جازا-جازا جاۋىر ەتتىك بۇل تاقىرىپتى. جازباسقا تاعى بولمايدى. شىعىس قازاقستاندا ءجىبى ءتۇزۋ جول قالمادى. ومبى – مايقاپشاعاي, وسكەمەن – تالدىقورعان, وسكەمەن – التاي باعىتتارىنداعى جول قۇرىلىستارىنىڭ قاشان باستالعانى ەستە جوق, ءتىپتى. ايتەۋىر, انە-مىنە اياقتالادى دەگەندى جىلدا ەستيمىز. ءوز وتىرىگىمىزگە ءوزىمىز سەنىپ, ءالى ءجۇرمىز.
شىنتۋايتىندا, شىرايلى شىعىستاعى جولداردىڭ قۇرىلىسى ىرىڭ-جىرىڭ. سويتە تۇرا تۋريزم دەپ كوپىرەمىز. باتىس التايعا, ريددەرگە بارىپ كورىڭىز, جابىنى جاماۋ-جاماۋ, ويدىم-ويدىم. سەمەي ەكى ورتاداعى جولدىڭ دا اسفالتى ابدەن توزدى. وبلىستاعى باسشىلار «جاڭارتىلادى» دەسەدى, كىم ءبىلسىن؟! قۇرىلىسى اياقتالماي جاتقان جولدارعا قاراپ, جاڭا جوبا ويداعىداي جۇزەگە اسا قويادى دەگەنگە سەنۋ قيىن. ەل كۇمانمەن, كۇدىكپەن, سەنىمسىزدىكپەن قارايدى قازىر.
– جىل سايىن كولىكتىڭ سالىعىن تولەيمىز. ال جۇرەتىن جولىمىز شۇرىق-تەسىك. جولشىلار شاۋگىممەن ءجۇرىپ, الا جازداي جاماعان بولادى. ونىسى كوكتەمدە قايتا ويىلادى. التاي – وسكەمەن اراسىنداعى تەرەڭ ساي اسۋىنان توتە جول سالىنىپ جاتىر دەپ ءجۇر ەدىك, قۇرىلىسى توقتادى دا قالدى. زايسان, تارباعاتاي جاققا تىپتەن جۇرگىمىز كەلمەيدى. جول جوق. تۋرا ماعىنادا جول جوق. سونى ۇكىمەتتەگىلەر بىلە مە ەكەن؟ دەيدى تاكسي جۇرگىزۋشىسى ازامات تولەمىسوۆ.
«وسكەمەن – التاي – ۇلكەن نارىن – كاتونقاراعاي – راحمان قاينارى» اۆتوموبيل جولىنىڭ 56-88 شاقىرىمىن قايتا جاڭارتۋ كەزىندە ماسەلە تۋىنداعانىن «قازاۆتوجول» ۇك» اق شقو فيليالىنىڭ باسشىسى ولجاس احمەتوۆ تە ايتىپ وتىر. ياعني سالىنىپ جاتقان توتە جول مەملەكەتتىك ورمان قورى ۋچاسكەسىنە كىرىپ كەتەتىن بولعان. سوندا قىرۋار قارجى جۇمساپ, جوبالىق-سمەتالىق قۇجات جاساپ جاتقان كەزدە ورمان قورىن باسىپ وتەرىن بىلمەگەن بە؟ بىلسە نەگە قۇرىلىس باستالماس بۇرىن ءىس-قاعازدارىن رەتتەستىرىپ الماعان؟
– قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارى 2017 جىلى باستالدى. جالپى ۇزىندىعى 27,7 شاقىرىم. الايدا مەملەكەتتىك ورمان قورى جەرلەرىن كولىك جەرلەرىنە راسىمدەۋ مەرزىمى ۇزاققا سوزىلىپ, مەملەكەتتىك ورمان قورى ۋچاسكەلەرىندە جۇمىس جۇرگىزۋ مۇمكىن بولمادى. سونىمەن قاتار جول-قۇرىلىس ماتەريالدارى قىمباتتادى. وسى سەبەپتەرگە بايلانىستى 2019 جىلى مەردىگەر ۇيىمىمەن شارت ەكى جاقتى بۇزىلدى, – دەيدى «قازاۆتوجول» ۇك» اق شقو فيليالىنىڭ باسشىسى ولجاس احمەتوۆ.
ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك ورمان قورى جەرلەرىن اۋىستىرۋ راسىمدەرى 2020 جىلى اياقتالىپ, مەملەكەتتىك جەر اكتىلەرى الىنعان. 2020 جىلى قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارىن قولعا الىپ, مەردىگەردى انىقتاۋ بويىنشا ەكى رەت كونكۋرس وتكىزىلدى. مەردىگەرلەر جوبانىڭ ەسكىرگەنىنە جانە قۇرىلىس-جوندەۋ جۇمىستارى قۇنىنىڭ 2015-2016 جىلمەن سالىستىرعاندا قىمباتتاۋىنا بايلانىستى قاتىسپادى. بۇدان كەيىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كوميسسياسى جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى تۇزەتۋدى ماقۇلدادى. جوبا ۆەدومستۆودان تىس ساراپتامادان دا ءوتتى. قازىرگى ۋاقىتتا «وسكەمەن – التاي» باعىتىنداعى 56-72 شاقىرىمىنىڭ ءبىرىنشى ۋچاسكەسى بويىنشا مەردىگەرلىك ۇيىم انىقتالدى. بىراق نىساندى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى ءالى شەشىلگەن جوق. اتالعان جولدىڭ ەكىنشى 72-88 شاقىرىمىن قايتا جاڭارتۋ ۋچاسكەسى بويىنشا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارىن تۇزەتۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر. بيىل قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى شەشىمىن تاپسا, قۇرىلىس جۇمىستارى 2025 جىلى تولىق اياقتالادى.
فيليال باسشىسىنىڭ سوزىنە قاراساق, بۇل جولدىڭ ءالى اۋى مەن باۋى كوپ سەكىلدى. وعان دەيىن ەسكى سۇرلەۋمەن جۇرە تۇرۋىمىزعا تۋرا كەلەدى.
ال «ومبى – مايقاپشاعاي» جولىنىڭ قۇرىلىسى كەلەر جىلدارى اياقتالىپ, حالىق يگىلىگىنە تولىعىمەن بەرىلمەك. شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا «قالباتاۋ – مايقاپشاعاي» اۆتوموبيل جولىن قايتا جاڭارتۋ 231 شاقىرىمىن قامتيدى ەكەن. ونىڭ 163 شاقىرىمىندا اسفالت بەتوندى جول جامىلعىسى توسەلىپتى. ياعني جالپى جوباداعى جولدىڭ 70 پايىزى اياقتالدى دەگەن ءسوز.
– بارلىعى جوبا بويىنشا 23 كوپىردىڭ 10-ى (45%) سالىندى, 9-ىندا قۇرىلىس جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. جوبادا قاراستىرىلعان بارلىعى 227 سۋ وتكىزگىش قۇبىردىڭ 221 داناسىندا قۇرىلىس اياقتالدى. بارلىق بەس ۋچاسكەدە قۇرىلىس جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. جول-قۇرىلىس ماتەريالدارى جوسپارعا ساي دايىن. ءيا, 2020-2021 جىلدارى كوپتەگەن قيىندىق بولدى. اتاپ ايتساق, الەمدىك ەپيدەميالىق جاعدايعا بايلانىستى باسقا مەملەكەتتەردەن, وبلىس ايماقتارىنان جۇمىسشى كۇشىن, تەحنيكالاردى قۇرىلىس ورىندارىنا جەتكىزىلە المادىق. نارىقتاعى قۇرىلىس ماتەريالدارى باعاسىنىڭ شامادان تىس كوتەرىلۋى مەردىگەر ۇيىمداردىڭ قاراجات تاپشىلىعىنا الىپ كەلدى. سوندىقتان جوبانىڭ سمەتالىق بولىگىنە قازىرگى ۋاقىتتا تۇزەتۋلەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. قۇرىلىس ۋچاسكەلەرى كەزەڭ-كەزەڭىمەن 2023-2024 جىلدارى اياقتالادى, – دەپ سەندىردى ولجاس احمەتوۆ.
ايتقانداي, «زايسان اۋدانى تۇرعىندارى قالباتاۋ – مايقاپشاعاي» تاس جولىندا سالىنىپ جاتقان كوپىرلەردىڭ ساپاسىزدىعىن تىلگە تيەك ەتكەن. دالىرەك ايتساق, كوپىر قۇرىلىسىنا پەنوپلەكس پايدالانعان, بۇراندالارى بوساپ كەتكەن, تاعىسىن تاعى.
«اپتادان اسا جابىلعان «ومبى – مايقاپشاعاي» تاس جولىنىڭ زايسان اۋدانىنان شىعا بەرىس ەكى كوپىردىڭ ۇستىندەگى اقاۋدى جوندەپ جاتقان ەكى جۇمىسشىعا باردىم. سۇمدىق, كوپىردىڭ قوسپاسىنىڭ اراسىنا پەنوپلەكس سالعان. كەندىرلىك وزەنىنىڭ ۇستىنە سالعان جاڭا كوپىردىڭ جاعدايى دا وسى. پەنوپلەكس سالعان قوسپانىڭ بارلىعى جارىلعان, جاقتاۋلارى وتە ءالسىز. ءۇش ميلليمەتر تەمىرگە بەكىتە سالعان. كوپىردەگى قاۋىپسىزدىكتى ساقتاماق تۇگىلى, جىل وتپەي ستراتەگيالىق ماڭىزى بار جول قوپارىلىپ, قيراپ جاتىر. جاعاسىنا ورناتقان تەمىرلەردىڭ بارىندە ءبىر بۇراندانى سالماي ۇنەم جاساعان سىڭايلى. جالپى, كوپىر قۇرىلىسىندا پەنوپلەكس قولدانىلا ما ەكەن؟ كوز بار جەردە وسىلاي جاسالسا, ۇزىن جولدىڭ بويىنداعى كوپىرلەردىڭ جاعدايى نە بولدى؟ قىسقاسى, باقىلاۋ جوق. تاپسىرىس بەرۋشى «قازاۆتوجول» ۇك» اق باقىلاۋى قايدا؟ قىتايدىڭ «سينسين» كومپانياسى سالعان بارلىق كوپىرىن شۇعىل تەكسەرۋ قاجەت», دەپ جازعان زايسان اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ توراعاسى ەركەبۇلان زاعىپاروۆ.
ماسەلە كوتەرىلە سالا, «قازاۆتوجول» ۇك» اق شقو فيليالىنىڭ باسشىسى ارنايى زايسانعا شىققان. بارا سالا ماسەلەمەن تانىسىپ, جۇرگىزىلىپ جاتقان شالاعايلىقتى قالپىنا كەلتىرۋ كەرەكتىگىن ايتىپ, نۇسقاۋ بەرگەن.
– جوبالىق شەشىمدەرگە سايكەس دەفورماتسيالىق تىگىستەرگە كومپەنساتور ورناتىلادى, تسەمەنتتى بەتون قوسپاسىمەن قۇيىلادى, سودان كەيىن ديامەترى 60 مم گەرنيت سىمى سالىنىپ, رەزەڭكە-بيتۋمدى ماستيكامەن تولتىرىلادى. ۇستىنە قالىڭدىعى 100 مم بولات بەت سالىنىپ, قيىرشىق تاس-ماستيكالىق قوسپاسى سالىنادى. 2022-2023 جىلدارى قىسقى كەزەڭدە نەگىزگى جول مەن كوپىردىڭ ۇستىنەن كولىكتىڭ ءجۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا, تىگىستەرگە بوگدە زاتتار مەن شوگىندىلەر تۇسپەۋى ءۇشىن, پەنوپلەكس توسەۋ تۋرالى ۋاقىتشا شەشىم قابىلدانعان, – دەپ ءتۇسىندىردى فيليال باسشىسى ولجاس احمەتوۆ.
جالپى, «قالباتاۋ – مايقاپشاعاي» اۆتوموبيل جولىنىڭ 1235-1289 شاقىرىمدارىن قايتا جاڭارتۋ ۋچاسكەسىندە 6 كوپىر بار. قازىرگى ۋاقىتتا پەنوپلەكستەر الىنىپ, دەفورماتسيالىق تىگىستەردى جوباعا سايكەس ورىنداۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونداي-اق جول جامىلعىسىن توسەگەننەن كەيىن جوباعا سايكەس قورشاۋلار دا قايتا ورناتىلادى. بۇل ماسەلەلەردى قالىپقا كەلتىرۋ ءۇشىن «قازاۆتوجول» ۇك» اق شقو فيليالى باسشىلارى, ماماندارى نازاردا ۇستايمىز دەستى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى