تۇجىرىمداما تولىققاندى جاسالماعان
قۇجات جوباسىن تالقىلاعان دەپۋتاتتار وسىنداي قورىتىندىعا كەلدى
مال باسىن قالاي وسىرۋگە بولادى؟ سەناتتىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ب.جىلقىشيەۆ باستاعان دەپۋتاتتار 2010-2020 جىلدارعا ارنالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ سالالىق باعدارلاماسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن تالقىلار كەزدە وسى ماسەلەگە ەرەكشە دەن قويدى.
سەناتورلار الدىندا اتالعان تۇجىرىمداما بويىنشا باياندامانى “مال ونىمدەرى كورپوراتسياسى” اق-تىڭ باسقارما توراعاسى بايانداما جاسادى. ا.سوليۋلەۆتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, ەتتى مال شارۋاشىلىعىنىڭ اسىل تۇقىمدى بازاسىن دامىتۋ ءۇشىن رەپرودۋكتيۆتى شارۋاشىلىقتاردى قۇرۋ جانە سيىر ەتى كولەمىن 2010 جىلعى 405,9 مىڭ توننادان 2020 جىلى 795 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر ەكەن. ول ءۇشىن اسىل تۇقىمدى ەتتى مال شارۋاشىلىعىنىڭ بازاسىن نىعايتۋ, سۇرىپتاۋ جۇمىستارىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ, مال باسىن ەسەپكە الۋ, ازىق پەن جەمشوپ ءوندىرىسىن دامىتۋ سياقتى مىندەتتەر جۇزەگە اسىرىلاتىن كورىنەدى. سونداي-اق باسقارما توراعاسى ا.سوليۋلەۆ ءىرى قارا مال باسى 2009 جىلى 1990 جىلمەن سالىستىرعاندا 6,2 ەسەگە ازايعاندىعىن كولدەنەڭ تارتتى. قازىرگى كەزدە اسىل تۇقىمدى مال باسى 76,68 مىڭ بولسا, “قازاقتىڭ اق باس” تۇقىمى جالپى اسىل تۇقىمدى ەت باعىتىنداعى مال باسىنىڭ 77,7 پايىزىن قۇرايدى ەكەن. ەگەر شەتەلدىك ءىرى مال باسىنا كەلەر بولساق, رەسەيدە بۇل كورسەتكىش 21,6 ميلليون باس, كانادادا – 15,2, اقش-تا – 99, ارگەنتينادا – 51 جانە برازيليادا 51 ميلليون باس.
اۋىل شارۋاشىلىعىن باقىلايتىن دەرەككوزدەردىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, 1990-2008 جىلدارى سيىر ەتى 1,8 ەسەگە ازايىپ كەتىپتى. ءىرى قارا مالدىڭ 82,2 پايىزىنان استامى جۇرتشىلىقتىڭ قوسالقى شارۋاشىلىقتارىندا شوعىرلانعان. سوندىقتان دا مالدى ەسەپكە الۋ جۇيەسى, جاساندى ۇرىقتاندىرۋ, جەمشوپ بازاسى, فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار سياقتى ماسەلەلەردە تومەن دەڭگەي قالىپتاسقان. ەندى ءىرى قارا مال باسىن قازىرگى 77 مىڭنان 2020 جىلى 5 ميلليونعا دەيىن كوبەيتۋ جوسپارلانىپتى. قوسىمشا 10 مىڭداي جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلگەن. قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرى وڭ شەشىلگەن جاعدايدا ۆاليۋتالىق پايدا ءتۇسىمى 2015 جىلى – 300 ميلليون, ال 2020 جىلى 900 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايدى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل 1990 جىلدىڭ دەڭگەيىنە جەتۋ دەگەندى بىلدىرەدى.
وسى رەتتە دەپۋتاتتار بىرقاتار ماسەلەلەرگە نازار اۋدارتتى. اتاپ ايتقاندا, تۇجىرىمدامادا جىلقى جانە قوي شارۋاشىلىعى ماسەلەسى ەسكەرىلمەي قالعان. ا.سوليۋلەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە جىلقى شارۋاشىلىعىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى ازىرلەنىپ, جىلقى ەتى مەن ۇنتاق قىمىز ءوندىرۋ ماسەلەلەرى پىسىقتالۋدا ەكەن...
وسىلايشا تالقىدان وتكەن 2010-2020 جىلدارعا ارنالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ سالالىق باعدارلاماسىنىڭ تۇجىرىمداماسى تولىق قامتىلماعان دەپ تابىلدى. مۇندا جىلقى, قوي شارۋاشىلىقتارىن دامىتۋ سونىمەن قاتار, جەمشوپ ماسەلەلەرى كەشەندى تۇردە شەشىمىن تاپپاعان بولىپ وتىر. سونىمەن, بۇل ماسەلە الدا تاعى دا تالقىعا سالىناتىن بولىپ شەشىلدى.
اسقار تۇراپباي ۇلى.
ەسەپ كوميتەتىنىڭ ەسەبى نە دەيدى؟
سەناتتىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا 2009 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋى تۋرالى ۇكىمەت پەن ەسەپ كوميتەتىنىڭ ەسەبى تالقىلاندى.
وسى ماسەلەنى سەناتتا قاراۋ بارىسىندا ۇكىمەت پەن ەسەپ كوميتەتى ەسەپتەرىنىڭ تانىستىرىلىمى بولدى, جۇمىس توپتارى مەن پالاتا-نىڭ سالالىق كوميتەتتەرىنىڭ وتىرىستارى ءوتىپ, وندا بيۋدجەت باعدارلامالارى ناتيجەلەرىنە قول جەتكىزە الماعان مينيسترلىكتەردىڭ ەسەپتەرى تىڭدالدى.
تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىن-شا دەپۋتاتتار بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مەن بولجاۋدى جاقسارتۋ, اتاپ ايتقاندا, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلارىن قالىپتاستىرۋ راسىمدەرىن جەتىلدىرۋ, ۇلتتىق حولدينگتەردىڭ قاتىسۋىمەن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى ۇسىنىستارىن ايتتى. سونداي-اق جارعىلىق قورلاردى تولىقتىرۋ ءۇشىن قارجى ءبولۋ جانە پايدالانۋ راسىمدەرىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىگى جانە ول قارجىنى دەپوزيتكە ورنالاستىرۋدان تۇسكەن كىرىس تۇرىندە قارجىنى پايدالانۋ ءتارتىبىن رەتتەۋ كەرەكتىگى ايتىلدى.
تالقىلاۋ بارىسىندا ءسوز العان ەسەپ كوميتەتىنىڭ باسشىسى
و.وكسىكباەۆ, قارجى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ب.شولپانقۇلوۆ, ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ب.تاجىياقوۆ دەپۋتاتتاردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى, دەپ حابارلادى پارلامەنت سەناتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.