وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا اقتوبە وبلىسىندا باستالعان «اۋىل اماناتى» جوباسىنا قاتىسۋشىلار قاتارى كۇن ساناپ كوبەيىپ كەلەدى. جىلدىق پايىزى وتە تومەن مولشەردە نەسيە الىپ كاسىپ باستاۋشىلاردىڭ قاتارىنا تاۋارلى نەسيە العاندار دا قوسىلدى. وسىلايشا, ەلىمىزدە ەڭ ءبىرىنشى بولىپ كەپىلدىك مۇلكى جوق, از قامتىلعان, كوپبالالى وتباسىلاردى تاۋارلى نەسيەلەۋ جوباسى قولعا الىندى.
مۇنىڭ ەرەكشەلىگى سول, وسى جوباعا بيۋدجەت قارجىسى جۇمسالمايدى, كەپىلگە قوياتىن م ۇلىك قاجەت ەتىلمەيدى, پايىزدىق مولشەرلەمەسى جوق. ءارى بۇرىن بانكتەردەن تاۋارلى نەسيە العان ازاماتتارعا دا جوباعا قاتىسۋعا شەكتەۋ جوق. بىلايشا ايتقاندا, اۋىلدىق وكرۋگتە تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتقان شارۋا قوجالىقتارى ءتورت ت ۇلىك تۇرىندە اۋىلداسىنا مال بەرسە, ءوز كەزەگىندە ەكىنشى تاراپ قارىزعا العان سيىر, قوي, تۇيە, جىلقىسىن بىرنەشە جىلدان سوڭ قايتارىپ بەرىپ, ت ۇلىكتەرىن ءوزى الىپ قالادى. ايتا كەتۋ كەرەك, وسى كەزگە دەيىن 1 300 اۋىل تۇرعىنىنا تاۋارلى نەسيەلەۋ جولىمەن 4 580 باس مال بەرىلدى.
«الايدا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كوشۋىن توقتاتۋ ءۇشىن وسى الىنىپ جاتقان شارالار جەتكىلىكسىز. جوبا باستالعانعا دەيىن ءاربىر ەلدى مەكەنگە سكرينينگ جۇرگىزىلىپ, العاش رەت 134 اۋىلدىق وكرۋگتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جوسپارى بەكىتىلدى. ناتيجەسىندە, اۋىل تۇرعىندارى قانداي ازىق-تۇلىك تۇرلەرىن قانداي كولەمدە تۇتىناتىنى انىقتالدى. تالداۋ قورىتىندىسى اقتوبە وبلىسى حالىق تۇتىناتىن نەگىزگى 65 ازىق-ت ۇلىك ءتۇرىنىڭ 7 تۇرىمەن عانا تولىق قامتاماسىز ەتەتىنىن, ال 45 تۇرىمەن ءىشىنارا 1%-دان 69%-عا دەيىن قامتاماسىز ەتەتىنىن انىقتادى. اشىعىن ايتقاندا, جىل سايىن اقتوبە وبلىسى سىرتتان ازىق-ت ۇلىكتىڭ 58 ءتۇرىن ساتىپ الۋعا 150 ملرد تەڭگە جۇمساپ كەلەدى. ەگەر وسى ازىق-ت ۇلىك وزىمىزدە وندىرىلسە, قارجى ءوڭىر ەكونوميكاسىندا قالار ەدى. «اۋىل اماناتى» جوباسى اۋىلداردى ساقتاپ قالۋعا, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قالاعا كوشۋىن ازايتىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا, جۇمىسسىزدىقتى تومەندەتۋگە, تۇرعىنداردى جەرگىلىكتى جەرلەردە وندىرىلەتىن ساپالى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋگە جول اشادى», دەيدى ءوڭىر باسشىسى ەرالى توعجانوۆ.
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى «قارجى جانە ەسەپ» كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى عالىمجان كەرىمبەك اقتوبە وبلىسىندا باستالعان قاناتقاقتى جوبانىڭ اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن مولايتىپ قانا قويماي, ىشكى كوشى-قوندى رەتتەۋگە ۇلكەن كومەگى بار دەيدى.
«قولدا بار اقپاراتتارعا قاراعاندا, كەز كەلگەن ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرگە جاعىمدى اسەر ەتەتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلۋى. اقتوبە وبلىسى وسى جاعىنان باسقا وڭىرلەرگە قاراعاندا كوش ىلگەرى. ءبىر عانا مىسال, ۇكىمەتتىڭ «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىن ون اي بۇرىن باستاعان وبلىس باسشىلىعى اۋىلدى ساقتاپ قالۋعا نىق قادام جاسادى. ويلانىپ قاراڭىز, 2,5%-دىق مولشەرلەمەمەن بەرىلەتىن نەسيەگە تەك اۋىل تۇرعىندارى قول جەتكىزە الادى. ول ءۇشىن ءوزىڭىز تۇراتىن اۋىلداعى ءۇي-باسپاناڭىزدى كەپىلدىككە قوياسىز. نەسيە 5 جىلعا بەرىلەدى. قازىر «اۋىل اماناتىنا» قاتىسۋشىلار سانى 1 400 ادامعا جەتكەن. ارينە, وسى جاعداي ەلدى مەكەندەردەگى تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ شارىقتاۋىنا اسەر ەتەدى. تابىستى اۋىلداعى تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ ءوسۋى وتە زاڭدى. اۋىل تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋىنا ادام بويىنداعى تۋعان جەردىڭ بولاشاعىنا دەگەن ويانعان سەنىم تىكەلەي اسەر ەتىپ وتىرعانى انىق», دەيدى ع. كەرىمبەك.
وسى جوبا باستالعان بويى قاجەتتى قۇجاتتارىن دايارلاپ, نەسيەگە قول جەتكىزگەن ايتەكە بي اۋدانى ارالتوعاي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ تۇرعىنى قىدىربەك يبراشەۆ ەرتە كوكتەمنەن باستاپ باقشا سالۋعا كىرىستى. تامىز تۋا سالىسىمەن ول تۋعان توپىراققا سىڭگەن ەڭبەگىنىڭ العاشقى جەمىسىنە قول جەتكىزىپ وتىر. ول قولىنا تيگەن قارجىعا ارالتوعاي اۋىلىنىڭ شەتىنەن جەر الىپ, كوكونىس ەگۋدى قولعا العان بولاتىن.
«مەن 7 گەكتار جەرگە كارتوپ, ءسابىز, قاۋىن, قاربىز ەكتىم. ەرتە كوكتەمنەن باستاپ جاز بويى بالا-شاعامىزبەن باقشامىزدا تىنىمسىز ەڭبەك ەتۋىمىزدىڭ ارقاسىندا العاشقى ونىمگە قول جەتكىزدىك. ءبىز سياقتى بالا-شاعالى ادامعا جاقسى مۇمكىندىكتەر بەرىپ جاتقان جەرگىلىكتى بيلىككە ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. پرەزيدەنتىمىزگە, وبلىس اكىمىنە راحمەت! ە.توعجانوۆ ءوزى باس بولىپ, اۋىلعا بىرنەشە رەت كەلىپ, كاسىبىمىزدى قالاي جۇرگىزىپ جاتقانىمىزدى كوردى, اقىل-كەڭەسىن بەردى, تۇقىم مەن جانار-جاعارماي جاعىنان قانداي كومەك قاجەت ەكەنىن ەرىنبەي سۇرادى. ۋاقتىلى ەگىپ, مەزگىلىندە سۋارىپ, ءارامشوبىن جۇلىپ, كۇتىپ-باپتاۋ ارقىلى ءونىم بىتىك شىقتى. ءبىز باقشانىڭ ءونىمىن بىردەن ارالتوعاي اۋىلىنا, جالپى, ايتەكە بي اۋدانىنىڭ بارلىق وكرۋگىنە ارزان باعاعا وتكىزىپ جاتىرمىز. قالاداعى مەيرامحانالار دا تاپسىرىس بەرە باستادى. ارزان نەسيە الىپ, كاسىپ باستاعاندار سانى كوبەيسە, اۋىلدان كوشىپ كەتۋشىلەر دە ازايادى. جۇمىس بولسا, تۋعان جەردەن قول ءۇزىپ نە كەرەگى بار؟», دەيدى ق.يبراشەۆ.
الايدا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كوشۋىن توقتاتۋ ءۇشىن وسى شارالار جەتكىلىكسىز. سول ءۇشىن دە وڭىرىمىزدە اۋىل تۇرعىندارىن قولداۋدىڭ بىرىڭعاي پاكەتى ەنگىزىلدى. وعان ەلدى مەكەندەرگە ساپالى ينتەرنەت جۇرگىزۋ, اۋىل جانە قالا مەكتەپتەرىنىڭ اراسىنداعى ءبىلىم الشاقتىعىن جويۋعا باعىتتالعان ء«بىلىم All», تەلەمەديتسينانى دامىتۋعا باعىتتالعان «فەلدشەر سومكەسى», ەلدى مەكەندەردىڭ ينفراقۇرىلىمدىق جانە الەۋمەتتىك دامۋىنا باعىتتالعان «اباتتاندىرىلعان اۋىل» جانە «قاۋىپسىز اۋىل» جوبالارى بار.
ايماقتا ەكونوميكالىق تۇراقتى ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ مەن ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا ارنالعان جۇمىستار جالعاسىپ كەلەدى. وڭىردە مەملەكەت باسشىسى قويعان مىندەتتەردى ساپالى جانە ۋاقتىلى ورىنداۋعا بارلىق مۇمكىندىك جەتكىلىكتى.
اقتوبە وبلىسى