كەيىنگى كەزدە حالىق اراسىندا «ەل بولامىن دەسەڭ, ەكرانىڭدى تۇزە» دەگەن ءوڭىن وزگەرتكەن ماقال كەڭ تارالعان. اسىرەسە مۇنى كينوتەاترعا بايلانىستى قولدانعان ءجون شىعار. ويتكەنى جىل سايىن جاھاندىق ۇزدىك فيلمدەر قازاق كورەرمەندەرىنە جول تارتىپ جاتادى. وكىنىشكە قاراي, ولار اباي مەن احمەتتىڭ تىلىندە سويلەۋگە ءالى دە شورقاق.
كينوتەاترلاردىڭ ماڭىزىن مىنادان-اق بايقاۋعا بولادى. بىلتىر ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە 985 مىڭنان اسا كورسەتىلىم جاسالعان. شامامەن 17 ميلليونعا جۋىق ادام ۇلكەن ەكران الدىندا فيلم تاماشالاپتى. كينوتەاترلاردىڭ 2022 جىلعى پايداسى 26,9 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان.
بىراق ميللياردتاعان تەڭگە اينالعانىمەن, كينويندۋستريا سالاسىندا قازاق ءتىلى كەنجە قالىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. بۇل تۋرالى تالاي مارتە جازىلدى دا, ايتىلدى دا. دەگەنمەن, سەڭ قوزعالار ەمەس. ارا-تۇرا امەريكالىق ءبىر-ەكى ءونىم قازاقشا سويلەپ قويادى. ونىڭ وزىندە, كينوتەاترلار ىڭعايسىز ۋاقىتقا قويىپ, كورەرمەننىڭ قۇقىعى تاپتالادى. وسىمەن ءبىتتى. مىسالى, 4 قىركۇيەكتە استاناداعى كينوتەاترلاردا 25 ءفيلمنىڭ كورسەتىلىمى جوسپارلانعان. سونىڭ بىرەۋى عانا قازاق تىلىندە. ماقسات وسپانوۆتىڭ رەجيسسەرلىگىمەن تۇسىرىلگەن وتاندىق «مەنىڭ ءۇيىم قايدا؟» ءفيلمى. قالعانىنىڭ ءبارى ورىسشا سويلەيدى.
وسى ورايدا, مىنا ماسەلەنى ەسكەرە كەتكەن ءجون. بۇرىن ەلىمىزدەگى كينوتەاترلار گولليۆۋدتىق فيلمدەردىڭ رەسەيدە دۋبلياجدالعان نۇسقاسىن كورسەتەتىن. ال سولتۇستىكتەگى كورشىمىزدە دۋبلياجداۋ جولعا قويىلعانى بەلگىلى. دەگەنمەن, رەسەيدىڭ ۋكرايناعا باسىپ كىرۋى سالدارىنان امەريكالىق كومپانيالار اتالعان ەلگە فيلم جەتكىزۋدەن باس تارتتى. سوندىقتان وتاندىق كينوتەاترلار بالاما جول ىزدەگەن. اقىرى گرۋزياداعى ستۋديالار ورىس تىلىنە اۋدارعان فيلمدەردى كورسەتۋگە كوشتى.
بىرنەشە كينوتەاتر جەلىسىنىڭ يەسى دانيار ايسا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا بەرگەن سۇحباتىندا قازاقشا دۋبلياجدى جەتىلدىرۋدىڭ ۇتىمدى ءساتى كەلىپ تۇرعانىن العا تارتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى كەزدە قازاقشا سويلەيتىن بلوكباستەرلەردى كورۋگە قۇشتارلار سانى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى.
«قازىر كينو نارىعىن دامىتۋدىڭ بىرەگەي مۇمكىندىگى بار. ەڭ ۇلكەن ەكى نارىق – رەسەي مەن ۋكراينا سوعىسقا بايلانىستى جابىلدى. قازاقستان ولاردان كەيىنگى ءۇشىنشى نارىق سانالامىز. باتىس پروديۋسەرلەر ەلىمىزدىڭ كينوپروكاتشىلارىنا فيلمدەردى اۋدارۋعا مۇمكىندىك بەردى. بىراق ولار فيلمدەردى قازاق تىلىنە اۋدارمايدى. باسقا ەلدە (گرۋزيا) ورىس تىلىنە دە اۋدارادى. ياعني كوز الدىمىزدا بيزنەستىڭ باسقا جاققا كەتىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار قازىرگى تاڭدا سۇرانىس بار, وڭتايلى ءسات تۋىپ تۇر. الايدا قازاق ءتىلىن دامىتۋ ءۇشىن ەش نارسە جاساپ جاتقان جوقپىز», دەيدى د.ايسا.
پارلامەنت 2018 جىلى «كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭ قابىلداعان. سوعان سايكەس, ەل اۋماعىندا فيلمدەردى پروكاتتاۋ قازاق تىلىندە جانە باسقا دا تىلدەردە جۇزەگە اسىرىلادى. وسى قۇجات اياسىندا پروكاتتاۋشىلار فيلمدەردى قازاق تىلىنە دۋبلياج جاسالۋعا نە سۋبتيترلەۋگە, نە كادر سىرتىنداعى اۋدارمامەن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. الايدا بۇل زاڭنىڭ ولقىلىعى دا وسىندا بولىپ تۇر. كينوتەاترلار قۇجاتتىڭ جەڭىلدىگىن پايدالانىپ, سۋبتيتر عانا قوسىپ, فيلمدەردى سول باياعى ورىس تىلىندە كورسەتۋگە قۇمار.
