جىل ون ەكى اي كۇتىپ-باپتاپ وتىرعان بۇعىنىڭ بىلقىلداپ تۇرعان ءمۇيىزىن جازدىڭ ءۇش ايىندا كەسىپ, كادەگە جاراتپاسا, سۇيەكتەنىپ كەتەدى. سول ءۇشىن دە بۇعىشىلار تابيعاتتىڭ بەرگەن بايلىعىن ۋاقتىلى پايداعا اسىرۋعا تىرىسادى.
انەۋگۇنى تاۋ قويناۋىنداعى «جانات» ساۋىقتىرۋ كەشەنىندەگى بۇعىشىلارعا بۇرىلىپ, ءمۇيىز كەسۋ جۇمىستارىن كورىپ قايتقانبىز. جالپى, كاتونقاراعاي اۋدانىندا بۇعى باققان شارۋالار كەڭەس ۇكىمەتى تاراعان سوڭ كۇرت كەمىپ كەتكەن. قازىرگى ۋاقىتتا اۋداندا 5 مىڭداي عانا بۇعى-مارال قالعان. ال مەملەكەت تەك بىلتىردان باستاپ سۋبسيديا تولەي باستاپتى. جالپى, ىشكى ءتۋريزمنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن بۇعىشىلارعا قولداۋ كورسەتىلۋگە ءتيىس. نەگە دەسەڭىز, التايعا ات ارىتىپ الىستان كەلەتىن تۋريستەردىڭ كوبى بۇعى بۇلاۋدىڭ كەرەمەتىن كورگىسى كەلەدى. سورپاسىنا ءتۇسىپ, ەم-دومىن قابىلدايدى. بۇل ءۇشىن ساۋىقتىرۋ كەشەندەرىنە اي بۇرىن ەمەس, جىل بۇرىن حابارلاسىپ, برونداپ قويادى.
«كاتونقاراعايعا جىلدا كەلىپ, ءمۇيىز مونشاعا تۇسەمىن, ەم قابىلدايمىن. اسەرى ەرەكشە. ءوزىمدى جەڭىل سەزىنىپ, انادان جاڭا تۋعانداي بولىپ قالامىن. ءتىپتى جىلىنا ەكى رەت كەلەتىندەر دە بار ەكەن», دەيدى سوناۋ ماڭعىستاۋ وڭىرىنەن كەلگەن بەكزات يبراگيموۆ.
قالاي دەگەنمەن, بۇعى – ءتۇزدىڭ جانۋارى. ۇركەك كەلەدى. سوندىقتان دا بەتكەيلەردە ەركىن جايىلىپ جۇرگەن تاعىلاردى تار قورشاۋعا قاماپ, ءمۇيىزىن كەسۋ ءبىز ويلاعانداي وڭاي شارۋا ەمەس. تاڭ بوزىنان اتقا قونعان جىگىتتەر ءمۇيىزى شاڭىراقتاي بۇعىلاردى قۋىپ اكەلىپ, الاڭقايداعى قورشاۋعا قامايدى. سول جەردەن ءمۇيىزى ءپىسىپ-جەتىلدى-اۋ دەگەندەرىن ىرىكتەپ, سىرعاۋىلدان كوتەرىلگەن دالىزگە قاراي باعىتتايدى. ايداعانعا كىرە سالاتىن جانۋار قايدا؟ اياداي جەردە جانى قىسىلسا, اتتى ادامنىڭ ۇستىنەن قارعىپ كەتۋگە ءازىر. بۇعى قۋاتىن ات تا, اتقا قونعان جىگىت تە جۇرەكتى بولۋى كەرەك.
«بۇعى باعۋ ءتورت ت ۇلىككە قاراعاندا قيىنداۋ. ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەدى. قىستا جەم-ءشوبىن شاشىپ, جازعى ءۇش ايدا ءمۇيىز كەسۋ جۇمىستارىمەن اينالىسامىز», دەيدى بۇعىشى ەرجان داۋلەتباەۆ.
ءسويتىپ, ءمۇيىزى كەسۋگە جارامدى بۇعىلاردى جان-جاقتان قاۋمالاپ, سىرعاۋىلدى دالىزگە قامايدى. بۇل جەرگە كىرگەن بۇعى قالاي بۇلقىنعانىمەن, كەرى شىعۋى مۇمكىن ەمەس. وسى ساتتە دەمالۋشىلار, ەم الۋشىلار اياڭداپ, ءمۇيىز كەسىپ جاتقان قورشاۋعا قاراي جاقىندايدى. بۇعىشىلاردىڭ ءبىرى ءمۇيىز كەسۋمەن اينالىسسا, ەندى ءبىرى تۇقىلدان تامشىلاعان قاندى ستاقانعا قۇيىپ, دەمالۋشىلارعا ۇسىنادى. ەندى ءبىرى كەسىلگەن مۇيىزدەردى اتقا وڭگەرىپ, ءمۇيىز قايناتاتىن قازاندىققا قاراي بەتتەيدى. ايتا كەتەرلىگى, قازىرگى كەزدە ءمۇيىز قايناتۋشى اككى ماماندار تاپشى. ال «جانات» ساۋىقتىرۋ كەشەنىندە ءمۇيىز قايناتۋشى مامانداردىڭ ديناستياسى جۇمىس ىستەيدى.
ء«مۇيىز قايناتۋدىڭ قىر-سىرىن اتام ۇيرەتىپ ءجۇر. اعالارىم دا – پانتى قايناتۋدىڭ ناعىز شەبەرلەرى. ماعان دا وسى جۇمىس ۇنايدى», دەيدى جاس پانتى قايناتۋشى مەيىر دۇزباەۆ.
م.دۇزباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ابدەن قايناپ, قانى سورعىعان سالالى مۇيىزدەردى سالمادا كەپتىرەدى. ال سورپاسى ەم-شارا ءۇشىن پايدالانىلادى. ەم-شارا دەمەكشى, كورەيا مەملەكەتىندە ماماندار ءدال وسى كاتونقاراعاي بۇعىلارىنىڭ مۇيىزىنە ەرەكشە باعا بەرگەن ەكەن. ەمدىك قاسيەتى زور كورىنەدى. بۇل تۋرالى كورەياعا تاجىريبە الماسۋ ءۇشىن بارىپ قايتقان شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى دامير قاليحاننان سۇراپ ەدىك, جارناما جاساعانداي بولمايىن دەپ, اشىپ ايتپادى. بار ايتقانى, بۇعى شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا مەملەكەت تاراپىنان باعدارلاما قابىلدانسا دەيدى.
ءيا, جۇيەلى تۇردە سۋبسيديا ءبولىنىپ تۇرماسا, بۇعى شارۋاشىلىعىن شالقىتىپ ۇستاۋ وڭاي ەمەس. ونىڭ ۇستىنە ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ ءبىر تەتىگى دە وسى. ولاي بولسا, التايدىڭ كەربۇعىسىنىڭ ءوسىپ-ءونۋى ءۇشىن ۇكىمەت تاراپىنان قولداۋ بولۋعا ءتيىس.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
كاتونقاراعاي اۋدانى