كەيىنگى جىلدارى سولتۇستىكتەگى جول ساپاسىنىڭ تومەندىگى تۋرالى از جازىلعان جوق. زىرىلداعان شەتەلدىك كولىكتەردىڭ ءبارى ساپاسىز جولداردان سانىن سوققانداي تەپەڭدەپ, تەكىرەكتەپ قالىپ جاتادى. بۇرىنعى اكىمىمىز قۇمار اقساقالوۆ وبلىستىڭ بارلىق شەتىندە ىسكە قوسىلىپ جاتاتىن تاۋارلى-ءسۇت فەرمالارىنىڭ اشىلۋىنا وسى جولدارمەن ۇنەمى بارىپ جۇرسە دە, جول ساپاسىن ارتتىرۋعا سونشالىقتى ءمان بەرمەگەن ەدى. جالپى, جولداردى جونگە كەلتىرۋ كۇن تارتىبىندەگى باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولۋى كەرەك ەكەنى بەلگىلى.
وسىنى ۇققان وبلىستىڭ جاڭا اكىمى ايداربەك ساپاروۆ جول جوندەۋ ماسەلەسىنە قاتتى كوڭىل ءبولىپ جاتىر. بيىل وبلىستاعى بارلىق جولعا ساپالى جوندەۋ جۇرگىزىلۋدە. اسىرەسە پەتروپاۆل قالاسىنىڭ ىشىندەگى جول ساپاسىنىڭ ارتقانىنا تۇرعىندار ريزا.
وبلىستاعى جولداردىڭ جالپى ۇزىندىعى 9 مىڭ شاقىرىمنان اسادى. سونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردىڭ ۇزىندىعى – 2 مىڭ شاقىرىم. ال جەرگىلىكتى جولدار – 7 مىڭ شاقىرىمداي. وسى جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جولدار ۇلەسىنىڭ كوپتىگى جونىنەن وبلىس رەسپۋبليكادا ەكىنشى ورىن الادى. ۋاقىتىلى جوندەلمەيتىن دە, جوندەلگەنى ءجيى بۇزىلاتىنى دا – وسى جولدار. ويتكەنى ولاردى باقىلاۋ مەن كۇتۋدىڭ ساپاسى بۇرىننان ناشار.
بيىل وبلىستاعى بارلىق جولدى جوندەۋگە بيۋدجەتتەن 40 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. جول جوندەۋشىلەر بۇل قاراجاتتى 800 شاقىرىم جولدى جوندەۋگە جۇمساماق. سونىڭ ىشىندە 148 شاقىرىمى – رەسپۋبليكالىق جولدار, 480 شاقىرىمى – جەرگىلىكتى جانە 80 شاقىرىمى – ەلدى مەكەندەردىڭ ىشكى جولدارى. وبلىس ورتالىعى پەتروپاۆل قالاسىنىڭ ىشىندە 60 شاقىرىمنان ارتىق جولداردى رەتكە كەلتىرۋ قاراستىرىلعان. بۇل – 40-قا جۋىق كوشەنىڭ جولدارى جوندەلەدى دەگەن ءسوز. كەيىنگى بەس جىلدا پەتروپاۆل كوشەلەرىنىڭ جولدارىن جوندەۋگە العاش رەت 6,9 ملرد تەڭگە كولەمىندە وراسان زور قاراجات ءبولىندى. بۇرىن ەڭ كوپ دەگەندە 500 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, ونىمەن ەكى-ءۇش كوشەنىڭ جولدارى عانا جوندەلەتىن. شەتكەرى اۋدانداردىڭ كوشەلەرى تۇگىلى ورتالىق كوشەلەردىڭ ءوزى شۇرىق تەسىك بولىپ, استى الاسا قىمبات كولىكتەردىڭ زىقىسىن شىعاراتىن. تابان اقى, ماڭداي تەرىن سىدىرىپ بەرگەن جاقسى كولىگىنىڭ جامان جولداردىڭ كەسىرىنەن ءتۇرلى تەتىكتەرى ىستەن شىعىپ جاتقانى كولىك يەلەرىنىڭ دە نارازىلىعىن تۋدىرىپ, اشۋ-ىزاسىن كەلتىرىپ جاتاتىن ەدى. قالانى وڭىنان سولعا قاق جارىپ وتەتىن ماعجان جۇماباەۆ كوشەسىنىڭ قازىلعان بولىكتەرى سول كۇيىندە قالىپ, ۇزاق ۋاقىت جاتتى. گوركي كوشەسىن جوندەۋ دە تىم ۇزاققا سوزىلىپ, جىلعا جۋىق اينالىپ ءجۇرۋدى قاجەت ەتەتىن.
ەندى بيىل جوسپار بويىنشا قالانىڭ 35 كوشەسىنىڭ جولدارىن جوندەۋ قولعا الىنىپ وتىر. اكىمنىڭ دىگەرلەۋىمەن, قايتا-قايتا جول قۇرىلىسىنىڭ ساپاسىن باقىلاۋعا ءوزى شىعۋىمەن قازىردىڭ وزىندە 28 كوشەنىڭ جولدارى جوندەلدى. ارينە, ولاردىڭ بارىنە كۇردەلى جوندەۋلەر جاسالعان جوق. كەيبىرى جاڭعىرتىلىپ, كەيبىرى اعىمدىق جوندەۋلەردەن ءوتتى. بىراق ءبارىنىڭ دە ۇستىڭگى قاباتتارى جاڭارتىلىپ, بۇرىنعى قيىرشىقتاستى, گراۆيلى جولدارعا اسفالتتار توسەلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار جاياۋلار سوقپاقتارى دا جاڭعىرتىلۋدا. كەيبىر, بۇرىن تروتۋارى بولماعان كوشەلەردى دە جاراقتاۋ قولعا الىنعان.