دۋبلياج رەجيسسەرى نازەركە لەسبەكقىزى باق-قا بەرگەن سۇحباتىندا سۋبتيتر قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ءتۇسىرۋ دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءسۋبتيتردى ەشكىم وقىپ ۇلگەرمەيدى. وسىلايشا, دىمعا پايداسى جوق جۇمىسقا اقشا شاشىپ وتىرمىز. بۇل – ماسەلەنىڭ ءبىر جاعى عانا. ەكىنشىسى, سۋبتيترلەردەگى قاتەلەردەن كوز سۇرىنەدى. ياعني بار دەگەن اتى عانا.
«قازاقفيلمگە» قاراستى دۋبلياج جانە سۋبتيتر ءبولىمىنىڭ باسشىسى ايدا ەلگەزەكوۆا بىلتىر «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا ءبىر ءفيلمدى قازاق تىلىندە تولىقتاي سويلەتۋ ءۇشىن شامامەن 30 ميلليونداي تەڭگە كەتەتىنىن مالىمدەگەن. ءبىر قاراعاندا, كوپ سوما سەكىلدى كورىنگەنىمەن, كينو پروكات سالاسىندا ميللياردتاعان قاراجات اينالىپ جاتقانىن ەسكەرسەك, بۇل تەڭىزدىڭ تامشىسىنداي عانا.
بيىل بۇرىنعى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اسحات ورالوۆ جىل سوڭىنا دەيىن 15 ءفيلمدى قازاق تىلىندە دىبىستاۋ جوسپاردا ەكەنىن مالىمدەگەن. «مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ 7 جىلدىق دامۋ جوسپارى بەكىتىلدى. بىلتىر 3-4 ءفيلمنىڭ دۋبلياجى جاسالعان بولاتىن. بىراق ءبىز تۇجىرىمداماعا باسقا كورسەتكىشتەردى ەنگىزدىك. ەندى جىل سايىن دۋبلياجداناتىن فيلمدەردىڭ سانى ءۇش ەسەگە كوتەرەتىن بولامىز. ياعني جىل سايىن 15 فيلم ۇسىنىلادى», دەدى سالا باسشىسى.
دەگەنمەن, كۇنى كەشە اتالعان مينيسترلىك تاراتىلىپ, ونىڭ ورنىنا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى مەن تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى قۇرىلدى. ال جىل سوڭىنا دەيىن 15 ءفيلمدى دۋبلياجداۋعا ۋادە بەرگەن اسحات ورالوۆ قىزمەتىنەن كەتتى. ەندى بۇل جوسپار سوڭىنا دەيىن جەتە مە, جوق پا, ول جاعى بەلگىسىز.
ءفيلمدى انا تىلدە سويلەتۋ ماسەلەسى ءسوز بولعاندا ۋكراينانى تىلگە تيەك ەتكەن ءجون. اتالعان ەلدە 2006 جىلعا شەتەلدىك ونىمدەر ۋكراينشا سويلەمەيتىن. كەيىنىرەك احۋالدىڭ بۇلاي جالعاسا بەرۋى قاۋىپتى ەكەنىن تۇسىنگەن ەل باسشىلىعى دۋبلياج ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. ءسويتىپ, ەل ۇكىمەتى 2006 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ ۋكراين تىلىنە دۋبلياجدالعان فيلمدەر كەمىندە 20 پايىز, 2007 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كەمىندە 50 پايىز, ال 2007 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ كەمىندە 70 پايىز بولۋى كەرەك دەگەن قاۋلى شىعاردى. گولليۆۋدتىق ستۋديالارمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەگەن ۋكراينالىق ديستريبيۋتورلار مۇنداي باستامانى قولدادى.
باستاپقىدا مۇنداي باستاماعا بىرقاتار كومپانيا قارسى شىققان. ولار دا ۋكراين تىلىنە اۋدارىلعان فيلمدەردىڭ كورەرمەنى از, ماماندار جوق دەگەن سىلتاۋدى العا تارتقان-دى. باستاپقىدا حالىق بۇرىنعىداي ورىس تىلىندەگى فيلمدەردى كوبىرەك تاڭدادى. بىراق ۋاقىت وتە كەلە احۋال وزگەردى. انا تىلىندەگى دۋبلياج ساپاسىنىڭ دەڭگەيى جوعارى ەكەنىن تۇسىنگەن تۇرعىندار ۋكراينشا سويلەيتىن فيلمدەرگە اعىلدى.
تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, ۋكراينادا دۋبلياجبەن اينالىساتىن كومپانيالار شەتەلدىك ونىمدەردى اۋدارىپ قانا قويماي, حالىقتىڭ بولمىسىنا بەيىمدەي ءبىلدى. مىسالى, ورىسشا ء«حارري پوتتەردە» بارلىق كەيىپكەردىڭ اكتسەنتىندە ايىرماشىلىق جوق. ال ۋكراين نۇسقاسىندا كەيىپكەرلەر تۇپنۇسقاداعىداي ءتۇرلى ديالەكتىلەردە سويلەيدى.
قورىتا ايتقاندا, ءدال قازىر ەلىمىزدىڭ دۋبلياج سالاسى ءۇشىن تاپتىرماس مۇمكىندىك تۋىپ تۇر. الدا-جالدا شەتەلدىك فيلمدەردى كوپتەپ قازاقشا سويلەتسەك, دايىن ونىمدەردى قازاقستاندا عانا ەمەس, كورشىلەس قىرعىزستان, وزبەكستان, ءتىپتى موڭعوليا, قىتاي, رەسەي سەكىلدى مەملەكەتتەردەگى قازاعى كوپ وڭىرلەردە كورسەتۋگە جول اشىلادى.