بىزگە دەيىن ىرگەسى قالانعان كەرۋەن دۇنيەگە ءار اقىن وزىنشە زەر سالىپ, وزىنشە پىكىر ءتۇيدى, سۇيە ءبىلدى. «اقىندار وتەدى بارىنە تاڭ قالىپ» دەگەن سول بولار. ال الىستان-اق دارالىعى كوزگە ۇراتىن ەسەنعالي جىرىنىڭ تۇيسىگى بولەك, سەزىمى تەرەڭ.
ەسەنعالي اعا جاناشىر ەدى. كىسىگە جانى اشىپ, بولىسۋعا دايار تۇراتىن. بىردە ءتۇس الەتىندە بولمەسىنە بارا قالعاندا, كوڭىلدەنە سويلەگەن. كەنەت مەيرامحانانىڭ اينەگىنەن سىرتتا اياڭداپ ءوتىپ بارا جاتقان اقساق كىسى كورىندى. «قاراڭدارشى, شىركىن-اي, قولىمدا قۇدىرەت بولسا انا كىسىنىڭ اياعىن سالىپ بەرەر ەدىم. اي, وبال-اي, سالىپ بەرەر ەدىم عوي», دەپ سىرتتاعى ادامعا ۇزاق ءۇڭىلدى. مەيرامحانادان شىققاندا, جول بويى كولىكتەردى ارالاپ قايىر سۇراعان ايەلدى كورىپ, تاعى دا قىنجىلا قاراپ, «جۇمەكەن اعالارىڭ وسىندايلاردى ۇنەمى اياپ جۇرەتىن», دەدى. اقىن تۇرپاتى ولەڭدەرىندەي ءار نارسەگە سەلت ەتەر نازىك, مۇڭشىل ەدى.
«سەن جىلاعاندا,
بايەك بولىپ ءتىل قاتقان كىم؟
جەل ەدى!
كوز جاسىڭدى قۇرعاتقان كىم؟
جەل ەدى!
جەل ەدى عوي جۇباتۋعا اسىققان,
ول دا وزىڭدەي جەتىم ەدى سەبەبى.
...تولقىدى ءتۇن
ءتىلسىز قارا ايدىنداي,
قايىرىمسىز دەپ ويلاپ پا ەدىڭ اي مۇنداي,
جەل اكەلدى سەنى ۇيىڭە سەرىك بوپ,
...سەن ۇيىڭە كىرىپ كەتتىڭ قايرىلماي».
ءبىر وقىعاندا-اق جادىڭدا جاتتالىپ قالار وسى ولەڭ, شىنايى اسەردەن تۋعان ولەڭ. مۇندا ارتىق جاساندىلىق, جالعان ەموتسيا جوق. كەيدە ىشكى قۋاتى فورماعا باعىنعان جىرلار بولادى, ال كەيدە فورما ىشكى يىرىمگە قىزمەت ەتەدى. جوعارىداعى جىر سوڭعى ساپقا جاتاتىن, قۇيىلا سالعان تابيعي جىر.
كوزى تىرىسىندە شىن باعاسىن العان اقىن سيرەك. ءتىپتى الەم ادەبيەتىندە قۇبىلىس سانالعان ءىرى شايىرلار جايلى جازىلعان ءباسى بيىك تۋىندىلار كوپ ەمەس. مۇمكىن «قۇشاققا سىيماستى ەشكىم دە قۇشاقتامايدى», دەگەن راس شىعار. دوستاەۆسكي «پۋشكين جايلى سوزىندە» ورامدى ويلار ايتىپ, پۋشكيننىڭ تەك ورىس ادەبيەتىندە عانا ەمەس, الەم ادەبيەتىنىڭ پايعامبارلىق قۇبىلىسى ەكەنىن شەگەلەپ دالەل كەلتىرىپ, دانىشپان جىرشىنى ءتيىستى تۇعىرىنا شىعارادى.
وكىنىشكە قاراي, ەسەنعالي راۋشانوۆ حاقىندا جازىلعان, ونىڭ بيىگىن ايقىندار سۇبەلى جازبا وتە سيرەك. قازاقتىڭ كورنەكتى اقىنى قادىر مىرزا ءالىنىڭ «بوزانعا بىتكەن بوز جۋسان» كىتابىندا جاريالانعان العىسوزى ءبىر توبە: «حح عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلدارىنان باستاپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن قازاق ولەڭىنە تولقىن-تولقىن بولىپ جامىراي كەلىپ جاتقان جاس ليريكتەرگە تولايىم قوزعاۋ سالىپ, سوڭىنان شاكىرت ەرتكەن, ءوز مەكتەبىن اشقان شايىرلار بىزدە كوپ ەمەس. قازاق پوەزياسىنىڭ كلاسسيگى ەسەنعالي راۋشانوۆ سول از شوعىردان – ساناۋلىلار ساناتىنان. بۇل ورايدا ونى مادەنيەتى زور ۇلتتىق اقىن دەۋگە بولادى».
«مادەنيەتى زور ۇلتتىق اقىن» دەگەنگە نازار سالساق, راسىندا, دەگدار, سوزگە ساق اقىننان الەۋمەتتەنگەن وي, اۋسەلەسى تومەن ءسوز تابۋ قيىن. كەرىسىنشە, كونەرگەن سوزدەر مەن ۇمىتىلا باستاعان ۇلتتىق ۇعىمدار شوعىرى باسىم.
« – قوش بول, – دەدىم قۇمدارعا,
ەسەن جۇرسەم, ءبىر كەلەرمىن, مۇڭدانبا.
ات تاعالاپ, اتان قومداپ ەر جەتكەن,
ەڭ سوڭعى اقىن مىنا مەن ەم بۇل ماڭدا.
مەن كەتەم.
مۇنارتادى توڭىرەك,
جەتىم ءشيدى سىڭسىتادى جەل ۇدەپ.
الماتىعا تۇيە ءمىنىپ بارمايدى,
ماعان بۇلاي قاراماڭىز, كەر ۇلەك».
ءسوز جوق, اقىن پوەزياسى – ەسكى مەن جاڭانىڭ قوسىنى, شىعىس پەن باتىستىڭ سينتەزى, الەمدىك وي-سانانىڭ ۇلتتىق جۇرەكتە گۇلدەۋى. قۇداي بەرگەن اقىلى ەرەك جارالعان ەسەنعالي فەنومەنى وقىرمانعا ىزگىلىك شاشىپ, قازاق حالقىنىڭ ۇلىلىعىن سەزدىرەرى انىق. ۇلتتىق پوەزيانىڭ قۇدىرەتى دە سوندا ەمەس پە؟