التى مەكتەپ وقۋ جىلىنا دايىن ەمەس

شىنى كەرەك, قاي وڭىردە بولسىن ءبىلىم سالاسىنا قىرۋار قارجى بولىنەدى. ارينە, مۇنىڭ بولاشاق ۇرپاقتىڭ بىلىكتى مامان رەتىندە قالىپتاسۋى ءۇشىن سالىنىپ جاتقان ينۆەستيتسيا ەكەنىنە داۋ جوق. ايتسە دە اعارتۋ سالاسىندا قوردالانعان پروبلەما دا جەتەرلىك. اۋىلدارداعى اياداي مەكتەپتىڭ جا­يىن ايتقان جۇرت ەلدى مەكەندەرگە جاڭا مەكتەپ اۋاداي قاجەتتىگىن دە تىلگە تيەك ەتىپ ءجۇر.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «حالىق بىرلىگى جانە جۇيەلى رەفورمالار – ەل وركەندەۋىنىڭ بەرىك نەگىزى» اتتى جولداۋىندا ءبىلىم سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردى مۇمكىندىگىنشە جەدەل شەشۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارعانى ەسىمىزدە. «ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى وتكىر پروبلەمانىڭ ءبىرى – مەكتەپتەردەگى ورىن تاپشىلىعى. 225 مىڭ وقۋشىعا ورىن جەتىسپەيدى. شۇعىل شارا قابىلداماساق, 2025 جىلعا قاراي ورىن تاپشىلىعى 1 ميلليونعا جەتەدى. مەن 2025 جىلعا دەيىن كەمىندە 800 مەكتەپ سالۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىنمىن. بۇگىن ونىڭ سانىن ءبىر مىڭعا جەتكىزۋدى مىندەتتەيمىن. مەكتەپتەردى بيۋدجەت قارجىسىنا سالۋمەن قاتار, وسى وزەكتى ماسەلەنى شەشۋگە جەكە سەكتوردى دا تارتقان ءجون. تولىق ءبىلىم بەرەتىن اۋىل مەكتەپتەرىن وقۋشى سانىنا قاراي قارجىلاندىرۋعا بىرتىندەپ كوشە باس­تاۋىمىز كەرەك», دەگەن ەدى.

جامبىل وبلىسىندا ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا قاتىستى ماسەلە از ەمەس. ونىڭ كەيبىرى الەۋمەتتىك جەلىلەردە دە كوتە­رى­لىپ ءجۇر. ماسەلەن, تاراز قالا­سىنا قاراستى قىزىلاباد ال­قا­بىنداعى اياداي مەكتەپتىڭ جايى كىمدى دە بولسا الاڭداتادى. ءتورت جۇزدەن استام وقۋشىسى بار القاپتىڭ بالالارى ءتورت بولمەلى مەكتەپكە قالاي سىيسىن؟ ال ۇستازدار قاشانعى تار مەكتەپتە تابانىنان تاۋسىلىپ ەڭبەك ەتەدى؟ قۋىقتاي مەكتەپتە سىيماعان وقۋشىلار امالدىڭ جوقتىعىنان وبلىس ورتالىعىنا قاتىناپ وقۋعا ءماجبۇر.

ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن اۋىل تۇر­عىندارى ەلىمىزدەگى ەڭ شا­عىن مەكتەپتەردىڭ بىرىندە بالا­لار­دىڭ ءبىلىم الۋى ەكىتالاي ەكەنىن اشىنا ايتقان ەدى. نە اسحاناسى, نە سپورت الاڭى, نە ءماجىلىس زالى, نە كىتاپحاناسى جوق مەكتەپتە اۋىل بالالارىنىڭ كويلەگى كوك, كوڭىلى توق بولمايتىنى ەكى باس­تان ايان. اتى بار بولعانىمەن, زاتى جوق مەكتەپ 45-50 وقۋشىعا ارنالعان. ءبىر سوزبەن ايتساق, وقۋ ورداسى القاپتاعى ءتورت ءجۇز با­لانىڭ سەگىزدەن ءبىرىن عانا قابىل­داۋعا قاۋقارلى.

ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنىڭ ەسىن العان مەكتەپتىڭ ماسەلەسىن ۋا­قى­تىندا وبلىستىق ءبىلىم باس­قار­ماسىنىڭ باسشىسى مەيىرحان ومىربەكتەن سۇراعان بولا­تىنبىز. ونىڭ ايتۋىنشا, اۋىل­دىقتاردى الاڭداتقان ماسە­لە 2025 جىلى عانا شەشىمىن تاپپاق.

