شاعىن اۋىل كورگەن شاراپات

«جالپى, ونداعان جىل بويى قوماقتى قارجى بولىنگەنىنە قاراماستان اۋىز سۋ ماسەلەسى ءالى شەشىمىن تاپقان جوق. سوندىقتان وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق جوباسى اياسىندا بەس جىل ىشىندە حالىقتى 100 پايىز تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرامىن. بۇل – ۇكىمەتتىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەت», دەگەن ەدى پرەزيدەنتى. وسى ورايدا ءاربىر ەلدى مەكەندى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا كەزەڭدىك جوسپار ازىرلەندى. اسىرەسە شالعاي اۋىلدارداعى اۋىز سۋ ماسەلەسى قولعا الىندى. قالاي دەسەك تە, اڭقاسى كەپكەن اۋىلداردىڭ ءتىزىمىن تۇگەل جويا الماي وتىرمىز. بىراق جىل سايىن بۇل ماسەلەنىڭ وڭ شەشىمىن تاۋىپ كەلە جاتقانىن تاعى دا اتاپ ءوتۋ كەرەكپىز. قازىرگى ۋاقىتتا اقتوعاي اۋدانى قارامەندە بي اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى قۋانىش اۋىلىنا سۋ قۇبىرى تارتىلىپ, حالىقتى تىرشىلىك كوزىمەن قامتاماسىز ەتۋ مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا ىسكە اسىپ جاتىر. مۇنداي يگىلىكتى شار­ۋا جيدەباي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن ءۇشارال اۋىلىندا دا اتقارىلدى.

– «سۋ – تىرشىلىك كوزى» دەسەك, ونىڭ ساپاسى دا – باستى نازاردا. حالىق دەنساۋلىعى دا سۋدىڭ ساپاسىنا تىكەلەي بايلانىستى. اۋىلىمىزعا سۋ تارتىلعانىنا ەل بولىپ قۋاندىق. ويتكەنى سۋ ماسەلەسى ءبىزدى كوپتەن بەرى تولعاندىرىپ كەلگەن ەدى. بۇعان دەيىن سۋدى قۇدىقتان تاسىپ ىشەتىن ەدىك. ەندى, مىنە, ۇيىمىزگە سۋ كەلدى. العىستان باسقا ايتارىمىز جوق, – دەيدى قۋانىش اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ايبول جاقانوۆ.

قۋانىش اۋىلىنىڭ سۋ قۇبىرى جەلىلەرىن تارتۋ جۇمىستارى 478,4 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. بىلتىر 301,9 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, قۇرىلىس جۇمىستارى باستالعان ەدى.

– قۋانىش اۋىلىنا بيىل دا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 95,7 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. قازىرگى كەزدە جالپى ۇزىندىعى 9 383 مەتر سۋ قۇبىرى تارتىلدى. قۇرىلىس جۇمىستارىن اياقتاۋ وسى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنا جوسپارلانىپ وتىر. ۋاقىتشا بەس جۇمىس ورنى اشىلدى. ال جيدەباي اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى ءۇشارال اۋىلىنىڭ سۋ قۇبىرىنا 325,9 ملن تەڭگە بولىنگەن. وتكەن جىلى 150 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. وسى جىلى وبلىستىق بيۋدجەتتەن – 65,2 ملن تەڭگە, ۇلتتىق قوردان 124,7 ملن تەڭگە ءبولىندى. بۇگىندە جۇمىس قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. جالپى ۇزىندىعى 5 833 مەتر قۇبىر تارتىلدى. قۇرىلىس جۇمىستارى قىركۇيەك ايىندا اياقتالادى. بۇل اۋىلدا ۋاقىتشا ءتورت ادام جۇمىسپەن قامتىلدى, – دەيدى اقتوعاي اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ابىلاي امانجولوۆ.

قۋانىش اۋىلىنىڭ سۋ جەلىلەرىن تارتىپ جاتقان «LifeStoryInvest» جشس مەردىگەرى مارتتىك تانىتىپ وتىر. كەلىسىمشارت بويىنشا سۋ جەلىسىن تەك ءۇيدىڭ اۋلاسىنا دەيىن عانا جەتكىزۋ كورسەتىلگەن. ال جاۋاپتى مەردىگەر ۇيگە دەيىن تارتىپ بەرىپ وتىر. اۋىل حالقى, اۋىل اكىمشىلىگى كومپانيا قىزمەتكەرى ساعات دۇيسەكينگە ءدان ريزا. مەردىگەر ءتىپتى, اۋىلدىڭ مەشىتىنە, مەكتەبىنە, كلۋبىنا سۋدى اقىسىز تارتۋدى ءوز موينىنا الىپ وتىر.

– قازىرگى كەزدە جۇمىستىڭ دەنى ءوندى. سۋ جەلىلەرى تولىقتاي تارتىلدى, ەندى سۋ قۇبىرى مۇناراسى ورناتىلادى, سۋ ناسوسى قويىلادى. قۋانىش اۋىلىندا 42 ءتۇتىن بار. بيىل مۇندا بالالار ويىن الاڭى دا سالىنىپ جاتىر. تاقاۋدا اياقتالادى. اۋىل بۇلدىرشىندەرى الاڭدى اسىعا كۇتىپ ءجۇر. كەلەر جىلعا دا اۋقىمدى جۇمىس جوسپارلاپ قويدىق. مەدپۋنكت قۇرىلىسى باستالادى, – دەيدى اۋىل اكىمى قايرات ءازىروۆ.

شاعىن عانا اۋىل مەملەكەتتىك باعدار­لا­مادان وسىنداي شاراپات كورىپ وتىر. جالپى, اقتوعاي اۋدانىندا 17 اۋىلدىق وكرۋگتە 36 ەلدى مەكەن بار. اۋدان بويىنشا اۋىز سۋ جۇيەسىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 145,9 شاقىرىمدى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە ماگيس­ترال­دىق جەلى 41,6 شاقىرىم, ورام­ىشىلىك جەلى 104,3 شاقىرىمعا تەڭ. اۋدان اكىمشىلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋ جۇيەسىمەن قامتۋ كورسەتكىشى 91 پايىزدى قۇرايدى.

بىلتىر اۋىلدىق وكرۋگتەر اۋىز سۋمەن تو­لىق قامتاماسىز ەتىلسە, بيىلدان باس­تاپ شاعىن ەلدى مەكەندەردى ساپالى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى قولعا الىنعان. وسى ماقساتتا اۋداندىق, وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 2023-2025 جىلدارعا 1 ملرد 574 ملن تەڭگە كولەمىندە قارجى قاراستىرۋ جوسپارلاندى, ونىڭ ىشىندە 2023 جىلعا – 754,3 ملن تەڭگە, 2024 جىلعا – 319,7 ملن تەڭگە, 2025 جىلعا 500 ملن تەڭگە قارجى قاراستىرۋ جوسپارلاعان ەكەن.

– بيىل ءۇشارال (278 ادام), قۋانىش (226 ادام) اۋىلدارى اۋىز سۋ جەلىسىنىڭ قۇرىلىسىنا 285 ملن تەڭگە قارجى بۇگىندە وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىندە قارالدى. اتالعان جوبالاردى اياقتاۋ ءۇشىن قوسىمشا 110,1 ملن تەڭگە وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىندە قارالادى. سونىمەن قاتار بيىل جالاڭاش (232 ادام) اۋىلىن ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جاڭا قۇرىلىس جۇمىستارىن باستاۋ ءۇشىن 358,7 ملن تەڭگە كولەمىندە قارجى ءبولىندى. قۇرىلىس جۇمىستارى بيىل باستالادى. كەلەر جىلعا جالاناش اۋىلىنىڭ اۋىز سۋ قۇرىلىسىن اياقتاۋ ءۇشىن 89,7 ملن تەڭگە جوسپارلانۋدا. سونىمەن قاتار حالىق سانى از اكجايداق (115 ادام), قاراسۋ (160 ادام), جەتىمشوقى (122 ادام), قاراقوي (88 ادام), قاراتال (86 ادام) اۋىلدارى ءۇشىن سۋدى تازارتاتىن كەشەندى بلوك-مودۋلدەر ورناتۋ ارقىلى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارىنا 230 ملن تەڭگە قارالادى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز, – دەيدى اكىمنىڭ ورىنباسارى ابىلاي بازىلوۆ.

2025 جىلعا اۋداندىق قۇرىلىس ءبولىمى تاراپىنان حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا اقتۇمسىق (49 ادام), كەنەلى (63 ادام), ءجالاڭتوس (70 ادام), ءوندىرىس (75 ادام), بەعازى (76 ادام), سونا (62 ادام), اقسەڭگىر (53 ادام), جيدەباي (43 ادام), دۋانشي (32 ادام), اقكول (11 ادام) اۋىلدارى جانە ورتادەرەسىن ستانساسى (52 ادام) ءۇشىن سۋدى تازارتاتىن كەشەندى بلوك-مودۋلدەر ورناتۋ جۇمىستارىنا 500 ملن تەڭگە قاراستىرىلادى دەپ وتىر اۋدان باسشىلىعى.

قاسىمحان عالىم,«Egemen Qazaqstan»