مەملەكەتتىڭ ونوماستيكالىق ساياساتىن ىسكە اسىرۋدا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى قىزمەتشىلەر اسا بەلسەندىلىك تانىتا الماي وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. ونىڭ باستى سەبەبى – باسقا ەتنوستاردىڭ قالىپتاسقان اتاۋلارعا قارسى شىعاتىن كونسەرۆاتيۆتىك كوزقاراستارى.
كەيبىر كونسەرۆاتورلار ءتىپتى ورەكپىپ, وزدەرىنىڭ مۇددەلەرىنە قول سۇعىلىپ جاتقانداي ايعاي-شۋ شىعاراتىنى دا بوي كورسەتىپ قالادى. ال وندايدى كەز كەلگەن جەرگىلىكتى اكىمدەر قالامايدى, ولارعا الدىمەن وزدەرىنىڭ ايماقتارىنىڭ تىنىشتىعى كەرەك. سوندىقتان ونوماستيكالىق ساياساتتى بەلسەندى جۇرگىزگىسى كەلەتىن شەنەۋنىكتەر اكىمگە جالتاقتاپ, بەلسەندىلىككە بارا قويمايدى. ءسويتىپ, «بىلاي تارتساڭ اربا سىنادى, بىلاي تارتساڭ وگىز ولەدىنىڭ» كەرىمەن ونوماستيكالىق ساياسات سىلبىر جۇرگىزىلىپ جاتىر.
وسىنى ەسكەرگەن سولتۇستىكتىڭ شەنەۋنىكتەرى جەرگىلىكتى جەرلەرگە, اسىرەسە ورىس تۇرعىندارى كوپ قونىستانعان مەكەندەرگە مەملەكەتتىڭ ونوماستيكالىق ساياساتىن تۇسىندىرەتىن توپتار اتتاندىرۋدى قولعا الىپ ءجۇر. وندايعا مەملەكەت تاراپىنان ارنايى گرانت ءبولدىرىپ, ال ونى ۇتىپ العان قوعامدىق ۇيىمدار وسى ساياساتتى جۇرگىزەتىن بەلسەندىلەردى تارتىپ, اۋىل-سەلولارعا, اۋدان ورتالىقتارىنا توپتار شىعارادى. ءبىزدى دە سونداي توپتاردىڭ بىرنەشەۋىنە تارتىپ, ورىس اۋىلدارىنا بارىپ, مەملەكەتتىك ونوماستيكالىق ساياساتتى تۇسىندىرۋگە تىرىستىق.
ونوماستيكالىق ساياسات الدىمەن قازاق اتاۋلاردىڭ ورىس تىلىندە جازىلعاندا تۇسىنىكسىز تۇرگە ەنگەندەرىن تۇزەتۋدى قالايدى. مىسالى, ءبىزدىڭ وڭىردە كەزىندە «سوۆحوز تەحنيكۋمى» بولعان چاگلينكا دەگەن ۇلكەن اۋىل بار. وسىنداعى «چاگلينكا» دەگەن ءسوزدىڭ ماعىناسىن كوپ ادام سوڭعى كەزگە دەيىن بىلمەي كەلدى. ول قازاقتىڭ «شاعالالى» دەگەن اتاۋى ەكەن. سول جەردە وسىنداي اتى بار وزەن بولعان سوڭ جاڭا قونىسقا دا سونىڭ ادەمى اتاۋى بەرىلگەن. بىراق ورىسشا جازعان بىرەۋ ونى تۇسىنىكسىز اتاۋ ەتىپ شىعارعان. مىنە, وسىنداي اتاۋلار الدىمەن تۇزەتىلۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, ونوماستيكالىق ساياسات پاتشا زامانىنىڭ يدەولوگياسىن, وتارشىلدىق, باسقىنشىلىق ساياساتتى حالىقتىڭ ميىنا سىڭىرەتىن اتاۋلاردى وزگەرتۋدى قالايدى. مىسالى, نيكولاەۆكا, پوكروۆكا, سۆياتودۋحوۆكا, رومانوۆكا, بوگوليۋبوۆو, سپاسوۆكا دەگەن سياقتى تولىپ جاتقان اتاۋلار الدىمەن قازاق دالاسىنا پراۆوسلاۆيە شىركەۋىنىڭ يدەولوگياسىن ءسىڭىرۋدى كوزدەگەن. بۇلاردىڭ ىشىندەگى ادام اتتارى ارحانگەل الەكساندر, اپوستول پاۆەل مەن پەتر, چۋدوتۆورەتس نيكولاي جانە ت.ب. پراۆوسلاۆيە قايراتكەرلەرى مەن اۋليەلەرىنىڭ ەسىمدەرى. قاتار جاتقان بىرنەشە اۋىل-سەلولارعا وسىلاردىڭ ەسىمدەرى بەرىلگەن. كەڭەس وكىمەتى اتەيزمدى قولداپ, ءدىن اتاۋلارىن جوق قىلامىز دەگەنىمەن, جەرگىلىكتى بيلىكتەگى شوۆينيست شەنەۋنىكتەر ولاردى قولداپ, الدارىنا «نوۆو» دەگەن جۇرناق قويىپ, «نوۆوالەكساندروۆكا», «نوۆوميحايلوۆسك», «نوۆونيكولاەۆكا» دەگەندەردى شىعاردى. سونىمەن بىرگە بۇل اتاۋلار كوشىپ كەلگەن ورىس شارۋالارىنىڭ ەسىمدەرى, وسى قونىستاردى العاش سالعان سولار دەگەن اڭىز دا تاراتتى. ال ورىس شارۋالارىنىڭ ەسىمدەرى ەشقاشان نيكولاي, الەكساندر, پەتر, پاۆەل جانە ت.ب. بولعان ەمەس. مۇنداي گرەك ەسىمدەرى ورىستارعا تەك حريستيان دىنىنەن ەنىپ, ولاردى دۆورياندار عانا قولداناتىن بولعان. ال شارۋالاردىڭ ەسىمدەرى پوتاپ, انتيپ, ەرمولاي, فيوكلا, اۆدوتيا, مارفا, بوگدان, ۆاديم, پراسكوۆيا دەگەن سياقتىلار بولعان. شارۋالار بالالارىنا ءتىپتى سىرتقى تۇرلەرىنە قاراپ حۋدياش, مولچانكا, ۋگريۋم, پەرۆىش, جدان, توميلكو, بەلياك دەپ تە قويا سالعان. سوندىقتان اۋىلدار العاشقى قاداسىن قاداعان شارۋانىڭ اتىمەن اتالعان دەگەننىڭ ەش نەگىزى جوق. بولسا دا وتە سيرەك.
سونىمەن بىرگە بولشەۆيكتەر توڭكەرىستەن كەيىن كەڭەستىك يدەولوگيالىق اتاۋلاردى كوبەيتتى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن ولاردان اياق الىپ جۇرگىسىز. لەنين, كيروۆ, كۋيبىشەۆ, كرۋپسكايا, دزەرجينسكيلەرمەن قاتار كراسنوگۆاردەيسك, كومسومول, كومينتەرن, ينتەرناتسيونال, بولشەۆيك سياقتى اتاۋلار ءالى دە قاپتاپ تۇر. وسىنداي يدەولوگيالىق تۇرعىدان ەسكىرگەن بولشەۆيكتىك, كوممۋنيستىك اتاۋلاردى ءبىزدىڭ ونوماستيكالىق ساياسات جەرگىلىكتى توپونيمدەرمەن الماستىرۋدى قولعا الىپ وتىر. ويتكەنى جەردىڭ اتى تاريحتىڭ حاتى ەكەنى ايان. سونداي-اق ءبىر اكىمشىلىك اۋماقتا بىرنەشە رەت قايتالاناتىن اتاۋلار دا بار. وسىندايلاردىڭ دا بىرەۋىن قالدىرىپ, باسقالارىن وزگەرتۋگە تۋرا كەلەدى. توتاليتارلىق جۇيەدە وندايلار دا ءبىر اۋداندا بىرنەشە رەتتەن قايتالانعان.
سوڭعى جولى ءبىز قىزىلجار اۋدانىنداعى بەسكول, نوۆوكامەنكا, ەسىل اۋدانىنداعى چيريكوۆكا, نيكولاەۆكا اۋىلدارىنا بارىپ, مەملەكەتتىڭ ونوماستيكالىق ساياساتىن تانىستىردىق. بۇلاردىڭ بارىندە دە ورىس تۇرعىندارىنىڭ ۇلەسى بارىنشا جوعارى. حالىق ءارتۇرلى, كەيبىر ازاماتتارىمىز ونوماستيكالىق ساياساتتىڭ تالابىنا قۇلاق اسسا, كەيبىرەۋلەرى ەشتەڭەنى تىڭداعىسى كەلمەي, تورتتاعانداپ قارسىلىق كورسەتەدى. دەگەنمەن بۇرىنعىداي ەمەس, حالىقتىڭ قارسىلىعى تۇسىنىستىككە ۇلاسىپ كەلە جاتقانداي.