– اتالعان ماسەلە كوتەرىلگەن سوڭ ءوڭىر باسشىسى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ جەرگىلىكتى حالىقپەن كەز­دەسۋ وتكىزدى. ارنايى بارىپ, وقۋ ورداسىنىڭ جاي-كۇيىمەن تانىستىق. مەك­تەپ اري­نە, ەسكى. جاڭا مەكتەپ سالۋعا تاپسىرما بەرىلدى. بيىل نەمەسە كە­لەسى جىلى ءبىلىم ورداسى بوي كوتەرەدى دەپ كەسىپ ايتۋعا بولماس. جوبالىق-سمەتالىق قۇ­جات­تارىن ازىرلەۋ كەرەك. 300 ورىن­دىق ءبىلىم ورداسىن سالامىز دەگەن تۇجىرىمعا كەلدىك, – دەيدى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى.

ەلدى مەكەندەگى وتكىر ماسەلە­گە ءوڭىر باسشىسى نۇرجان نۇر­جىگىتوۆ تە نازار اۋدارعانى بەل­گىلى. جەرگىلىكتى حالىقپەن جۇز­دەس­كەن وبلىس اكىمى ماسەلەنى مۇمكىندىگىنشە ەرتەرەك شەشۋگە كۇش سالاتىنىن, الايدا ءدال قاي ۋاقىتتا اۋىلعا جاڭا مەكتەپ سالىناتىنىن تاپ باسىپ ايتا المايتىنىن جەتكىزگەن ەدى.

– قىزىلابادتاعى ءبىلىم وشا­­­­عى­نىڭ قازىرگى ۋاقىتتاعى جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ, جاڭا مەكتەپتى ءبىر جىل ەرتە سالۋعا, ياعني 2025 جىلدان 2024 جىلعا اۋىستىرۋعا ارەكەت ەتەتىن بولامىز. بۇل ءۇشىن جاۋاپتى مينيسترلىكپەن ەتەنە جۇمىس ىستەيمىز. قولدان كەلگەنشە ايانبايمىز. الايدا بۇل وڭاي شارۋا ەمەس, – دەگەن ەدى ءوڭىر باسشىسى كوكتەم مەزگىلىندە جەرگىلىكتى جۇرتپەن كەزدەسۋدە.

ءيا, پرەزيدەنت جولداۋىن­دا­عى جولدارعا كوز جۇگىرتسەك, 2025 جىلعا دەيىن كەمىندە ەلىمىز بويىنشا 800 نەمەسە 1000 مەكتەپ سالىنۋعا ءتيىس. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى قالاي بولعان كۇندە دە جۇزەگە اساتىنىنا ەشكىمنىڭ تالاسى جوق. ال قىزىلابادتاعى مەكتەپ ماسەلەسى 2025 جىلعا قالماي, ەرتەرەك شەشىلە مە, الدە پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس مەجەلى ۋاقىتتا جۇرت جاڭا مەكتەپتىڭ يگىلىگىن كورە مە؟ كىم ءبىلسىن؟ ازىرگە اۋىل حالقى اياداي مەك­تەپتى قاناعات ەتە تۇرماق.

راسىندا, اۋليەاتانىڭ ءبىلىم سالا­سىندا وتكىر ماسەلەنىڭ از ەمەس ەكەنىن جوعارىدا ايت­تىق. ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن جام­بىل­دىق ۇستازداردىڭ 9 اي بويى زاڭسىز جالاقى العانى تۋرالى اقپارات تاراعان بولاتىن. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى جەرگىلىكتى ۇستازدار 24 ملن تەڭگە كولەمىندەگى ەڭبەك­اقى­نى زاڭسىز العانىن انىقتاعان. ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشى­سى­نان بۇل ماسەلەنىڭ جاي-جاپ­سارىن دا سۇراعان ەدىك.

