن نىسان پايدالانۋعا بەرىلمەگەن, بەيىندى مينيسترلىك تاراپىنان باقىلاۋ بولعان جوق. جاڭا سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى قۇرىلعانىن ەسكەرسەك, نىسان بيىل بەرىلمەيدى دەگەن الاڭداۋشىلىق بار», دەدى س.شايداروۆ.
سونىمەن قاتار دەپۋتات شايداروۆ جەزقازعان قالاسىنىڭ باسقا دا ومىرلىك ماڭىزدى وبەكتىلەرى, سونىڭ ىشىندە تۇرمىستىق سۋ قۇبىرى, شارۋاشىلىق اۋىز سۋ تازارتۋ قۇرىلىستارى مەن جىلۋ جەلىلەرى بويىنشا پروبلەمالاردى ايتتى.
امانگەلدى تولاميسوۆ بالا اسىراپ الۋ سالاسىنداعى پروبلەمالارعا توقتالدى. دەپۋتات بۇل ماسەلەدە تاراپتاردىڭ زاڭدى جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزى زور دەپ سانايدى. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە بالا اسىراپ العىسى كەلەتىندەردىڭ سانى ازايماعانىمەن, اسىراپ الىنعان بالالاردى بالالار ۇيىنە قايتارۋ ماسەلەسى وزەكتى كۇيىندە قالىپ وتىر.
ماسەلەن, كەيىنگى 5 جىلدا اسىراپ الىنعان بالالاردى بالالار ۇيىنە قايتارۋ فاكتىلەرى 64 پايىزعا ارتقان. ال اسىراپ العان بالاسىنان باس تارتقان اتا-اناعا مەملەكەت تاراپىنان بەرىلگەن 75 اەك كولەمىندەگى قاراجاتتى مەملەكەتكە كەرى قايتارۋ, اليمەنت تولەۋ جانە ەكىنشى رەت بالا اسىراپ الۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرۋ سياقتى قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىك شارالارى زاڭدا قاراستىرىلعان. مۇنداي جاعدايلار بالانىڭ پسيحيكالىق دەنساۋلىعىنا قاتتى اسەر ەتەدى. سونىمەن قاتار بالالار ەڭبەگىن پايدالانۋ فاكتىلەرى دە تىركەلگەن.
«بالا اسىراپ الۋشىلاردى 3 جىلعا دەيىن تولىق باقىلاۋىندا ۇستاپ, ارنايى سۇيەمەلدەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ وتىراتىن بالا اسىراپ الۋ ۇلتتىق اگەنتتىگى بار. اتالعان اگەنتتىك اياسىندا اتا-انالارعا سۇيەمەلدەۋشىلىك كومەك, پسيحولوگ, زاڭگەر سىندى مامانداردىڭ قىزمەتى ۇسىنىلادى. الايدا بۇل اگەنتتىكتىڭ مۇمكىندىگى بارلىق ەل اۋماعىن قامتۋعا ءالى دە جەتپەيتىنى بەلگىلى. بۇدان كەلىپ تۋىندايتىن ماسەلە – بالا اسىراپ الۋعا نيەت بىلدىرگەن ازاماتتارمەن جۇمىس جاسايتىن ورتالىقتاردىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋ, الەۋمەتتىك قىزمەتكەردىڭ سانىن كوبەيتۋ قاجەت», دەدى امانگەلدى تولاميسوۆ.
بالا اسىراپ الۋشىلاردىڭ سالدارى تۋرالى حاباردارلىعىن ارتتىرۋ دا جاعدايدى جاقسارتۋعا سەپتىگىن تيگىزۋى كەرەك دەپ سانايدى سەناتور. ول وسىعان بايلانىستى eGov.kz پورتالىنا ءتيىستى اقپاراتتى ەنگىزۋدى ۇسىنادى.
قايرات تاستەكەەۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇيسەنوۆانىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا جۇمىسشى كادرلاردى دايارلاۋعا مامانداندىرىلعان وقۋ ورىندارىنىڭ مارتەبەسى مەن بەدەلىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.
