امەريكاداعى «بوستاندىق ءمۇسىنىن» بىلمەيتىن ادام از شىعار. فرانتسۋز ءمۇسىنشىسى فرەدەريك وگيۋست ءبارتولديدىڭ جۇمىسى. اتالعان ەسكەرتكىشتى 1876 جىلى فرانتسيا اقش تاۋەلسىزدىگى دەكلاراتسياسىنىڭ ءجۇز جىلدىعىنا سىيعا تارتقانىمەن, ەسكەرتكىش تەك ون جىلدان كەيىن سالىنىپ بىتكەنى تۋرالى دەرەك بار. «الەمگە جارىق شاشقان بوستاندىق» اتتى ەسكەرتكىشتىڭ حالىق اۋزىندا «نيۋ-يورك پەن اقش سيمۆولى», «بەيبىتشىلىك جانە دەموكراتيا سيمۆولى», «بوستاندىق ايەلى» سەكىلدى بەيرەسمي اتاۋلارى جەتىپ ارتىلادى. الايدا وسى توپىراقتىڭ بايىرعى ءتول تاريحىنان, ۇندىستەردى قالاي قىرعىنعا ۇشىراتقانىنان حاباردار, ءتىپتى ول تۋرالى كوركەم دۇنيەلەردى وقىعان ادام بۇل مۇسىنگە قاراپ تۇرىپ قالاي ويلانۋى مۇمكىن؟
قازاق بەينەلەۋ ونەرىن ءبىر بيىككە كوتەرىپ, قايتا تۇلەتكەن ءبىرتۋار سۋرەتشى ساليحيتدين ايتباەۆتىڭ «انا» كارتيناسىنا كوز سۋارعاندا الگىندەي ويعا قالدىق. الگى «بوستاندىق ايەلى» مەن ءساليحيتديننىڭ «اناسىن» نە بايلانىستىراتىنىن تاپ باسىپ ايتۋ دا قيىن. بىراق قازاق دالاسىنداعى جاس اناعا قاراپ ۇزاق تەسىلگەندە, ادامزات بالاسىنىڭ قاسيەتتى انا الدىنداعى پارىزى مەن بورىشى, اق ءسۇتىنىڭ وتەۋى, ماحاببات پەن مەيىرىم تۋرالى ويلار يەكتەمەي قويمايدى.
ءبىز بۇل تۋىندىنىڭ ەكى ءتۇرىن تاماشالادىق. كەسكىندەمە نۇسقاسىن جانە مايلى بوياۋمەن سالىنعان كارتيناسىن. عاجاپ ءبىر تىلسىم سىر شەرتەتىندەي سەزىلەدى. اسا ءبىر جايلىلىق, بەيقام ءومىردىڭ جايدارى لەبى دە, ادامزات بالاسىنىڭ بولاشاعىنا جانىن توسەگەن تاعدىرلى ءومىردىڭ جانكەشتى كەيپى دە انىق بايقالادى. جانە ءبارىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان جاس انانىڭ كەيپى. اتويسىز, كادىمگىدەي ءتىل جەتپەيتىن تىنىشتىق بار جۇزىندە. ادامزات بالاسىنىڭ وسى كۇنگە دەيىنگى بارلىق جەتىستىگى مەن يگىلىگى جولىندا اسىل مۇراتىنان تايماعان بەيبىت انا تاعدىرىنىڭ كۇنگەيى مەن كولەڭكەسى... ەلەس بەرىپ, تۋىندى ەرىكسىز تابىندىرادى. اناعا تابىندىرادى. پافوسسىز, ءوزى سۇلۋ, ءوزى سۇيكىمدى ءھام ءوزى قارالى بەينە... بۇل سۋرەتتى ءتۇسىندىرۋدىڭ ءوزى اسىلىق پا دەيمىن, نەگىزى. باققانعا تىنىشتىقتىڭ تىلىنەن ارتىق ءۇن مەن قۇدىرەت جوق. تىپ-تىنىش مۇلگىپ ءارى تەربەلىپ سىر شەرتىپ تۇرعان سۋرەتتىڭ كەڭىستىگىن سەزىنسە بولعانى. ەرىكسىز ءبىرتۋار سۋرەتشىنىڭ ەڭبەكتەرىن تاماشالاۋعا كىرىسىپ كەتەسىز.