وبلىستىق ونوماستيكالىق كوميسسيانىڭ سوڭعى وتىرىسىندا قالاداعى №24 ورىس تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپكە ونىڭ العاشقى ديرەكتورى بولعان ءماتى قۇسايىنوۆ اعامىزدىڭ ەسىمىن بەرۋ قارالدى. ءىى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسىپ, جارالانىپ كەلگەن اعامىز سوعىسقا دەيىن العان پەداگوگيكالىق ماماندىعىنا سايكەس قىزىلجارداعى بىرنەشە مەكتەپتە ديرەكتور بولعان. سونىڭ ىشىندە قازاق مەكتەپ-ينتەرناتىندا دا ديرەكتور بولىپ, قازاقستان كومپارتياسى وك ءبىرىنشى حاتشىسى جۇماباي شاياحمەتوۆتى دە وسىندا قارسى العان جان. ول كەزدە مەكتەپتىڭ اينالاسى ساز, مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلار باتپاقتان ابدەن ازاپ كورىپ جۇرەدى ەكەن. وسىنىڭ ءبارىن ءوز كوزىمەن كورىپ تۇرعان ءبىرىنشى حاتشىعا ءماتى اعامىز وبكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسىنىڭ كوزىنشە ءوزىنىڭ شاعىمىن ايتىپ, ەشكىمنىڭ كومەك بەرگىسى كەلمەيتىنىن اشىق جەتكىزەدى. ج.شاياحمەتوۆ وبكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسىنا دۇرسە قويا بەرىپ, جالعىز قازاق مەكتەبىنە جاناشىرلىق قىلا الماي وتىرعان سەن جەرگىلىكتى حالىققا قانداي كومەك بەرەتىنىڭ كورىنىپ تۇر دەپ ۇيالتىپ كەتكەن ەكەن, اينالاسى ءبىر اپتانىڭ ىشىندە مەكتەپتىڭ اينالاسىنا اسفالت جول سالىنادى. بىراق ءبىر سەبەپتەر تاۋىپ, ءماتى قۇسايىنوۆتى ديرەكتورلىقتان الىپ تاستايدى. الايدا بىرنەشە جىلدان سوڭ جاڭادان اشىلعالى تۇرعان №24 مەكتەپكە ديرەكتور تابىلماعاندا ءماتى اعامىز قايتادان ديرەكتور بولعان. سودان زەينەت دەمالىسىنا شىققانشا قالانىڭ «بەنزوستروي» دەپ اتالاتىن شەتكەرگى اۋدانىنداعى وسى مەكتەپتە 14 جىل ديرەكتور بولىپ, زەينەتكە شىققان. مەكتەپ ۇجىمىنىڭ ۇسىنىسىن ونوماستيكالىق كوميسسيا ۇزاق قارادى. ۇجىمنىڭ ۇسىنىسىندا ونىڭ پەداگوگيكالىق ەڭبەگىمەن قاتار جاستاردى باتىلدىققا, ادامگەرشىلىككە تاربيەلەگەنى, مەكتەپتىڭ عانا ەمەس, سول اۋماقتىڭ الەۋمەتتىك پروبلەمالارىن شەشۋگە بەلسەنە ارالاسقاندىعى باسا ايتىلعان. قاتارداعى مەكتەپ ديرەكتورى عانا بولعانىمەن, ونىڭ بويىندا الاشتىقتارعا ءتان ۇلتتىق, حالىقتىق ىسكە باتىل كىرىسكەن بەلسەندىلىك بولعانىن ەسكەرىپ, ونوماستيكالىق كوميسسيا ونىڭ ەسىمىن مەكتەپكە بەرۋدى قولدادى.
سونداي-اق شال اقىن اۋدانىنداعى كريۆوششەكوۆو اۋىلدىق وكرۋگى مەن اۋىلىن اراي (بۇرىنعىسى «زاريا») دەپ, ايىرتاۋ اۋدانىنداعى كاراسەۆكا اۋىلىن قامىساقتى, وسى اۋدانداعى ۆوسكرەسەنەۆكا اۋىلىن بايانتاي, سونداي-اق يمانتاۋ, قامىساقتى اۋىلدىق وكرۋگتەرىنە قارايتىن اۋىلدارداعى 6 كوشەنى, تايىنشا قالاسىنداعى 11 كوشەنى, شال اقىن اۋدانىنداعى ايۋتاس, جاڭاجول, پريشيم اۋىلدارىنداعى 5 كوشەنى, ءۋاليحانوۆ اۋدانىنداعى بيدايىق, كىشكەنەكول, قاراسۋ اۋىلدارىنداعى 23 كوشەنى, اققايىڭ اۋدانىنىڭ لەسنوي اۋىلدىق وكرۋگىنە قارايتىن اۋىلدا 3 كوشەنى, مامليۋت قالاسىنداعى 5 كوشەنى جەرگىلىكتى توپونيمدەرگە سايكەستەندىرىپ قايتا اتاۋ تۋرالى ۇسىنىستاردى بەكىتتى.
سوڭعى كەزدەردەگى تالاپتارعا سايكەس ونوماستيكالىق كوميسسيا جامبىل اۋدانى مايبالىق اۋىلىنىڭ تۋماسى, ءىى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسىپ, ەكى وردەن, بىرنەشە مەدال العان ەرعالي قۇسايىنوۆ پەن وسى اۋدانداعى ايتۋار اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپ, بولىمشە باسقارىپ, بىرنەشە مەدال العان كارىشال ىبىراەۆقا كوشە اتىن بەرۋ تۋرالى ۇسىنىستى بەكىتپەدى. شىنىندا, ولاردىڭ ەلگە سىڭىرگەن ايرىقشا ەڭبەگى جوق ەكەن, تەك جۇرت قاتارلى وزدەرىنىڭ مىندەتتەرىن ورىنداعان.
مىنە, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى ونوماستيكالىق ساياساتتىڭ بۇگىنگى تاڭداعى جاي-كۇيى وسىنداي.