دەپۋتات ءارتۇرلى سالاداعى جاس تالانتتى مامانداردى انىقتاۋعا جانە قولداۋعا ىقپال ەتەتىن, كاسىبي داعدىلار مەن قۇزىرەتتەردى دامىتۋدى ىنتالاندىراتىن وڭىرلىك جانە رەسپۋبليكالىق چەمپيوناتتار وتكىزۋدى ۇسىنىسى.
«وسىعان وراي, وسى ماسەلەلەردى جوعارى دەڭگەيدە تالقىلاۋدى جانە «Talap» كەاق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى WorldSkills قوزعالىسىنىڭ ۇلتتىق وپەراتورىنىڭ وسى ۇدەرىستەرگە قاتىسۋ دارەجەسىن ايقىنداي وتىرىپ, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن دامىتۋعا جانە نىعايتۋعا باعىتتالعان شارالاردى قابىلداۋدى سۇرايمىن. بۇل بىزگە حالىقارالىق ارەنادا تابىستى ونەر كورسەتىپ قانا قويماي, تەز وزگەرەتىن الەمدىك ەڭبەك نارىعى جاعدايىندا ەلىمىزدىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە الەمدىك دەڭگەيدە باسەكەلەستىككە قابىلەتتى مامانداردى دايارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ق.تاستەكەەۆ.
سەناتور اندرەي لۋكين پرەمەر-مينيسترگە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا كاسىپكەرلەرگە قاتىستى ۆەتەريناريالىق ينسپەكتسيانىڭ قىزمەتىنە قاتىستى ماسەلەنى كوتەردى. ماسەلەن, وڭىرلەردەگى كەزدەسۋلەر بارىسىندا سەناتورعا كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن بۇزۋ فاكتىلەرى جانە ۆەتەريناريالىق ينسپەكتسيانىڭ قىزمەتىندە كەمشىلىكتەر تۋرالى بىرقاتار سۇراق كوتەرىلگەن. اتاپ ايتقاندا, جانۋارلاردان الىناتىن ونىمدەردەن سىناما الۋ كەزىندە كاسىپكەرلەردىڭ شىعىنىن وتەۋ ماسەلەسى شەشىلمەي وتىر. مۇنداي سىناما الۋ ءونىمنىڭ قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ ءۇشىن جۇرگىزىلەدى.
«كودەكستىڭ كورسەتىلگەن تالاپتارىنا قايشى, قوزعالاتىن وبەكتىلەر مەن بيولوگيالىق ماتەريالدىڭ سىنامالارىن ىرىكتەۋ قاعيدالارىندا كاسىپكەرلەرگە ءونىم سىنامالارىن ىرىكتەۋگە بايلانىستى شىعىستاردى تولەۋ قاراستىرىلماعان. سونىڭ سالدارىنان ۆەتەرينارلىق ينسپەكتورلار كاسىپكەرلەردەن ۇلگىلەردى تەگىن بەرۋدى نەمەسە ءوز قاراجاتىنا ساتىپ الۋدى سۇراۋعا ءماجبۇر. بۇل ماسەلەنىڭ كەڭ ەتەك جايۋىنا دەپۋتاتتاردىڭ وڭىرلەرگە شىعۋ كەزىندەگى حالىقپەن كەزدەسۋلەرى دالەل», دەدى ا.لۋكين.
سونىمەن قاتار دەپۋتات اكىمشىلىك ماتەريالداردى قاراۋ اياسىندا كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋىنا توقتالدى. زاڭعا سايكەس اكىمشىلىك جازا قولداناتىن لاۋازىمدى تۇلعا ەسكەرتۋ تۇرىندەگى جازا قولدانۋعا مىندەتتى. الايدا جەكەلەگەن وڭىرلەردىڭ ۆەتەرينارلىق ينسپەكتورلارى كاسىپكەرلەردى ەسكەرتۋدىڭ ورنىنا ايىپپۇلعا تارتادى. وسىعان وراي, سەناتور مينيسترلەر كابينەتىنىڭ باسشىسىن جوعارىدا اتالعان ماسەلەلەردى قاراۋعا شاقىرىپ, ونىڭ شەشۋ جولدارىن ۇسىندى.