ايتپاقشى, الگى «بوستاندىق ءمۇسىنىن» نەگە ايتتىق؟ مەنىڭشە سۋرەتكەر دۇنيەجۇزىلىك سونداي قۇبىلىستاردى سارالاپ, وي ەلەگىنەن وتكىزىپ سالعانى بايقالادى. ەل اۋزىندا «بوستاندىق قۇدايى» اتالا بەرەتىن مۇسىننەن «مەن سەندەرگە ازاتتىق سىيلادىم» دەگەن وكتەمدىك سىز بەرسە, ءساليحيتديننىڭ «اناسى» «مەنىڭ بارىم سەندەرسىڭدەر, پەرىشتە جاندار!» دەپ مولدىرەگەن مەيىرىممەن قارايدى. ماحابباتقا جەتپەگەن جان ازاتتىقتىڭ دا پارقىنا جەتە الماسى حاق. سوندىقتان اۆتوردىڭ بۇل ونەرى الەمدىك جاۋھارلاردىڭ قاتارىنا كىرۋگە ءتيىس تۋىندى دەگەن ويدامىز. بالاسىن الدىنا العان جاس انا, بالكىم جاس تا بولسا جارتى عۇمىرى ءوتىپ كەتكەن انا... وكىنىشسىز, رياسىز جاپ-جاس انانىڭ ءبىر قولىندا بولاشاق ۋاقىتتىڭ كۇش-قۋاتى مەن ۇستىنىنا اينالار بالاسى تۇرسا, ءبىر قولى كوتەرۋلى. الگى «بوستاندىق مۇسىنىندەگى» قارتتىققا بەت العان ايەلدىكىندەي اۋەگە تىك شانشىلعان ەمەس, ءوز باسىنان ءسال عانا اسىرا كوتەرگەن ايالى الاقان – ءسىز بەن بىزگە دەگەن مەيىرىم مەن ماحاببات. جالىندى سالەم! جانە دۇنيەدە قانداي قاتەر تونسە دە سەندەر ءۇشىن كورىپ الدىم دەگەنى. «كەلدىم. كوردىم. جەڭدىم!» دەگەندەي استامشىلىق جوق. «الدىمداعى بوبەگىم, بالام ءۇشىن, وسىنىڭ ءبارى سەندەر ءۇشىن!» دەپ باۋىرمال سەزىممەن ءۇن قاتارداي. الدىنا جايعاسقان بالاسى الدىنان سىرعىپ كەتپەس ءۇشىن ونى سول قولىمەن عانا دەمەسە, ءسال بۇگىڭكىرەپ كوتەرگەن وڭ قولدىڭ استى-ۇستىنەن قازاق دالاسى كورىنەدى. كيىز ۇيلەر جايعاسقان ادىرلى ايماق شوقى-قىرات, تاۋلارعا ۇلاسادى. ءبىر جەرلەرى اشىق, ساۋلەلى, ەندى ءبىر جەرلەرى تۇنەرىپ, قارايىپ كەتكەن اسپانداعى ءارتۇرلى تۇستەر وتكەن ءومىر مەن ۋاقىتتىڭ حابارى شىعار. ونداعى ءار ءتۇستىڭ ءوزىنىڭ ءۇنى بار. سول يىعىنان كوز سالسا, قوشاقانمەن ويناعان جاس بالا كورىنىس بەرەدى. ودان ارىدە ءۇيىرلى جىلقى, قايناعان قازاق دالاسىنىڭ تىرشىلىگى. ايەل-انانىڭ وڭ جاق قولىنىڭ استىنان سوڭىنا تامان كوز جىبەرگەندە الدىڭعى كيىز ءۇي الدىندا شوقيىپ يت وتىر. ات پەن يت, جىلقى, كيىز ءۇي الدىندا ويناعان بالا, دالا مەن تاۋ – قازاق ءومىرىنىڭ بەينەسى دەسەك, ءار تۇسقا توگىلگەن بوياۋلار وتكەن-كەتكەن زامانانىڭ كۇنگەيى مەن كولەڭكەسى – ءبارى انانىڭ سوڭىندا تۇرعانى تەگىن ەمەس. «مىنا دۇنيەدەگى تىرشىلىك, ماحاببات باستاۋى – انا. ءبارى سونىڭ قۇرساعىنا, مەيىرىمى مەن ماحابباتىنا جاسىرىلعان. ول ءبىر قولىمەن سەنى ايالاسا, ءبىر قولىمەن سىرتتان كەلەتىن پالە-جالادان سەنى قورعاپ كەلەدى, ادامزات», دەپ انانىڭ جۇرەك ءۇنى, جان دىرىلىمەن ءتىل قاتادى سۋرەت. ولاي بولاتىن سەبەبى, الدىنا بالاسىن العان انانىڭ سول جاعىنا قاراساڭىز كۇن ساۋلەسىنىڭ اشىق ءتۇسى سۋرەتتەلگەن. ال كوتەرگەن قولىنىڭ سىرتى مەن يىق تۇسىنىڭ بوياۋى قويۋ قارا بولىپ تۇتاسقان. بالاسى جاتقان الدىڭعى ومىراۋى دا التىن تۇستەس سارى دا, انانىڭ ارقا, يىق تۇستارى قاراعا بويالعان. بەت-الپەتىنىڭ جارىمىنا جۋىعى دا كۇڭگىرت, قارا-قوڭىر تارتقان. ەسەسىنە قولىنىڭ استىنداعى كيىز ۇيلەر مەن دالاسى, قوشاقانمەن ويناعان جەتكىنشەك تە سارى تۇسكە مالىنعان. ۇرپاعىنىڭ باقىتتى ءومىرى مەن تەڭدىگى جولىندا جانىن سالا ءجۇرىپ, بار عۇمىرىن سارپ ەتكەن انا بەينەسىن, ماڭگى جاس انا بەينەسىن بۇدان ارتىق سۋرەتتەۋ مۇمكىن بە, ءسىرا؟
P.S. مۇحتار ماعاۋيننىڭ «شاقان شەرىسىندە» ۇيگە جولبارىس كىرىپ, بالانى الا جونەلگەندە, ەرى سىلەيىپ وتىرعان كۇيى قالىپ, جارى كوسەۋدى الا سالا ازۋلى جىرتقىشتى قۋىپ كەتەتىنى بار ەدى عوي. ەرى ەسىن جيىپ, ەسىك الدىنا شىققاندا, جولبارىس جارىن جاۋكەمدەپ بولىپ, بالاسىن تىستەپ الىپ, ۇزاپ بارا جاتقان بولاتىن...
«و, انالار, وسىندايسىڭ ءبارىڭ دە,
وسىندايسىڭ جاسىڭ-داعى, كارىڭ دە.
سىيىناتىن بولسا ومىردە قۇدىرەت,
سىيىنار ەم انا دەگەن تاڭىرگە» (امانجول شامكەنوۆ) دەپ اقىن تەگىن ايتپاعان.