– بۇل ۇيدە وقىتىلاتىن با­لا­­لارعا قاتىستى شىققان كەم­شىلىك بولاتىن. تەكسەرۋ جۇ­­مىستارى 2020-2022 جىلدار بويىنشا جۇرگىزىلدى. نا­تي­جەسىندە, العاشقىدا 24 ملن تەڭگە كولەمىندە كەمشىلىك انىق­تالسا, كەيىن بۇل سوماعا تاعى 4 ملن تەڭگە قوسىلىپ, جالپى 28 ملن تەڭگە زاڭسىز جالاقى رەتىندە بەرىلگەنى ناقتىلاندى. بۇل قاراجات تولىقتاي مەملەكەتكە قايتارىلدى. بۇل جەر­دە ەكى ماسەلە بار ەكەنىن ۇمىت­پاعان ءلازىم. ۇستازداردىڭ دا پروبلەماسى از ەمەس. ءبىز كەيىن­نەن تەكسەرسەك, بالا سول كەزدە ەم الىپ جاتقان. ال وقۋشى ەم الىپ جاتقان كەزدە ۇستاز قالاي ساباق بەرەدى؟ وسىنداي تۇيتكىلدەرگە قاتىستى جاعدايدى كاسىپوداقپەن بىرگە اقىلداسىپ رەتتەمەكپىز. ويتكەنى مۇن­داي جاعدايدا ۇستازدى كىنا­لاۋ قي­سىنسىز. مۇعالىم دە جالاقى الۋى كەرەك. ايتكەنمەن ساباقتى وتكىزبەگەنىنە بايلانىس­تى ولار ءبارىن قايتارىپ وتىر. بۇل ماسەلەگە قاتىستى جاۋاپتى باسشىلار ءتيىستى دەڭگەيدە جازالاندى, – دەدى باسقارما باسشىسى.

ارينە, ۇستازدىڭ ەڭبەگى باعا­لانۋى كەرەك. الايدا جاۋاپتى ازاماتتاردىڭ ساباق وتكىزبەگەن ۇستازدارعا جالاقىنى زاڭسىز بەرگەنى كىمدى دە بولسا ويلاندىرسا كەرەك-ءتى. ويتكەنى مەملەكەتتىڭ ءاربىر تيىنى قاداعالانۋعا ءتيىس.

قالاي الىپ قاراساق تا, ءبى­لىم سالاسىندا باس اۋىرتاتىن پروب­لەما از ەمەس. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, سوڭعى دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتسەك, وڭىردەگى التى مەك­تەپ جاڭا وقۋ جىلىن باستاۋعا دايىن ەمەس. سالدارىنان كەيبىر مەكتەپتەردىڭ بالالارى ونلاين وقۋ فورماتىنا كوشۋى مۇمكىن دەسەدى. ال ونلاين وقۋ وقۋشىلار ءۇشىن ءتيىمدى مە؟

پرەزيدەنت بىلتىرعى جول­داۋىندا ءبىلىم سالاسىنا ال­داعى ءۇش جىلدا 1,2 ترلن تەڭگە جۇم­سالاتىنان شەگەلەپ ايت­قانى ءمالىم. «پاندەميا كەزىندە قاشىقتان وقىتۋدىڭ ناتي­جە­سى ۇلتتىق تەلەكوممۋنيكاتسيا جە­لى­لە­رىنىڭ تيىمدىلىگى تومەن ەكەنىن كور­سەتتى», دەگەن پرەزيدەنت ءسوزى­نىڭ جانى بار.

ونلاين وقىتۋدىڭ وزىندىك پروبلەماسى جەتكىلىكتى. ءوڭىر­دىڭ باس پەداگوگى مەيىرحان ومىربەك جاڭا وقۋ جىلىنا دەيىن جوندەۋ جۇمىس­تارى اياق­تالمايتىن مەكتەپ وقۋشى­لا­رىنىڭ ماسەلەسىن شەشۋدىڭ بالاما جولىن تابا ما, الدە اتا-انالار شىنىمەن بالالاردى پاندەميا كەزىندەگىدەي قاشىقتان وقىتۋعا ءماجبۇر بولا ما؟ ونى ۋاقىت كورسەتەدى.

وتكەن جىلى تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانىنا قاراستى قاراقات اۋىلى مەن اۋدان ورتالىعى قۇلان اۋىلىنداعى قۇلان مەكتەبىنىڭ كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى «ماناستىڭ» جىرىنداي سوزىلىپ ەدى. سالدارىنان وقۋشىلار باسقا مەكتەپتەرگە سەندەلگەن. جا­ۋاپتىلار بيىل تاعى دا سول «داستۇردەن» جاڭىلماي وتىر­عانى جانعا باتادى.