«مەملەكەت تاراپىنان قاراجات ۇنەمى بولگەنىمەن, موينىنا العان مىندەتىن ۋاقىتىلى ورىندامايتىن مەردىگەرلەردىڭ كەسىرىنەن جول ساپالى جوندەلمەيدى. قالانىڭ ورتالىعىنداعى برۋسيلوۆسكي, پارتيزان جانە ت.ب. كوشەلەردەگى جاعىمسىز جاعداي سودان تۋىنداپ تۇر. ءتيىستى قىزمەتتەردەن ۋادەسىندە تۇرمايتىن مەردىگەرلەردى سوتقا بەرۋدى نەمەسە ايىپپۇلمەن جازالاۋدى ۇنەمى تالاپ ەتىپ وتىرامىز», دەيدى ايداربەك سەيپىل ۇلى.
ءسويتىپ, بيىل مەردىگەرلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ جۇمىستارى ءجىتى قولعا الىنعان. بۇرىن جۇمىس ىلدەبايلاپ ىستەلىپ, ونى قابىلداۋ كوميسسياسى كوزجۇمبايلىقپەن وڭاي قابىلداپ, ارتىنان جولدىڭ قوياسى قوپارىلىپ جاتاتىن. ەندى مەردىگەرمەن جاسالاتىن كەلىسىمشارتتا جۇمىس ساپاسىنىڭ كەپىلدىك مەرزىمى ۇزارتىلعان. ونىڭ ۇستىنە اكىمدىكتىڭ تالابىمەن «جول اكتيۆتەرىنىڭ ساپاسىن باقىلاۋ جونىندەگى ۇلتتىق ورتالىق» رمك-مەن كەلىسىمشارت جاسالىپ, جۇمىس ساپاسىن وسى كاسىپورىننىڭ ماماندارىمەن باقىلۋ كەلىسىلگەن. تەحنيكالىق باقىلاۋ قىزمەتتەرى جول ساپاسىن رمك ماماندارى زەرتتەپ, ساپالى ەكەنىنە كوزى جەتكەن سوڭ عانا قابىلدايدى. ەگەر ساپادا كەمدىك بولسا, ونى مەردىگەر ۋاقىتىندا جوندەۋگە مىندەتتەلگەن.
پەتروپاۆل قالاسى بىرنەشە مولتەك اۋدانداردان تۇرادى. سونىڭ ءبىرى – مەكەمە-كاسىپورىندارى جوق, تۇتاسىمەن تۇرعىندار قونىستانعان «جۇمىسشىلار كەنتى» دەپ اتالاتىن اۋدان. قازىر ونى تۇتاسقان جەكەمەنشىك سەكتور دەپ اتايتىن بولعان. مىنە, وسى اۋداننىڭ وزىندە 19 كوشەنىڭ جولىن جوندەۋ قولعا الىندى. مۇنداعى جۇمىستاردىڭ ءبىرازىن 2024 جىلى اياقتاۋ بەلگىلەنگەن. جاڭا جىلعا قوسىمشا تاعى دا 30 كوشەنىڭ جولىن جوندەۋگە تەحنيكالىق قۇجاتتاما ازىرلەنىپ جاتىر. سونىڭ ىشىندە «جۇمىسشى كەنتىنە» ورتالىقتان تەمىرجولدى باسىپ وتەتىن قوسىمشا جول تارتىلماق. جۋىردا وبلىسقا كەلگەن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆقا ونىڭ ماڭىزى تانىستىرىلدى. بۇل كوپىردى ىستەيتىن مەردىگەر كومپانيا دا تابىلىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە ونىمەن كەلىسىمشارت جاسالعان. جاڭا كوپىر قالا كوشەلەرىنىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرا تۇسەر دەگەن ءۇمىت بار.
وبلىس جولدارىن جاڭادان جاساۋ مەن جوندەۋگە جالپى سانى 42 مەردىگەر كومپانيا تارتىلماق. ولاردىڭ بىرازىمەن كەلىسىمشارتتار جاسالعان, جاڭا جىلدان باستاپ ىسكە كىرىسۋ ءۇشىن ولاردىڭ ءبىرازى قۇرىلىس ماتەريالدارىن قوردالاپ جاتىر. جول جوندەۋ جۇمىستارىنا, اسىرەسە, بيتۋم ماتەريالىنىڭ بولماي قالۋى قولبايلاۋ بولاتىن. قازىر 25 مىڭ توننا وسى بيتۋم دايىن تۇر.
سونىمەن بىرگە 47 اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ ۇزىندىعى 80 شاقىرىمداي جولى جوندەلىپ جاتىر. جىل قورىتىندىسى بويىنشا وبلىس بارلىق جەرگىلىكتى جولدىڭ 84 پايىزىن ءتيىستى نورماتيۆ دەڭگەيىنە جەتكىزبەك. بۇل – وبلىس جولدارىنىڭ 15-16 پايىزى عانا ناشار بولادى دەگەن ءسوز. سونىمەن قاتار سولتۇستىكتىڭ جولشىلارى بيىل رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردىڭ 85 پايىزى جوعارى تالاپتارعا ساي بولادى دەپ وتىر. مۇندايعا حالىق تەك ريزاشىلىعىن ايتارى ءسوزسىز.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى